opgave 1Opgave 1 – Streaming en de muziekindustrie
Wereld
Opgave 1 – Streaming en de muziekindustrie
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Gebruik bron 1.
De meeste landen met een grote muziekmarkt hebben vergelijkbare
kenmerken.
12pGeef van deze landen
− een gemeenschappelijk demografisch kenmerk;
− een gemeenschappelijk economisch kenmerk.
Gebruik bron 2.
22pLeg uit dat de muziekindustrie de laatste twintig jaar door
tijd-ruimtecompressie sterk veranderd is.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 1 en 3.
In de mondiaal georiënteerde muziekindustrie bestaat een
centrum-periferiepatroon.
32pGeef
− vanuit de sociaal-culturele dimensie aan dat in de mondiaal
georiënteerde muziekindustrie een centrum-periferiepatroon bestaat;
− vanuit de politieke dimensie aan dat regeringen invloed kunnen
hebben op dit patroon.
Gebruik bron 3.
Streamingsdiensten kunnen bijdragen aan globalisering, maar ze kunnen
ook leiden tot herwaardering van regionale en nationale identiteiten.
42pGeef aan op welke manier streamingsdiensten kunnen bijdragen aan
− culturele globalisering;
− herwaardering van regionale en nationale identiteiten.
opgave 2Opgave 2 – Verstedelijking in Afrika
Bij deze opgave horen de bronnen 4 en 5.
Gebruik bron 4.
De mate van verstedelijking en de grootte van steden verschillen sterk
tussen werelddelen.
Uitspraak 1: in Afrika woonde in 2018 meer dan de helft van de bevolking
in landelijk gebied.
Uitspraak 2: in 2030 zal het absolute aantal inwoners in Oceanië dat in
stedelijk gebied woont, groter zijn dan in Europa.
Uitspraak 3: het percentage inwoners dat in steden woont met meer dan
1 miljoen inwoners zal tussen 2018 en 2030 in Azië het
meest toenemen.
52pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik bron 4.
Er bestaat een verband tussen verstedelijkingsgraad en
verstedelijkingstempo.
62pGeef
− het verband tussen verstedelijkingsgraad en verstedelijkingstempo;
− het werelddeel waar het verstedelijkingstempo tussen 2018 en 2030
het laagst zal zijn.
In de Nigeriaanse hoofdstad Lagos ontstaan door urbanisatie wijken zoals
Makoko. De snelle bevolkingsgroei van steden als Lagos komt mede door
de leeftijdssamenstelling van de migranten.
72pBeredeneer waarom de leeftijdssamenstelling van de migranten bijdraagt
aan de snelle bevolkingsgroei van steden als Lagos.
Op den duur krijgen vrouwen in de stad gemiddeld minder kinderen dan
vrouwen op het platteland. Dat gebeurt echter niet van de ene op de
andere dag.
82pGeef twee redenen waarom het lang duurt voordat vrouwen in de stad
gemiddeld minder kinderen krijgen dan vrouwen op het platteland.
opgave 3Opgave 3 – Marsonderzoek in Utah, Verenigde Staten
Aarde
Opgave 3 – Marsonderzoek in Utah, Verenigde Staten
Bij deze opgave horen de bronnen 6 tot en met 8.
Gebruik bron 6.
Het Mars Desert Research Station ligt in een gebied met voornamelijk
zandsteen, een gesteente waarin fossielen gevonden worden.
92pGeef de naam van
− de hoofdgroep van gesteenten waartoe zandsteen behoort;
− een ander gesteente in deze hoofdgroep waarin ook fossielen
gevonden worden.
Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.
Utah is een van de droogste staten van de Verenigde Staten (zie bron 8).
Er valt nauwelijks neerslag.
102pLeg uit dat in Utah nauwelijks neerslag valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 7.
Hoewel Utah een van de droogste staten van de Verenigde Staten is,
geeft het satellietbeeld een aanwijzing voor de aanwezigheid van
stromend water.
111pGeef deze aanwijzing uit bron 7.
Gebruik de bronnen 7 en 8.
Mars wordt de Rode Planeet genoemd. Op het satellietbeeld van bron 7 is
te zien dat ook het aardoppervlak in de omgeving van het Mars Desert
Research Station een rode kleur heeft.
123pGeef aan
− welke verweringsvorm gezorgd heeft voor de rode kleur van het
aardoppervlak bij het Mars Desert Research Station;
− welke verweringsvorm tegenwoordig in dit gebied overheerst;
− welke klimatologische verandering ervoor gezorgd heeft dat de
overheersende verweringsvorm veranderd is.
opgave 4Opgave 4 – Vulkanisme in Oceanië
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11.
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern.
Tofua is een van de eilanden van Tonga, een eilandengroep in de
Grote Oceaan. Het eiland Tofua bestaat uit een vulkaan waarin een
caldera gevormd is.
133pGeef aan
− welke twee tektonische platen betrokken zijn bij de vorming van de
eilandengroep Tonga;
− op welke wijze een caldera ontstaat;
− waaruit blijkt dat de vulkaan op Tofua nog steeds actief is.
Gebruik bron 10.
Het puimsteen in de Stille Oceaan bevat veel kleine holtes en gaatjes
waardoor het blijft drijven op het water.
142pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van de kleine holtes en gaatjes in
het puimsteen.
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern.
Het puimsteen in de Stille Oceaan drijft met een zeestroom richting het
koraalrif Great Barrier Reef bij Australië.
151pGeef de naam van deze zeestroom.
Gebruik de bronnen 10 en 11.
Wetenschappers doen onderzoek naar de invloed van het drijvende
puimsteen op de biodiversiteit in het Great Barrier Reef.
162pGeef
− een mogelijk negatief effect van het drijvende puimsteen op de
biodiversiteit in het Great Barrier Reef;
− een mogelijk positief effect van het drijvende puimsteen op de
biodiversiteit in het Great Barrier Reef.
opgave 5Opgave 5 – Waterschaarste in de caatinga
Brazilië
Opgave 5 – Waterschaarste in de caatinga
Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.
Gebruik de bronnen 12 tot en met 14 en het kaartenkatern.
In bron 12 staan drie typerende klimaatgrafieken van drie
landschapszones in Brazilië:
− caatinga
− cerrado
− selva
171pNoteer de namen van deze drie landschapszones op je antwoordblad.
Schrijf achter elke naam de letter van de juiste klimaatgrafiek.
Gebruik het kaartenkatern.
De caatinga heeft een periode met weinig neerslag.
182pLeg dit uit met de overheersende luchtdruk in deze periode.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Gebruik de bronnen 13 en 14 en het kaartenkatern.
Waterschaarste is een probleem in de caatinga. Dit heeft niet alleen te
maken met de natuurlijke omstandigheden in het gebied, maar heeft ook
sociaalgeografische oorzaken.
192pGeef twee sociaalgeografische oorzaken van waterschaarste in de
caatinga.
De rivier São Francisco, met daarin het Sobradinho-stuwmeer, stroomt
door de caatinga. In het stroomgebied van de São Francisco vindt
houtkap plaats.
202pGeef aan dat houtkap in het stroomgebied van de São Francisco
− op korte termijn kan leiden tot het sneller vollopen van het
Sobradinho-stuwmeer;
− op lange termijn kan leiden tot een afname van de watercapaciteit in
het Sobradinho-stuwmeer.
opgave 6Opgave 6 – Ongelijkheid in Brazilië door de tijd heen
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.
Gebruik bron 15.
In de periode van de zestiende eeuw tot het begin van de negentiende
eeuw (1500 - 1800) werd de basis gelegd voor de huidige multiculturele
samenleving in Brazilië.
212pBeredeneer dat de basis voor de huidige multiculturele samenleving in
Brazilië toen werd gelegd.
Rond 1900 groeide de export van onder andere suiker, koffie en rubber in
Brazilië.
222pBeredeneer dat door de groei van deze export de sociale ongelijkheid in
Brazilië toenam.
Door industrialisering in de eerste helft van de twintigste eeuw
(1900 - 1950) werden de sociaal-economische verschillen tussen stad en
platteland groter. Ook binnen de stad groeide de ongelijkheid.
231pGeef aan op welke manier deze ongelijkheid zichtbaar werd in de
ruimtelijke opbouw van de stad.
Gebruik de bronnen 15 tot en met 17.
Hieronder staan twee uitspraken over de sociale ongelijkheid in Brazilië.
Uitspraak 1: in de meest gemestizeerde regio’s is de sociaal-economische
ongelijkheid in het algemeen het grootst.
Uitspraak 2: in de centrumgebieden van Brazilië wonen in het algemeen
de meeste blanken en is de HDI het hoogst.
241pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Stelling: de economie van Brazilië is gebaat bij een toename van de
mondiale vraag naar grondstoffen.
252pGeef een argument
− voor deze stelling;
− tegen deze stelling.
opgave 7Opgave 7 – Het Honigcomplex in Nijmegen
Leefomgeving
Opgave 7 – Het Honigcomplex in Nijmegen
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 21.
Gebruik de bronnen 18 en 19.
Het Honigcomplex in Nijmegen werd in 1914 geopend op een gunstige
locatie aan het water en in de nabijheid van het centrum van de stad.
263pGeef
− twee redenen waarom deze locatie gunstig was voor de bouw van
deze Honigfabriek;
− een risico van deze locatie.
Gebruik de bronnen 18 en 19.
Hieronder staan drie uitspraken.
Uitspraak 1: het ontwikkelingsplan Waalfront is tot stand gekomen door
publiek-private samenwerking.
Uitspraak 2: het ontwikkelingsplan Waalfront is een typerend voorbeeld
van herstructurering.
Uitspraak 3: het ontwikkelingsplan Waalfront is een typerend voorbeeld
van het concept smart city.
272pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Na de sluiting van de fabriek is het Honigcomplex door de gemeente
Nijmegen tijdelijk beschikbaar gesteld aan kleine bedrijven in de creatieve
sector (zie bron 18).
282pGeef twee redenen waarom bij de herontwikkeling van fabrieks- en
bedrijventerreinen vaak gekozen wordt voor de creatieve sector.
Gebruik de bronnen 18 tot en met 21.
Door het ontwikkelingsplan Waalfront zou in de wijk de Biezen
gentrification kunnen optreden.
293pBeredeneer in drie stappen waarom de bewoners van de wijk de Biezen
de nadelige gevolgen van gentrification vrezen.
Begin je redenering met woningkenmerken van deze wijk.
opgave 8Opgave 8 – Ruimte voor de Rivier, 25 jaar later
Bij deze opgave hoort bron 22.
De laatste jaren zijn de werkzaamheden die hoorden bij het
overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier afgerond.
301pWat was de aanleiding voor het overheidsprogramma Ruimte voor de
Rivier?
Menselijk handelen in het stroomgebied en klimaatverandering dragen bij
aan het onregelmatiger worden van het regiem van rivieren.
313pGeef
− eerst een oorzaak waardoor klimaatverandering bijdraagt aan het
onregelmatiger worden van het regiem van rivieren.
− vervolgens een uitleg waaruit blijkt dat het regiem onregelmatiger
wordt door menselijk handelen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
In 2008 heeft de Tweede Deltacommissie adviezen uitgebracht over de
bescherming van Nederland tegen toekomstige waterproblemen.
322pGeef twee adviezen van de Tweede Deltacommissie die behoren tot het
integraal waterbeleid van Nederland.
Gebruik bron 22.
In 2020 raasde storm Ciara over Nederland. Pas nadat de wind naar het
noordwesten gedraaid was, werd besloten om de stormvloedkeringen te
sluiten. Stormvloedkeringen kunnen niet dagenlang achter elkaar dicht
blijven.
332pGeef aan waardoor de stormvloedkeringen
− pas gesloten hoefden te worden nadat de wind naar het noordwesten
gedraaid was;
− niet dagenlang achter elkaar dicht kunnen blijven.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
