Eindexamen aardrijkskunde havo 2000, tijdvak 1

■ Geef twee demografische kenmerken van die buitenlandse migranten in het stadsgewest Amsterdam, die van invloed zijn op het verschil in ontwikkeling van het percentage 75-plussers in de genoemde periode. De suburbanisatie in de jaren zestig en zeventig is voor een deel verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het percentage 75-plussers in bijna alle omliggende gemeenten van Amsterdam in de periode 1997-2010.

bron 2 Vertrek uit Kallarayan in een gemiddeld jaar in de periode 1980-1990 vrij naar: Radcliffe, S., Local migration in southern Peru, in: Unwin,T.,Atlas of world development, Chichester, 1994 Gebruik bron 2 en de atlaskaarten 149 en 151 bij de vragen 4 tot en met 6. Bij deze vragen leg je relaties tussen gebieden. Kallarayan (aangegeven met een ster op de kaart van bron 2) is een boerendorp gelegen in het departement Cuzco in Peru. De migratiestroom, aangegeven met het cijfer 1, vanuit Kallarayan betreft vooral migranten die landbouwwerkzaamheden verrichten.

De vragen 7 tot en met 10 gaan over Europese migratievraagstukken. bron 3 Het Duitse immigratiebeleid belast de toekomst #$##* +,$%-! ##$$ #’$%#. #$ !#%- !"# /"/ $$$%& #"% "!"# 0$#$"’!/ !’("’#$% /’!.!""#1" )$#’$* #$$% vrij naar: Roelofs,A., Het Duitse immigratiebeleid belast de toekomst, artikel in de Volkskrant, november 1998 (datum onbekend) bron 4 Leeftijdsdiagrammen van Duitsland en Nederland vrij naar: Eurostat Jaarboek 1995, Luxemburg, 1995 Gebruik de bronnen 3 en 4 bij de vragen 7 en 8. Het Duitse immigratiebeleid is volgens bron 3 op den duur niet goed voor Duitsland. De Duitse regering zou juist bepaalde migranten moeten stimuleren om zich in Duitsland te vestigen.

■ Beredeneer waarom dit voor Nederland in een latere periode aan de orde is. bron 5 Asielzoekers ongelijk verdeeld, Europese aanpak lijkt noodzakelijk De media stonden de afgelopen weken bol van berichten over asielzoekers in Nederland. Het ene na het andere cijfer vloog daarbij over tafel. Soms krijgt men zelfs de indruk dat Nederland de asiellasten van heel Europa moet dragen. Dat is uiteraard niet het geval, maar die lasten blijken wel ongelijk verdeeld. De tijd is rijp voor Europees beleid. bron: Demos, 1999, nr. 9

bron 6 Asielaanvragen in enkele West-Europese landen, 1994-1998 x 1000 bron: Demos, 1999, nr. 9 bron 7 Aantal feitelijke asielaanvragen en het aantal dat het volgens bepaalde criteria zou moeten zijn, 1998 x 1000 bron: Demos, 1999, nr. 9 Gebruik de bronnen 5, 6 en 7 bij de vragen 9 en 10. Bij deze vragen vergelijk je gebieden met elkaar. In bron 5 wordt gesteld dat de tijd rijp is voor een Europees beleid. In Europees verband zouden afspraken gemaakt moeten worden om te komen tot een minder ongelijke verdeling van de asielzoekers over de verschillende Europese landen. Er moeten dan criteria (normen) komen op basis waarvan de asielzoekers verdeeld worden. In (de legenda van) bron 7 zijn twee van zulke criteria weergegeven.

De vragen 11 tot en met 17 gaan over Vervoer en ruimtelijke inrichting en bron 8 Vervoersvraagstukken Verkochte vervoermiddelen in Nederland. ( × 1000) in de periode 1995-1997 1995 Verkochte nieuwe voertuigen Personenauto’s Bestelauto’s Vrachtauto’s Trekkers Speciale voertuigen Autobussen Motorfietsen Verkochte tweedehands voertuigen Personenauto’s Bestelauto’s Vrachtauto’s Trekkers Speciale voertuigen Autobussen Motorfietsen Prijzen personenauto ’ s Prijsindex nieuwe auto’s bron: Kerncijfers Verkeer en Vervoer, 1998 Gebruik bron 8 bij vraag 11. Bron 8 geeft een onvolledig beeld van de toenemende mobiliteit in Nederland.

■ Noem twee gegevens waarover je ook moet beschikken om een beter beeld te krijgen van de toegenomen mobiliteit in Nederland. In de Volkskrant van 5 december 1997 stond een bericht met de kop: „KLM Cargo per spoor naar Milaan”. Uit het bericht blijkt dat de KLM op dat moment al goederen per vrachtauto vervoerde naar diverse Europese steden. De KLM wil ook een deel van haar luchtvracht naar Milaan per spoor gaan vervoeren.

■ Geef een geografisch argument voor de keuze van de KLM om goederen per spoor naar Europese metropolen te vervoeren, in plaats van per vrachtauto. Gebruik de atlaskaarten 32 en 33 bij de vragen 13 en 14 . De Betuwelijn is in veler ogen hard nodig om de voortgaande groei in de transportsector te kunnen opvangen. Dichtbij de Duitse grens zal in de komende jaren een Multimodaal Transportcentrum verrijzen, inclusief een bedrijventerrein voor ’value added logistics’ (met ’value added logistics’ wordt onder andere bedoeld: het uit- en inpakken van goederen en/of deze goederen een kleine bewerking laten ondergaan). Men heeft Valburg gekozen voor de locatie van dit centrum (kaart 33-E5).

■ A:Welke ontwikkeling in de organisatie van het productieproces wordt bedoeld? B:Verklaar waarom deze ontwikkeling voor een grotere hoeveelheid luchtvracht zorgt. Laat in je verklaring een eventueel grotere productie buiten beschouwing. bron 9 Het ’ RegioNet ’ bron: IDG-bulletin, 1997-1998 Gebruik bron 9 bij vraag 16 . Bij deze vraag wissel je van analyseniveau. Onder de naam RegioNet worden plannen ontwikkeld voor een samenhangend netwerk van openbaar vervoer in de Noordvleugel van de Randstad. Het netwerk is weliswaar bedoeld voor passagiersvervoer, maar kan toch de positie van Nederland als distributieland versterken.

Gebruik de atlas en de Basisstatistiek bij vraag 17. Bij deze vraag vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar. Voor de positie van vierde mainport (na Londen, Parijs en Frankfurt) voor luchtverkeer in Europa is een aantal kandidaten, onder andere Brussel, Madrid, Rome en Schiphol. Eén van de factoren die voor een luchtvaartmainport van groot belang kan zijn, is het aantal passagiers op binnenlandse vluchten.

■ Onderzoek met de atlas en de pagina’s ’Europa algemeen/bevolking/economie’ en ’Europa economie/werken/levensomstandigheden’ van de Basisstatistiek, welke van de vier genoemde luchthavens de meeste kans heeft op een groot aantal binnenlandse vluchten. Je doet het onderzoek in twee stappen. Bij stap 1 gebruik je de criteria 1 en 2 van onderstaand schema en vul je de waarden die je in de Basisstatistiek gevonden hebt in dit schema in. Nu laat je twee luchthavens vallen en ga je door met de twee die overblijven. A: Schrijf de overgebleven luchthavens op je antwoordblad. Bij stap 2 moet je zelf de criteria 3 en 4 vinden. Criterium 3 haal je uit kaart 60 en criterium 4 uit de Basisstatistiek pagina ’Europa economie/werken/ levensomstandigheden’. Vul de gevonden criteria ook in het schema in. B: Beargumenteer je keuze van elk van beide criteria. Nu weet je welke van de twee overgebleven luchthavens de meeste kans heeft op een groot aantal binnenlandse vluchten. Criterium 1 Criterium 2 Aantal inwoners Oppervlakte van Brussel van het land het land in km 2 Madrid Rome Schiphol

bron 11 Enkele gegevens van een aantal gemeenten/gebieden in Zuid-Holland, 1993 Gemeenten aantal percentage van de percentage banen inwoners bevolking dat in in de op 1-1-93 Rotterdam werkt nijverheid/industrie 1 Groeikernen 129159 Capelle aan den IJssel 59057 Spijkenisse 70102 2 Waterweggebied 193100 3 Krimpen aan den IJssel 27661 4 Noordoostrand 42016 5 Zuidoostrand 81397 6 Voorne-Putten (excl. Spijkenisse) 77393 7 Dordrecht en omgeving 206907 8 Hoeksche Waard 67175 9 Alblasserwaard 67606 10 Krimpenerwaard 51006 11 Den Haag en omstreken 703947 12 Delft en omstreken 135087 vrij naar: Statistisch jaarboek Rotterdam en Regio, 1996 en gegevens CBS Gebruik bron 11, de atlas en de bijlage (invulkaart van een gedeelte van Zuid-Holland) bij de vragen 20 tot en met 22. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen die gebieden en verschijnselen. Op grond van het ruimtelijk gedrag van mensen kun je functionele regio’s afbakenen. Bijvoorbeeld: de functionele regio ’Rotterdam en omgeving’ zou de stad Rotterdam als centrale kern hebben.

■ A:Welk gegeven uit bron 11 kun je het beste gebruiken om te bepalen welke gebieden tot deze functionele regio behoren? B:Verklaar je antwoord. Let op: Bij het invullen van de bijlage (invulkaart van een gedeelte van Zuid-Holland) bij de vragen 21 en 22 dien je een potlood en een vlakgom te gebruiken . Zo’n functionele regio kan op een kaart worden weergegeven. Je gaat nu, met behulp van het door jou gekozen kenmerk, bepalen welke gebieden van bron 11 wél en welke niét tot de functionele regio ’Rotterdam en omgeving’ behoren.

■ Deel de gebieden in vier gelijke grootteklassen in (gebruik ronde getallen voor de klassenindeling). Geef door middel van een arcering per grootteklasse de gebieden aan op de invulkaart Zuid-Holland. Houd hierbij rekening met een juiste toepassing van de arcering, van laag tot hoog.Vergeet niet de legenda in te vullen. Je kunt er van uitgaan dat alleen de hoogste drie klassen tot de functionele regio ’Rotterdam en omgeving’ behoren. Je zou een functionele regio verwachten die, afgezien van de groeikernen, bestaat uit een vrijwel concentrische zone met Rotterdam als middelpunt. Dit blijkt echter niet zo te zijn.

■ A: Op welke soort voorziening zal deze complementariteit het meest waarschijnlijk betrekking hebben? Kies één van de onderstaande voorzieningen: • bouwmarkten (doe-het-zelfzaken) • instellingen voor hoger beroepsonderwijs • supermarkten • weekmarkten B:Verklaar je keuze. Uit de kaarten 34-35, 51A en 76-77 is af te leiden dat de grenzen van verzorgingsgebieden en bestuurlijke grenzen, vooral op de hogere verzorgingsniveaus, niet samenvallen.

■ A: Op welke plaats is het gebied Terneuzen-Sas van Gent voor het primaire verzorgingsniveau aangewezen? B: Geef daarvoor de verklaring. De vragen 25 tot en met 32 gaan over Economie en politiek-ruimtelijke organisatie. bronnen 12 Goederenstromen voor de productie van aardbeienyoghurt en 13 bron: Steenhuis, P.H., in:Trouw 12-9-1998

bron 14 Aardbeienyoghurt Voor een bekertje aardbeienyoghurt hoef men ze in Stuttgart aan het bekertje je niet ver te gaan; wat melk van de boer toevoegt. Andere noodzakelijke om de hoek, een paar vruchten van de grondstoffen worden uit Bad-Rappenau teler een straat verder, een bakje en een gehaald, uit Aalen, Keulen, Lüneburg, klein aluminium dekseltje. Zou je denken. Varel en Ludwigsburg. Ook wordt er voor Maar uit onderzoek van het Duitse de vervaardiging van de yoghurt Wuppertal Institut bleek dat voor een 7857 kilometer gereisd, per vrachtwagen. bekertje aardbeienyoghurt veel meer Omgerekend wordt er per bekertje met wordt gereisd dan nodig is. een inhoud van 150 gram 9,2 meter De melk wordt niet van ver gehaald; even gereisd voor het in een Duitse supermarkt voorbij Stuttgart. Ook de suiker komt uit staat. de omgeving. Maar de bacteriën die de Nu kan men twisten over de vraag of melk in yoghurt omzetten, moeten uit negen meter veel is. Zeker is echter dat er Sleeswijk-Holstein komen. Het bekertje aardbeien gekweekt worden in de wordt in Beieren vervaardigd, omgeving van Stuttgart en dat de gebruikmakend van grondstoffen uit verpakkingsmaterialen ook uit de Noordrijn-Westfalen. Ook het aluminium omgeving te halen zijn. Het Wuppertal dekseltje reist van Nederrijn over Beieren Institut toonde aan dat er vier keer minder naar Baden-Württemberg. In Polen blijken gereden kan worden, zonder dat de prijs de aardbeien voor de yoghurt het beste te van de aardbeienyoghurt eronder lijdt. gedijen, ze worden in Aken verwerkt, voor bron: Steenhuis, P.H., in:Trouw 12-9-1998 Gebruik de bronnen 12, 13, 14 en de Basisstatistiek pagina ’Europa economie/werken/ levensomstandigheden’ bij de vragen 25, 26 en 27. Bij deze vragen vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar en leg je relaties tussen gebieden. Op de kaarten van bron 12 en 13 wordt de economische vervlechting van een aantal Europese landen weergegeven. Daarbij spelen economische en politieke relaties binnen en buiten de Europese Unie (EU) een rol. De situatie in bron 13 heeft voordelen boven de situatie in bron 12, maar er zijn ook nadelen.

■ A: Is de situatie in bron 13 vergeleken met die in bron 12 voordelig of nadelig voor onderstaande verschijnselen: 1 de sector wegtransport 2 de regionale economie van Stuttgart 3 het milieu op nationale schaal (Duitsland) 4 het milieu op regionale schaal (Stuttgart) B: Beargumenteer elk van de vier bij A gemaakte keuzen. In de relaties binnen de EU is er, in economisch opzicht, weinig verschil tussen de situatie van de bronnen 12 en 13.

■ Leg dat uit met behulp van gegevens uit die bronnen. Op de schaal van de toekomstige EU is de situatie in bron 13 veranderd ten opzichte van de situatie in bron 12. Het gaat hier slechts om een potje aardbeien, maar toch … Vanuit Polen geredeneerd is het economisch en politiek gezien een verslechtering.

bron 15 ‘Tijdens de voorbereiding op de Economische en Monetaire Unie (opgericht op 1-1-1999) werden alle afzonderlijke lidstaten van de EU gedwongen besparingen uit te voeren en uitgaven voor investeringen, werkgelegenheidsprogramma’s en sociale zekerheidssystemen te beperken. Met de toenemende economische integratie schijnen de verschillen tussen arm en rijk zich te verdiepen. Ontstaan er nieuwe grenzen in het Europa zonder grenzen?’ Gebruik bron 15 en de atlas. Bij deze vraag vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar.

■ Leg met behulp van een atlaskaart uit dat vooral regio’s zoals Andalusië (Spanje) en Calabria (Italië) nadelige gevolgen zullen ondervinden van het in bron 15 voorgestelde beleid van de nationale overheden. Noteer bij je uitleg ook het gebruikte kaartnummer en/of de kaartletter. bron 16 Centrum en periferie in de Europese Unie vrij naar: Praxis Geographie nr. 10, 1997 Gebruik bron 16 en de atlas. Bij deze vraag vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar. Vaak wordt er een verband gelegd tussen snelle bevolkingsgroei en werkloosheid. De werkloosheid in de staten van de zuidelijke periferie van de EU is hoger dan in de staten van de noordelijke en Atlantische periferie.

bron 17 Rijkste en armste regio ’ s van de EU (BBP/hoofd in KKS, koopkrachtstandaard: koopkracht is per regio vergelijkbaar, 1993)           0$"1 ,23 , 3*4 "80 ,29 + , :*2 ;88</< ,79 9 27*9 1$1 ,74 4 9* >"?$"> ,7+   + *, @ ,7, 7 88 B1 ,2 : +:*, $1 ,4 2 2* 68>6 ,44 3 ,9,*+ "1 ,4, , 9 *2 ’! ,9: ,, :,* 6$!6 ,94 ,+ *, >$& ,9+ ,9 4,*2 & ,9, ,4 2+*2 A"1 ,+: , 97*9 5#1 ,+: ,7 97*4 -$8$& ,+: ,: 47*+ $E <& ,+: ,2 88 " ,+ ,3 88 )8& ,+ + 9+*:           #5#%* )#6 7 , 7,*, 6/- 7 + ,7 *9 )6 3 9 :2*7 = 3 4 93*2 "/- 2   +3 * A6 2 7 4*9 "1 : : ,+3*4 &6 7 2 44*: -?$"-   3 +:3*3 1B#-6   , 32*2 /8 1 4 ,, ,4*9 /1 4 ,+ ,+*3 )C1 + ,9 ,93*9 5/#"8 !$$1 + ,4 ,2*2 6   , , *2 D= 43 ,7 +2*9 &!6 4: ,: ,,,*, 5= 44 ,2 99*: = 4+ ,3 2*, = 4+ + 4 *4 vrij naar: Praxis Geographie, nr. 10, 1997 Gebruik de bronnen 16 en 17. Bij deze vraag vergelijk je gebieden met elkaar. Je zou verwachten dat bij de armste regio’s uitsluitend regio’s uit de periferie in bron 16 zouden worden genoemd. Dit is echter niet het geval.

■ A:Welke regio’s, volgens de indeling van bron 17, die niet in de periferie liggen, behoren toch tot de armste regio’s van de EU? B: Geef daarvoor de verklaring. Gebruik bron 17. Bij deze vraag vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar. Naast een hoge werkloosheid en een laag Bruto Binnenlands Product per persoon, hebben de armste regio’s van de EU vaak nog andere gemeenschappelijke kenmerken.