bronnen

Eindexamen aardrijkskunde havo 2014, tijdvak 1

bij dit examen

Bij elke vraag kan je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk
gebruiken.

opgave 1Opgave 1 − De millenniumdoelen

Wereld
Opgave 1 − De millenniumdoelen
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
De Verenigde Naties hebben in 2000 acht millenniumdoelen
geformuleerd. Een van deze doelen is het terugbrengen van de armoede
in de wereld. De Verenigde Naties gebruiken als maat voor armoede in
een land het percentage van de inwoners dat minder dan $ 1,25 per dag
te besteden heeft. Volgens de Verenigde Naties leven wereldwijd nu nog
anderhalf miljard mensen onder deze grens.
11p
Geef een argument waarom het percentage inwoners dat minder dan
$ 1,25 per dag te besteden heeft een betere indicator is voor de armoede
in een land dan het bnp per inwoner.
Gebruik bron 1.
In de bron is een categorie landen weergegeven waarvan geen gegevens
zijn opgenomen. Deze categorie kan in twee groepen landen verdeeld
worden:
− groep a: landen als Libië, Irak, Somalië en Zimbabwe;
− groep b: westerse landen.
22p
Noteer de letters a en b onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter waarom van de betreffende groep landen geen
gegevens zijn opgenomen.
Gebruik bron 2.
Er worden verschillende afbeeldingsmethoden voor kaarten gebruikt. De
kaart in bron 2 is een anamorfosekaart.
31p
Op welke wijze zijn de gegevens op deze kaart afgebeeld?
Op basis van bron 2 lijkt armoede in Azië een groter probleem te zijn dan
in Afrika. Toch vinden veel deskundigen dat armoede in Afrika een groter
probleem is.
42p
Geef hiervoor twee argumenten.

opgave 2Opgave 2 − Handelsverkeer in een globaliserende wereld

Gebruik atlaskaart 246A.
Hieronder staan drie stellingen die van toepassing zijn op deze atlaskaart.
a Uit de kaart blijkt dat er in 2009 sprake was van een triade in het
mondiale handelsverkeer;
b Uit de kaart blijkt dat er in 2009 sprake was van global shift;
c In 2009 importeerden de Verenigde Staten en Canada samen voor
200 miljard euro meer dan dat ze exporteerden.
52p
Neem de letters a, b en c over op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter of de stelling waar of niet waar is.
Gebruik atlaskaart 246A.
Het handelsverkeer van West-Europa is groter dan dat van Azië en
Oceanië. Dat is opvallend omdat de interregionale handelsstromen van en
naar Azië en Oceanië groter zijn.
62p
Beredeneer hoe deze situatie is ontstaan.
Ga in je antwoord uit van West-Europa.
Gebruik atlaskaart 246A.
De regio’s ‘Azië en Oceanië’ en ‘Midden-Oosten’ hadden in 2009 beide
een positieve handelsbalans.
73p
Geef aan
− op welke wijze dit blijkt uit de atlaskaart;
− welk type exportproduct voor elk van deze regio’s vooral bijdroeg aan
de positieve handelsbalans.
Multinationale ondernemingen uit westerse landen verplaatsen
tegenwoordig niet alleen hun productieafdelingen naar landen als China,
India en Brazilië. Steeds vaker worden ook andere bedrijfsonderdelen van
de productieketen naar deze landen verplaatst.
83p
Geef
− een voorbeeld van een bedrijfsonderdeel dat tegenwoordig ook naar
deze landen wordt verplaatst;
− twee redenen waarom het gekozen bedrijfsonderdeel tegenwoordig
wél, maar zo’n twintig jaar geleden nog niet, naar deze landen werd
verplaatst.

opgave 3Opgave 3 − De Dolomieten

Aarde
Opgave 3 − De Dolomieten
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
De Dolomieten vormen een gebergte in Noord-Italië met toppen tot meer
dan 3.000 meter hoog. Het gesteente waaruit deze bergen zijn ontstaan is
gevormd uit koraalriffen.
92p
Beschrijf de wijze waarop dit gesteente door plaattektoniek zo hoog is
komen te liggen.
Bij het cijfer 1 in de bron vindt veel mechanische verwering plaats. Dit
type verwering wordt ook wel fysische verwering genoemd.
102p
Beschrijf twee manieren waarop dit type verwering bij het cijfer 1
plaatsvindt.
Bij de letter A in bron 1 heeft een aardverschuiving plaatsgevonden.
112p
Leg uit dat dergelijke aardverschuivingen in de Dolomieten vooral in het
voorjaar ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik kaartblad 110-111.
De Dolomieten maken deel uit van de Alpen. Er bestaat een relatie tussen
de exogene processen in de Alpen en het overheersende exogene proces
in de Povlakte ten zuiden van de Alpen.
122p
Beschrijf deze relatie.

opgave 4Opgave 4 − Landdegradatie in Turkije

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
In Turkije is bodemerosie de meest voorkomende vorm van
landdegradatie. Meer dan 80 procent van het landoppervlak wordt er
ernstig of zeer ernstig door bedreigd.
Gebruik bron 1.
In het op de foto afgebeelde gebied vindt bodemerosie plaats.
132p
Welke twee aanwijzingen vind je daarvoor op de foto?
Gebruik bron 2 en kaartblad 122-123.
In een deel van Turkije vindt relatief weinig bodemerosie plaats. Dit is het
droogste deel van Turkije.
142p
Leg uit dat juist dit deel van Turkije droog is.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
In het zuidoosten van Turkije vindt op grote schaal irrigatie plaats.
152p
Beschrijf de wijze waarop irrigatie hier kan leiden tot landdegradatie.
In het Taurusgebergte, in het zuidwesten van Turkije, vindt veel
ontbossing plaats. Dit leidt in het omliggende gebied regelmatig tot
overstromingen.
162p
Leg uit dat ontbossing in het Taurusgebergte kan leiden tot
overstromingen in het omliggende gebied.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

opgave 5Opgave 5 − De Grasbergmijn in Papua

Ontwikkelingsland − Indonesië
Opgave 5 − De Grasbergmijn in Papua
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Het Amerikaanse mijnbouwbedrijf Freeport-McMoRan heeft van de
regering van Indonesië een vergunning gekocht om ertsen uit de
Grasbergmijn te winnen.
172p
Geef twee redenen waarom de regering van Indonesië deze vergunning
verkocht aan een buitenlands bedrijf en niet aan een Indonesisch bedrijf.
Gebruik bron 1.
Bij de ertswinning in de Grasbergmijn in Papua zijn drie partijen
betrokken: het Amerikaanse mijnbouwbedrijf Freeport-McMoRan, de
regering van Indonesië en de Papoea’s. Bij deze ertswinning is op
meerdere ruimtelijke schalen sprake van een duidelijke
centrum-periferieverhouding.
182p
Noteer twee van deze ruimtelijke schalen op je antwoordblad.
Geef voor elke ruimtelijke schaal aan op welke wijze er sprake is van een
centrum-periferieverhouding.
Gebruik bron 1.
192p
Geef twee gegevens uit deze bron waaruit blijkt dat Indonesië niet
optimaal profiteert van de bodemschatten uit de Grasbergmijn.
Stelling: de winning van erts in Papua draagt bij aan het verminderen van
de regionale ongelijkheid in Indonesië.
202p
Geef een argument vóór en een argument tegen deze stelling.

opgave 6Opgave 6 − Platentektoniek in Indonesië

Op atlaskaart 156B zijn de drie verschillende typen plaatgrenzen te zien.
212p
Geef aan
− bij welk type plaatgrens in het algemeen de minst zware aardbevingen
voorkomen;
− waardoor de aardbevingen bij dit type plaatgrens het minst zwaar zijn.
Gebruik atlaskaart 156B.
222p
Geef aan
− op welk van de vijf grote Indonesische eilanden het aardbevingsrisico
het kleinst is;
− wat de oorzaak is van dit relatief kleine aardbevingsrisico.
Gebruik atlaskaart 156B.
232p
Leg uit dat in het noorden van Sulawesi wel actieve vulkanen voorkomen
en op de rest van het eiland niet.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik atlaskaart 156B.
Ten (zuid)westen van Sumatra ligt een rij eilanden. Evenwijdig hieraan
bevindt zich op Sumatra een rij vulkanen.
242p
Leg uit dat op Sumatra vulkanen zijn ontstaan, terwijl dit op de rij eilanden
ten (zuid)westen van Sumatra niet het geval is.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

opgave 7Opgave 7 − Wateroverlast in de Achterhoek

Leefomgeving
Opgave 7 − Wateroverlast in de Achterhoek
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
De Achterhoek maakt deel uit van het stroomgebied van de IJssel. In de
zomer van 2010 viel in delen van de Achterhoek in korte tijd extreem veel
regen. De enorme hoeveelheid regen leidde echter niet tot wateroverlast
langs de IJssel, omdat het debiet van de rivier op dat moment klein was,
zoals gebruikelijk in deze tijd van het jaar.
252p
Geef twee oorzaken voor het kleine debiet dat Nederlandse rivieren als de
IJssel in de zomer hebben.
Door verstening van het oppervlak in het stroomgebied is het regiem van
de IJssel veranderd.
262p
Leg uit op welke wijze verstening van het oppervlak het regiem van de
IJssel heeft veranderd.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 1.
Bij een zeer hevige en langdurige regenbui in de zomer van 2010
ontstond in Lichtenvoorde wateroverlast. Dat juist in Lichtenvoorde
wateroverlast ontstond, had niet alleen te maken met verstening.
272p
Leg met behulp van bron 1 uit dat juist in Lichtenvoorde wateroverlast kon
ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Om te voorkomen dat er in de toekomst weer wateroverlast in
Lichtenvoorde ontstaat, kunnen ‘wadi’s’ (droge beddingen) of vijvers
worden aangelegd.
282p
Leg met behulp van een onderdeel uit de drietrapsstrategie uit dat deze
maatregelen kunnen bijdragen aan het voorkomen van nieuwe
overstromingen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

opgave 8Opgave 8 − Wonen en winkelen in de binnenstad van Venlo

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.
Gebruik de atlas.
De gemeente Venlo wil graag dat Venlo uitgroeit tot dé winkelstad in
Midden-Limburg.
291p
Van welke stad zal Venlo de meeste concurrentie kunnen verwachten?
Gebruik bron 1.
De gemeente Venlo wil Q4 ontwikkelen tot een aantrekkelijke woonwijk.
Een ruimtelijk kenmerk dat Q4 hiervoor geschikt maakt is de ligging aan
de Maas.
301p
Welk ander ruimtelijk kenmerk maakt Q4 hiervoor geschikt?
Gebruik bron 2.
De gemeente Venlo wil het woningaanbod in Q4 sterk veranderen.
312p
Beredeneer op welke manier deze verandering van het woningaanbod de
leefbaarheid in de wijk kan verbeteren.
Gebruik de bronnen 2 en 3.
In de plannen van de gemeente Venlo moet Q4 een levendige wijk
worden. Daartoe wordt de verbinding met de Maas versterkt.
324p
Geef met behulp van de bronnen
− drie veranderingen die in Q4 zullen plaatsvinden waardoor de
verbinding met de Maas wordt versterkt;
− aan op welke manier deze veranderingen samen de wijk levendiger
kunnen maken.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.