bronnen

Eindexamen aardrijkskunde havo 2003, tijdvak 1 (oude stijl)

bij dit examen

Let op: Je kunt dit examen maken met de 51e druk of met de 52e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 51e of de 52e.
Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 51e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
52e druk van de atlas.

opgave 1Migratie en vervoer

bron 1 Het binnenlands migratiesaldo naar leeftijdsgroepen in Nederland, per provincie, in 1984 en 1994 Provincie jaar procentueel aandeel in bevolking, 1994 0-14 15-29 30-44 45-59 60-74 75+ Totaal BINNENLANDS MIGRATIESALDO (PER 1000 INWONERS) NOORD-NEDERLAND Groningen 1984 -4,4 1,6 -7,1 -2,6 -1,9…

bron 1 Het binnenlands migratiesaldo naar leeftijdsgroepen in Nederland, per provincie, in 1984 en 1994 Provincie jaar procentueel aandeel in bevolking, 1994 0-14 15-29 30-44 45-59 60-74 75+ Totaal BINNENLANDS MIGRATIESALDO (PER 1000 INWONERS) NOORD-NEDERLAND Groningen 1984 -4,4 1,6 -7,1 -2,6 -1,9 -5,8 -2,9 (3,6%) 1994 -1,0 3,7 -4,9 -0,5 -0,7 -1,7 -0,7 Friesland 1984 -2,7 -10,2 -1,0 (4,0%) 1994 1,1 -10,3 Drenthe 1984 3,7 -7,0 (2,9%) 1994 8,6 -12,7 OOST-NEDERLAND Overijssel 1984 0,3 -4,9 -0,3 (6,8%) 1994 1,5 -6,1 Gelderland 1984 2,3 -1,8 (12,1%) 1994 3,2 -4,9 Flevoland 1984 33,0 50,4 44,8 49,1 55,7 67,0 44,8 (1,7%) 1994 16,7 31,2 23,3 20,4 19,5 -2,6 21,8 WEST-NEDERLAND Utrecht 1984 0,8 7,4 (6,9%) 1994 -2,7 9,0 -1,7 -2,7 -0,7 6,0 Noord-Holland 1984 -3,2 5,0 -3,1 -4,0 -5,4 -1,9 -1,4 (16,0%) 1994 -4,2 6,3 -3,1 -2,3 -2,9 2,6 -1,0 Zuid-Holland 1984 1,4 2,0 -1,0 -1,5 -2,1 -1,2 -0,6 (21,6%) 1994 -3,1 2,5 -3,4 -2,4 -1,7 -0,5 -1,5 Zeeland 1984 -4,2 -8,3 -2,5 (2,4%) 1994 1,8 -13,0 ZUID-NEDERLAND Noord-Brabant 1984 1,3 -3,5 (14,7%) 1994 1,5 -2,3 Limburg 1984 0,5 -7,2 (7,3%) 1994 0,6 -7,2 bron: Rees, P., Internal migration and regional dynamics in the Netherlands, NIDI, Den Haag, 1998 Het binnenlands migratiesaldo van alle provincies samen heeft op nationale schaal in Nederland geen invloed op de bevolkingsgroei.

→ Leg bovenstaande bewering uit.
Uit bron 1 blijkt dat Noord- en Zuid-Holland zowel in 1984 als in 1994 voor één leeftijdsgroep een positief migratiesaldo hebben.
→ Welke leeftijdsgroep is dit?
→ Geef een oorzaak voor het positieve migratiesaldo van de bedoelde leeftijdsgroep. Bron 1 laat zien dat het migratiesaldo van de provincie Flevoland voor alle leeftijdsgroepen in 1994 veel lager is dan in 1984. Op grond van deze tabel kun je niet concluderen dat het totale aantal mensen dat zich…

→ Geef een oorzaak voor het positieve migratiesaldo van de bedoelde leeftijdsgroep. Bron 1 laat zien dat het migratiesaldo van de provincie Flevoland voor alle leeftijdsgroepen in 1994 veel lager is dan in 1984. Op grond van deze tabel kun je niet concluderen dat het totale aantal mensen dat zich in 1994 in de provincie Flevoland gevestigd heeft, kleiner is dan in 1984.

→ Leg uit waarom je deze conclusie niet kunt trekken. Volgens bron 1 is het relatieve vestigingsoverschot zowel in 1984 als in 1994 het hoogst in Oost- Nederland.
→ Geef hiervoor twee oorzaken. bron 2 Aandeel Hispanics in de totale bevolking van de VS in 1994 bron: Wenzens, E., Die Zuwanderung von Mexikanern in den Südwesten der USA - eine Reconquista? In: Praxis Geographie 1997/2
→ Geef een demografische en een economische factor die, in combinatie, de vestiging van de grote aantallen Hispanics (= Spaanstalige immigranten, grotendeels afkomstig uit Mexico) in de Verenigde Staten verklaren.
→ Welke minderheidsgroep in het zuiden van de Verenigde Staten zal een groot voorstander zijn van harde maatregelen om de stroom immigranten uit Mexico af te remmen?
→ Beargumenteer je antwoord. Bron 2 toont aan dat New York relatief minder Hispanics heeft dan New Mexico. Toch is het absolute aantal groter.
→ Geef een verklaring voor deze schijnbare tegenstelling.
Het wegverkeer in Nederland heeft de afgelopen tientallen jaren een sterke groei doorgemaakt. Zie kaart 52B (52e druk: 58B).
→ In welke periode vond de grootste uitbreiding van het autosnelwegennet plaats?
→ Geef hiervoor twee verklaringen van verschillende aard. Het beleid van de overheid ten aanzien van ruimtelijke ordening en volkshuisvesting in de periode 1960-1980 is mede oorzaak van het ontstaan van files zoals: 51e druk: kaart 52C: no. 1 (Diemen), 3 (Zoetermeer), 6 (Coentunnel), 10…

→ Geef hiervoor twee verklaringen van verschillende aard. Het beleid van de overheid ten aanzien van ruimtelijke ordening en volkshuisvesting in de periode 1960-1980 is mede oorzaak van het ontstaan van files zoals: 51e druk: kaart 52C: no. 1 (Diemen), 3 (Zoetermeer), 6 (Coentunnel), 10 (Velsertunnel) / 52e druk: kaart 58C: no. 1 (Coenplein), 3 (Oudenrijn), 4 (Kleinpolderplein), 7 (Nieuwegein).

→ Welk beleid wordt hier bedoeld?
→ Waarom leidt dit beleid tot files? Uit kaart 52D (52e druk: 58D) blijkt dat er een verschil is in de groei van het gemiddelde aantal motorvoertuigen op werkdagen tussen de gebieden ten oosten en ten westen van de denkbeeldige lijn Roosendaal-Utrecht-Lelystad-Leeuwarden.
→ Noem twee binnenlandse oorzaken voor dit verschil in groei. De aanleg van hogesnelheidsspoorlijnen in Nederland zal de op kaart 52C (52e druk: 58C) aangegeven files niet doen verminderen.
→ Geef hiervoor twee oorzaken. bron 3 Multimodale vervoersknooppunten bron: IDG-bulletin 1997/98, Verkeer en vervoer in Nederland, Utrecht/Den Haag, 1998
bron 4 'Modal split' Nederland en omringende landen, 1991, in procenten*   weg rail binnenvaart Nederland 63,7 2,5 33,8 België 70,0 11,9 19,1 Duitsland 78,7 11,0 10,3 Frankrijk 87,8 8,5 3,7 Verenigd Koninkrijk 91,7 8,0 0,3 * nationaal en internationaal goederenvervoer, exclusief doorvoer bron:…

bron 4 'Modal split' Nederland en omringende landen, 1991, in procenten*   weg rail binnenvaart Nederland 63,7 2,5 33,8 België 70,0 11,9 19,1 Duitsland 78,7 11,0 10,3 Frankrijk 87,8 8,5 3,7 Verenigd Koninkrijk 91,7 8,0 0,3 * nationaal en internationaal goederenvervoer, exclusief doorvoer bron: IDG-bulletin 1997/98, Verkeer en vervoer in Nederland, Utrecht/Den Haag, 1998 ruimtelijke schaal kaartnummer nationaal ………… ……..…. ………… ………… ………… schema 1 In de goederenvervoerstromen van en naar Rotterdam zijn drie ruimtelijke schalen te onderscheiden. Eén van de ruimtelijke schalen waarop goederenvervoer plaatsvindt, is de nationale schaal. Neem schema 1 over op je antwoordblad.

→ Vul de beide andere, hogere ruimtelijke schalen in schema 1 in.
→ Zet achter iedere schaal het nummer van een atlaskaart die informatie geeft over het goederenvervoer op die schaal.
→ Op welke ruimtelijke schaal van schema 1 kun je op basis van de gevonden kaart geen conclusies trekken over het aandeel van Rotterdam in het goederenvervoer?
→ Beargumenteer je keuze. De regering wil de 'modal split' (zie bron 4) wijzigen.
→ Op welke wijzigingen in de modal split is het regeringsbeleid gericht? In de soort te vervoeren goederen kan een tweedeling worden gemaakt.
→ Welk soort goederen is niet geschikt om in multimodale vervoersknooppunten te worden behandeld?

opgave 2Het Nederlandse landschap - natuurlijke en menselijke factoren

(toegepast op het rivierkleilandschap en het zandlandschap)
bron 5 Beschrijving van een viertal landschapselementen in het rivierkleilandschap.
A
De natuurlijke variatie hangt in dit gebied samen met het oude cultuurlandschap: akkerflora, hagen
en hoogstamboomgaarden.
B
Dit landschapselement is een belangrijk toevluchtsoord voor de zeer gevarieerde, maar snel
zeldzamer wordende stroomdalflora.
C
Door de verschillende ontgrondingen zijn plaatselijk gradiënten ontstaan, waardoor flora en fauna
nieuwe ontwikkelingskansen hebben gekregen.
D
Ecologisch gezien zijn hier vooral de natte graslanden van belang als weidevogelgebieden en
voedselgebied voor overwinterende ganzen en eenden.
222p
Schrijf de letters A, B, C en D uit bron 5 onder elkaar op je antwoordblad en zet er de juiste naam
van het landschapsonderdeel achter.
Kies uit de volgende landschapsonderdelen:
• rivierdijk
• kom
• oeverwal
• uiterwaard
bron 6 Het rivierengebied van midden-Nederland
figuur bij de opgave
vrij naar: Pater, B. de e.a., Nederland in delen, deel 2, Houten, 1989
In bron 6 staan de belangrijkste dwarsdijken in het rivierengebied aangegeven.
232p
Leg uit op welke wijze de dwarsdijken bescherming boden tegen overstroming.
242p
Noem twee fysisch-geografische verschillen tussen oeverwallen en kommen.
252p
Noem twee inrichtingselementen die van oudsher op de oeverwallen méér voorkomen dan in de
kommen.
bron 7 Fragment van een topografische kaart (1:25.000)
figuur bij de opgave
vrij naar: Topografische Dienst, kaart 40G, schaal 1:25.000, 1995
Voordat het rivierengebied werd bedijkt, veranderden de meanderende rivieren geregeld van
bedding.
262p
Noem één benaming op de kaart die erop wijst dat dit veranderen van bedding in dit gebied heeft
plaatsgevonden.
Het zwembad ten noordwesten van Oud-Zevenaar is op natuurlijke wijze ontstaan.
272p
Wat is hiervan de oorzaak?
bron 8 Drie vizierstuwen in Nederrijn en Lek
figuur bij de opgave
vrij naar: De Grote Bosatlas, 2001
282p
Noem de belangrijkste reden waarom de in bron 8 aangegeven stuwen in de Nederrijn gebouwd
werden.
De stuw bij Driel heeft een extra functie die de stuwen bij Maurik en Hagestein niet hebben.
292p
Welke extra functie is dat?
bron 9 Korrelgrootteverdelingen van twee afzettingen in pleistoceen Nederland
figuur bij de opgave
bron: De bodem van Nederland, Stiboka, Wageningen, 1965
In bron 9 staan de korrelgrootteverdelingen afgebeeld van twee afzettingen uit pleistoceen
Nederland.
301p
Schrijf de letters A en B van bron 9 onder elkaar op je antwoordblad en zet er de juiste afzetting
achter.
Kies uit:
• keileem
• (niet lemig) dekzand
311p
Geef een argument voor je keuze ontleend aan één van de staafdiagrammen uit bron 9.
321p
Welke afzetting zal het moeilijkst te bewerken zijn, A of B?
331p
Geef een argument voor je keuze ontleend aan één van de staafdiagrammen van bron 9.
Hoewel het zandlandschap grotendeels samenvalt met pleistoceen Nederland, komen er in het
zandlandschap ook holocene afzettingen voor.
342p
Geef twee voorbeelden van deze holocene afzettingen.
bron 10 Drents landschap in 1853
figuur bij de opgave
bron: Grote Historische Atlas van Nederland, deel 2, Groningen, 1990
bron 11 Drents landschap in 1970
figuur bij de opgave
bron: Grote Topografische Atlas, deel 2, Groningen, 1987
De structuur van het esdorp Anloo is nog steeds in het landschap herkenbaar.
352p
Noem daarvoor twee argumenten ontleend aan de bronnen 10 en 11.
In het esdorpenlandschap bestond - toen het systeem van eslandbouw nog functioneerde - een
nauwe relatie tussen de essen, de bewoning, de groengronden en de heide.
362p
Schrijf, in volgorde van hoog naar laag gelegen, op het antwoordblad de woorden essen,
groengronden en heide.
372p
Geef de verklaring voor de nauwe relatie tussen de grootte van de essen en de omvang van de
bewoning.
382p
Geef de verklaring voor de nauwe relatie tussen de grootte van de essen en de uitgestrektheid van
de heidevelden.
In gebieden als de Veluwezoom kwamen vroeger veel wasserijen voor. Deze wasserijen waren hier
vooral gevestigd vanwege de goede kwaliteit van het grondwater.
392p
Geef de verklaring voor de goede kwaliteit van het grondwater in gebieden als de Veluwezoom.

opgave 3Frankrijk

bron 12 Gemiddelde jaarlijkse neerslag in mm
Legenda: >1500 1000-1500 800-1000 600-800 <600 0 100 200 km
vrij naar: Mathieu, J.L. e.a., Géographie de la France, Parijs, 1986
402p
Verklaar het neerslagpatroon op de kaart van bron 12.
Geomorfologische landschappen van Frankrijk Legenda: Vlakte v Vlaanderen 1 Artois 2 Picardie 3 e Cotentin g n 4 a Brie p m Lotharingen Normandie h a C s Bretagne Beauce El z a Anjou Bourgogne Touraine V Berry e n d e…

Geomorfologische landschappen van Frankrijk Legenda: Vlakte v Vlaanderen 1 Artois 2 Picardie 3 e Cotentin g n 4 a Brie p m Lotharingen Normandie h a C s Bretagne Beauce El z a Anjou Bourgogne Touraine V Berry e n d e e Poitou Bour e bonnais J ur a n Charentes Limousin Li m a g n e in a n o h R Périgord Auvergne rio Quercy lu o Landes Rouergue Cévennes C Gascogne Caus L s a e n s guedoc Cama P rg ro u v e ence Corsica Roussillon 0 100 200 km

bron 13
vrij naar: Mark, D.W.F. van der, Frankrijk, Amsterdam, 1990
Op de kaart van bron 13 zijn de belangrijkste geomorfologische landschappen van Frankrijk
aangegeven.
412p
Schrijf de nummers 1 en 3 van de legenda van de kaart onder elkaar op je antwoordblad en zet er
de betekenis achter.
Kies uit:
• aanslibbingsvlakten
• Hercynische massieven, afgevlakt door erosie
• hoog- en middelgebergten
• sedimentatiebekkens
422p
In welke twee soorten geomorfologische landschappen op de kaart van bron 13 is akkerbouw over
het algemeen het beste uit te oefenen?
Kies uit:
• aanslibbingsvlakten
• Hercynische massieven, afgevlakt door erosie
• hoog- en middelgebergten
• sedimentatiebekkens
432p
Noem twee fysisch-geografische argumenten die op beide gekozen gebieden van toepassing zijn.
bron 14 Leeftijdsdiagram van Frankrijk op 1 januari 1985
leeftijd 100 95 mannen 1 vrouwen 90 85 80 75 70 2 65 2 60 55 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 450400350300250200150100 50 0 0 50 100150200250300350400450 x1000
vrij naar: Mathieu, J.L. e.a., Géographie de la France, Parijs, 1986
Bron 14 stelt de bevolkingspiramide van Frankrijk voor op 1 januari 1985. Met behulp van de
cijfers 1 en 2 zijn onderdelen van de piramide aangeduid.
441p
Geef een verklaring voor het grote vrouwenoverschot bij het cijfer 1.
451p
Geef de historische verklaring voor de inkepingen bij de cijfers 2.
461p
Welke bevolkingspolitiek werd in de jaren twintig van de twintigste eeuw door de Franse regering
gevoerd als reactie op het ontstaan van inkeping nummer 2?
bron 15 Aandeel van Algerijnen, Marokkanen en Tunesiërs in de bevolking van Parijs, 1982
figuur bij de opgave
vrij naar: APUR, Paris - principaux résultats de recensement de 1982, Parijs, 1986
bron 16 Aandeel woningen (bestemd voor hoofdbewoning) van 1 of 2 kamers, 1982
figuur bij de opgave
vrij naar: APUR, Paris - principaux résultats de recensement de 1982, Parijs, 1986
In de bronnen 15 en 16 is het deel van Parijs afgebeeld dat binnen de rondweg (Boulevard
Périférique) ligt.
Uit bron 15 blijkt dat de Noord-Afrikanen vooral in het noorden en oosten van Parijs wonen.
472p
Geef de verklaring voor deze concentratie, mede op basis van bron 16.
Tussen 1965 en 1982 heeft een belangrijke verandering plaatsgevonden in de economische
structuur. Deze is van invloed geweest op de arbeidsparticipatie van vrouwen.
481p
Welke verandering in de economische structuur wordt bedoeld?
491p
Leg de relatie uit tussen die verandering en de verandering in de arbeidsparticipatie van vrouwen.
bron 17 Steenkoolproductie in miljoenen tonnen in Frankrijk, 1946-1985
steenkool- 50 productie in miljoenen tonnen AA 40 30 B 20 CC 10 0
vrij naar: Pitte, J.R., Géographie, Parijs, 1989
502p
Schrijf de letters B en C van bron 17 onder elkaar op je antwoordblad en zet er de naam van de
juiste winningsgebieden achter.
Kies uit:
• Centre et Midi
• Lorraine
• Nord-Pas-de-Calais
bron 18 Vindplaatsen van vier delfstoffen in Frankrijk
Legenda: A B C D 0 100 200 km
vrij naar: Atlas 2000, Parijs/Groningen, 1990
512p
Schrijf de letters A en D van de legenda van bron 18 onder elkaar op je antwoordblad en zet er de
juiste delfstof achter.
Kies uit:
• aardgas
• aardolie
• ijzererts
• steenkool
√(Einde)
Lees verder