Eindexamen aardrijkskunde havo 1999, tijdvak 1

■ In welk deel van Nederland trad de (naoorlogse) daling van de vruchtbaarheid het laatst (en zeer sterk) op? Kies uit de landsdelen:Noord,Oost,West,Zuidwest of Zuid. Geef de verklaring voor het bedoelde antwoord. Tussen stad en platteland bestonden tot in de jaren zeventig grote verschillen in vruchtbaarheid.

tabel 1 Groene, grijze en demografische druk van de gemeenten in de provincie Flevoland, 1995 Groene druk grijze druk druk % 0–19 jarigen van de 20–64 jarigen % 65+ van de 20–64 jarigen 52,8 23,6 90,4 13,0 50,0 15,6 47,1 16,2 55,5 9,9 Almere 50,4 12,5 bron:Basisstatistiek op diskette bij De Grote Bosatlas,51e druk,1996 kaart 1 Gemeenten in de provincie Flevoland vrij naar:De Grote Bosatlas,51 e druk,1996 De demografische druk is opgebouwd uit de ’groene’ en de ’grijze’ druk (zie tabel 1). De gemeenten in de provincie Flevoland (zie kaart 1) vertonen onderling een nogal verschillend beeld,maar soms blijken er overeenkomsten te zijn. Zo hebben Almere en Urk (het voormalige visserseiland) beide een lage grijze druk.Maar de oorzaak daarvan is verschillend.

tekst 2 Spreiding van minderheden in de Nederlandse steden „In de vier grote steden is het aandeel van de minderheden sinds 1980 3,5 keer zo groot geworden. 15 procent van de wijken herbergt meer dan 30 procent Surinamers, Antillianen, Turken en Marokkanen. De concentratiewijken liggen net als in 1980 als een ring om het stadscentrum, maar de ring is veel breder geworden. Ook al omdat veel allochtonen naar nieuwere wijken vertrokken (…).” bron:deVolkskrant,23 maart 1995 Bij de verklaring van de concentratie van allochtonen in de grote steden wordt onder andere het begrip ’kettingmigratie’ gebruikt.Deze ’ketting’ verbond als het ware de potentiële migrant met zijn landgenoten in Nederland.

tekst 3 Vijf omschrijvingen van agrarische cultuurlandschappen Dit landschap is gekenmerkt door (...) grond die in gebruik is als weiland. De verkaveling is blokvormig en onregelmatig. Soms komt een radiale structuur voor. Dit landschap is door het afgraven sterk van karakter veranderd. De heggen die het landschap vroeger een gesloten karakter gaven, zijn grotendeels verdwenen. Het gebied is thans voor tuinbouw in gebruik (bloembollen). Dit landschap heeft een opstrekkende verkaveling met lange smalle kavels. De ontwatering vond eeuwenlang plaats door middel van windmolens. Dit landschap is gekenmerkt door een rechtlijnige verkaveling. Er zijn echter grote verschillen in de wijze van weg- en erfbeplanting. Polder ’X’ heeft bijvoorbeeld een vrij gesloten karakter, terwijl polder ’Y’ veel opener is. In dit landschap zijn kanalen karakteristiek. De percelen bestaan uit vrij grote, rechthoekige stroken. De bewoning is geconcentreerd langs de kanalen. vrij naar:Zonneveld 1985 in:Berendsen,H.J.A.,Landschap in delen,Assen,1997 Eén van de omschrijvingen van tekst 3 heeft betrekking op het landschap van de laagveenontginningen.Een andere omschrijving heeft betrekking op het landschap van de hoogveenontginningen.

■ Schrijf de letters A en B onder elkaar op je antwoordblad en zet er de naam van het bedoelde landschapselement achter. kaart 3 Locaties van veengebieden vrij naar:De Grote Bosatlas,51 e druk,1996 Op kaart 3 zijn vier locaties aangegeven in veengebieden.Op één van deze locaties zijn de foto’s 2 en 3 gemaakt.De foto’s zouden ook op nog enkele andere locaties gemaakt kunnen zijn. Op één van de locaties zijn de foto’s 2 en 3 zeker niet gemaakt.

■ Welke soort waterrecreatie wil het gemeentebestuur vooral beperken? Waarom is dat vooral voor gebied Z van belang? kaart 5 Een deel van het zeekleigebied in Noord-Nederland bron:Topografische Dienst Emmen,kaart 3 West,1994 Op kaart 5 zijn binnen het zeekleigebied met de letters A,B en C drie locaties aangegeven. De hoogtecijfers van de locaties A,B en C laten een verband zien met de afstand tot de kustlijn.

tabel 2 Bodemgebruik in de IJsselmeerpolders, in procenten, 1985 Wieringermeer Noordoostpolder Landbouw 87 87 Bos en natuurgebied 3 5 Bebouwd 1 1 Dijken, wegen, water 9 7 bron:Berendsen,H.J.A.,Landschappelijk Nederland,Assen,1997 De grond van de IJsselmeerpolders is uitstekend geschikt voor landbouw.

■ Leg uit met behulp van twee argumenten waarom het percentage landbouw in Zuidelijk Flevoland sterk afwijkt van dat in de andere IJsselmeerpolders (zie tabel 2). kaart 6 Grondsoortenkaartje van een oudlandpolder bij Yerseke in Zeeland bron:Berendsen,H.J.A.,Landschappelijk Nederland,Assen,1997 Ondanks het feit dat in de oudlandpolder van kaart 6 hoogtecijfers ontbreken kan uit dit kaartje het huidige reliëf afgeleid worden.

■ Welk gebied,A,B,of C,ligt het laagst,er van uitgaande dat er geen egalisatiewerkzaamheden zijn uitgevoerd? Geef een verklaring voor die lage ligging. Bij de ruilverkaveling van het oude land,afgebeeld op kaart 6,is de oorspronkelijke situatie sterk gewijzigd.Het land is op grote schaal geëgaliseerd.

■ Welk voordeel voor de werknemers hebben de distributiecentra in het Botlekgebied en de Eemhaven boven die op de Maasvlakte? De rijksoverheid zal eerder toestemming (en geld) geven voor de aanleg van de tweede Maasvlakte als de gemeente Rotterdam aangeeft dat ze dit nieuwe gebied niet alleen voor containeroverslag maar ook voor distriparken wil gebruiken.

figuur 2 De tien belangrijkste landen van bestemming vanaf Schiphol, 1994 1,5 aantallen passagiers (x 1 miljoen) 1,0 0,5 0 r ij k e n n j e n d r ij k n d li ë d a n d ij e o n i n k e S t a t S p a u i t s l a F r a n k e k e n l a I t a C a n a t s e r l a Tu r k d K i g d D G r i n i g e n V e r e V e r bron:Milieudefensie,94-5 kaart 7 Schiphol in Europa vrij naar:De Grote Bosatlas,51 e druk,1996 Citaat uit het verkiezingsprogramma 1994-1998 van de politieke partij Groen Links: „Vliegen naar bestemmingen binnen 300 km vanaf Schiphol wordt verboden’’.

Economie,milieu en ruimtelijke ordening:samen maar hoe? We schrijven mei 1998.Schiphol heeft grote problemen om binnen de in 1997 vastgestelde grenzen van 380.000 vliegbewegingen per jaar te blijven. Er zijn nadelen verbonden aan de ligging van Schiphol,maar in een bepaald opzicht is deze ligging gunstig te noemen.

■ Welk ander probleem op het gebied van de ruimtelijke ordening van de noordelijke Randstad kan mede als gevolg van de huidige locatie van Schiphol heel moeilijk worden opgelost? Het niet vasthouden aan de bovengrens van 380.000 vliegbewegingen per jaar heeft zowel voor- als nadelen. Als Schiphol verder mag groeien dan heeft dit nadelen voor het milieu.Eén daarvan is de toenemende uitstoot van broeikasgassen door vlieg- en wegverkeer.

■ Leg uit dat het hoge aandeel transferpassagiers nooit een argument kan zijn voor de KLM om te kiezen voor uitbreiding van Schiphol in plaats van het verplaatsen van de nationale luchthaven naar een andere locatie. Als je – vanuit het Rotterdamse havengebied – de herkomst- en bestemmingsgebieden van containers vergelijkt met die van massagoederen dan is er een opvallend verschil te constateren.

kaart 9 Frankrijk vrij naar:De Grote Bosatlas,51 e druk,1996 Mede door de grote fysisch-geografische verscheidenheid kent Frankrijk een grote variatie in agrarisch grondgebruik. Op kaart 9 zijn globaal met de letters A tot en met D vier gebieden met elk een typerende vorm van landbouw aangeduid. De foto’s 6 tot en met 9 geven – in willekeurige volgorde – een beeld van deze vier soorten landbouw.

tekst 5 Beschrijvingen van Franse steden Wat betreft niveau en verscheidenheid is deze stad de meest complete stad van de genoemde steden. Zowel interregionaal als lokaal beschikt de stad over goede verbindingen: een knooppunt van autosnelwegen, T.G.V., een internationale luchthaven en het tweede metronet van Frankrijk. Er is een hypermodern centrum van tertiaire werkgelegenheid. Havenactiviteiten vormen de traditionele economische basis van de stad. De in de afgelopen decennia aangelegde nieuwe haven- en industrieterreinen zijn, tegen de verwachtingen in, nogal leeg gebleven. Ondanks verbeteringen van de verbinding met het achterland, zijn de havens niet in staat voldoende goederenverkeer aan te trekken. Ook is de havenstad nogal afhankelijk van de aardolie-aanvoer en verwerking. Deze stad ligt in een regio waar in de negentiende eeuw metaal- en textielindustrie zich voorspoedig ontwikkelden. Werkloosheid in onder andere deze sectoren dwingen ook deze stad tot het zoeken van alternatieve bronnen van inkomsten. Een nadeel hierbij is de relatief korte afstand tot Parijs. Met de letters A,B en C (zie tekst 5) worden drie van de vijf in vraag 42 genoemde steden aangegeven.

■ Schrijf de letters A,B en C van tekst 5 onder elkaar op je antwoordblad en zet er de namen van de bedoelde steden achter. kaarten 11 11 en 12 Gemiddelde jaarlijkse bevolkingsgroei per departement, 1990-1995, (in %) vrij naar:INSEE,Estimations Localisées de Population,Parijs,1997 (via Internet) De kaarten 11 en 12 laten een opmerkelijk verschil zien tussen de scores van de regio Nord-Pas-de-Calais.

kaart 13 Groot Parijs vrij naar:Hagnerelle,M.(ed.),La France en Europe et dans le monde,Parijs,1997 De grootschalige stedebouwkundige projecten van de laatste decennia in het oosten van Parijs zijn vooral bedoeld om dit stadsdeel sociaal-economisch op te krikken tot het niveau van het westelijk deel van de metropool,zodat er meer evenwicht is. Foto 11 geeft een beeld van een deel van deze projecten (1,2 en 3). Zowel op de schaal van de Ville de Paris,als op de schaal van Groot Parijs (kaart 13), wordt kritiek geleverd op de projecten,waarvan een deel is afgebeeld op foto 11.