opgave 1Opgave 1 − De Big Tech
Wereld
Opgave 1 − De Big Tech
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De Big Tech zijn multinationale ondernemingen.
11pToon met een gegeven uit een van de bronnen aan dat de Big Tech
multinationale ondernemingen zijn.
Gebruik bron 1.
Tussen 2007 en 2017 is het type bedrijven in de top tien veranderd.
22pGeef aan
− welke verandering in het type bedrijven in de top tien plaatsgevonden
heeft;
− waarom Amerikaanse bedrijven bij deze verandering een voordeel
hebben ten opzichte van Chinese bedrijven.
Gebruik bron 2.
32pBeredeneer dat de Big Tech bijdragen aan globalisering.
Gebruik in je redenering een omschrijving van het begrip
tijd-ruimtecompressie.
Gebruik bron 2.
Technologiebedrijven hebben een wereldwijd netwerk van datacentra en
onderzeekabels aangelegd.
43pGeef vanuit
− de dimensie natuur een nadeel van het aanleggen van
onderzeekabels;
− de dimensie natuur aan waardoor dit netwerk kwetsbaar is;
− een andere dimensie aan waarom dit netwerk een risico kan vormen
voor de samenleving.
opgave 2Opgave 2 − Ontwikkeling van de wereldbevolking
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 6.
Gebruik bron 3.
Het aantal kinderen dat een vrouw gemiddeld in haar leven krijgt, neemt
wereldwijd af. Als die trend doorgaat zal de wereldbevolking rond 2100
gaan dalen.
51pIn welke twee werelddelen zal deze daling het sterkst zijn?
Gebruik bron 3.
De dalende bevolkingsomvang in centrumlanden en semi-perifere landen
kan leiden tot een demografisch probleem in deze landen.
62pGeef twee maatregelen die overheden kunnen nemen om dit
demografisch probleem te voorkomen.
Gebruik de bronnen 3 en 4.
De bevolkingsopbouw van Nigeria is kenmerkend voor veel Afrikaanse
landen. Ondanks de daling van het gemiddeld aantal kinderen per vrouw
in Afrika, blijft de bevolking tot 2100 groeien.
72pGeef hiervan twee oorzaken.
Gebruik de bronnen 4 tot en met 6.
Nigeria heeft in 2100 naar verwachting bijna net zoveel inwoners als India
en China. Dit enorme bevolkingsaantal brengt juist voor Nigeria grote
uitdagingen met zich mee.
83pGeef
− eerst twee uitdagingen waar Nigeria door het grote bevolkingsaantal
in 2100 mee te maken krijgt;
− vervolgens met de bronnen aan waarom deze bevolkingsgroei juist in
Nigeria tot etnische conflicten kan leiden.
opgave 3Opgave 3 − De Azoren
Aarde
Opgave 3 − De Azoren
Bij deze opgave horen de bronnen 7 tot en met 9.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
De eilanden van de Azoren liggen in de Atlantische Oceaan bij de
Midden-Atlantische Rug. Bij deze divergente plaatgrens ontstaan lichte
aardbevingen.
92pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van deze aardbevingen.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
De eilanden van de Azoren zijn vulkanisch. Niet alle eilanden van de
Azoren zijn boven de Midden-Atlantische Rug ontstaan. Sommige
eilanden zijn door hotspotvulkanisme ontstaan.
102pToon aan dat niet alle eilanden van de Azoren boven de
Midden-Atlantische Rug ontstaan kunnen zijn.
Gebruik in je antwoord de namen en de ouderdom van twee eilanden.
Gebruik bron 8.
De bergen op de Azoren zijn vaak in de mist gehuld, terwijl het op
zeeniveau onbewolkt is.
112pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van de wolk boven de berg in
bron 8.
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern.
Het klimaat op de Azoren (Horta) verschilt van het klimaat op het
vasteland van Portugal (Lissabon).
123pNeem de letters a, b en c uit onderstaande tabel over op je antwoordblad.
Noteer achter
− de letter a nog een ander verschil in klimaat tussen Horta en Lissabon;
− de letters b en c de oorzaak van dit verschil in klimaat tussen Horta en
Lissabon.
opgave 4Opgave 4 − De chocoladeheuvels op Filipijnen
Bij deze opgave horen de bronnen 10 tot en met 13.
Gebruik de bronnen 10 en 11.
De chocoladeheuvels op het Filipijnse eiland Bohol bestaan uit kalksteen.
133pBeschrijf in drie stappen het ontstaan van deze kalksteenheuvels.
Begin je beschrijving met de veranderende situatie tussen 40 en
20 miljoen jaar geleden.
Gebruik de bronnen 10 en 12.
De chocoladeheuvels op het Filipijnse eiland Bohol hebben hun naam te
danken aan de kalksteenheuvels die in een bepaalde periode van het jaar
bruin kleuren.
142pLeg uit in welke periode deze kalksteenheuvels bruin kleuren.
Kies uit:
− periode november − januari
− periode februari − april
− periode mei − juli
− periode augustus − oktober
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 13.
Hieronder staan drie uitspraken over bron 13.
Uitspraak 1: de aanwezigheid van grotten houdt verband met de
aanwezigheid van kalksteen.
Uitspraak 2: op het eiland Bohol liggen vooral sedimentgesteenten aan
het aardoppervlak.
Uitspraak 3: op het eiland Bohol is in het verleden sprake geweest van
vulkanische activiteit.
152pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
Op het Filipijnse eiland Bohol vindt nog steeds sedimentatie plaats.
162pGeef aan
− welk sediment het meest recent afgezet is;
− waardoor dit sediment juist daar ligt.
opgave 5Opgave 5 − Extreme droogte in Brazilië
Opgave 5 − Extreme droogte in Brazilië
Bij deze opgave hoort bron 14.
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
In de Cerrado valt in de periode mei − september weinig neerslag.
172pLeg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
Hieronder staan drie uitspraken over bron 14.
Uitspraak 1: het meest verstedelijkte gebied van Brazilië heeft het
meeste last van droogte.
Uitspraak 2: in het Amazonegebied is de droogte een kleinschaliger
probleem dan in het zuiden van Brazilië.
Uitspraak 3: in de periode april - september valt in het zuiden van
Brazilië normaal gesproken minder neerslag dan in de
Caatinga.
182pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik bron 14 en de kaart Brazilië Mijnbouw, industrie en
dienstverlening in het kaartenkatern.
Door de droogte in het zuiden van Brazilië daalde het debiet van de rivier
Paraná. Mede hierdoor steeg de ijzerprijs in Brazilië.
192pGeef twee oorzaken waardoor een lager debiet in de Paraná kan leiden
tot een stijging van de ijzerprijs in Brazilië.
Gebruik het kaartenkatern.
Een stijgende ijzerprijs in Brazilië kan leiden tot een mondiale stijging van
de ijzerprijs. Een hoge ijzerprijs kan voor Brazilië gunstig zijn.
203pGeef
− nog twee andere BRICS-landen waarvoor een hoge ijzerprijs gunstig
kan zijn;
− het BRICS-land waarvoor een hoge ijzerprijs ongunstig is;
− twee centrumlanden waarvoor een hoge ijzerprijs gunstig kan zijn.
opgave 6Opgave 6 − Regionale verschillen in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16.
Gebruik de bronnen 15 en 16 en het kaartenkatern.
212pGeef
− de reden waarom de sociale ongelijkheid juist in het federale district
groot is;
− een argument om de deelstaat Rondônia niet bij de regio Noord, maar
bij de regio Centraal-West in te delen.
Gebruik de bronnen 15 en 16 en het kaartenkatern.
Veel Brazilianen verdienen geld in de informele sector.
221pGeef aan waarom het aandeel werkenden in de informele sector in
deelstaten als São Paulo en Rio de Janeiro groot is.
Gebruik de bronnen 15 en 16.
De regio Centraal-West (zie bron 15) is een grote exporteur van
landbouwproducten en heeft daardoor een relatief hoog bruto regionaal
product. Toch is het aandeel werknemers in de landbouw in deze regio
relatief klein.
232pBeredeneer waarom het aandeel werknemers in de landbouw in de
Regio Centraal-West relatief klein is.
Gebruik de bronnen 15 en 16.
Brazilië is in bron 15 verdeeld in vijf regio’s. Op basis van de kaarten in
bron 16 zou je Brazilië ook in drie regio’s kunnen indelen:
een centrumregio, een semi-perifere regio en een perifere regio.
242pGeef op basis van de kaarten in bron 16 aan
− welke twee regio’s uit bron 15 je kunt samenvoegen tot de
centrumregio van Brazilië;
− welke twee regio’s uit bron 15 je kunt samenvoegen tot de
perifere regio van Brazilië.
opgave 7Opgave 7 − Hitte in Amersfoort
Leefomgeving
Opgave 7 − Hitte in Amersfoort
Bij deze opgave horen de bronnen 17 tot en met 21.
Gebruik de bronnen 17 en 18.
Aan het begin van de jaren 60 werd in Amersfoort de Westbuitensingel
gedempt. Het dempen van grachten gebeurde in deze periode in veel
Nederlandse historische steden. In Amersfoort zijn er nu plannen om de
singel opnieuw uit te graven.
253pGeef
− de reden waarom in veel Nederlandse historische steden in de jaren
50 en 60 grachten gedempt werden;
− twee redenen waarom het uitgraven van de Westbuitensingel in
Amersfoort past binnen het concept sustainable city.
Gebruik de bronnen 18 tot en met 20.
De foto’s in bron 20 zijn genomen in de Amersfoortse wijken Binnenstad,
Liendert, Soesterkwartier en Vathorst.
262pNoteer de namen van de wijken onder elkaar op je antwoordblad.
Zet de letter van de juiste foto uit bron 20 erachter.
Gebruik de bronnen 18 tot en met 21.
Er bestaat een verband tussen de bebouwingsdichtheid van wijken en het
hitte-eilandeffect.
273pGeef eerst het verband tussen de bebouwingsdichtheid van wijken en het
hitte-eilandeffect.
Toon dit verband vervolgens aan met
− een wijk gebouwd voor de Tweede Wereldoorlog en
− de wijk Schothorst.
opgave 8Opgave 8 − Wetterskip Fryslân
Bij deze opgave horen de bronnen 22 en 23.
Gebruik bron 22 en het kaartenkatern.
De grenzen van het beheergebied van Wetterskip Fryslân vallen
grotendeels samen met de provinciegrenzen, behalve in het noordoosten
van Friesland.
281pGeef de reden waarom het beheergebied van Wetterskip Fryslân in het
noordoosten van Friesland niet samenvalt met de provinciegrens.
De afgelopen dertig jaar is het waterbeheer van Wetterskip Fryslân − net
als in de rest van Nederland − steeds meer gericht op integraal
waterbeleid.
292pGeef twee kenmerken van integraal waterbeleid.
Gebruik de bronnen 22 en 23 en het kaartenkatern.
Als gevolg van het veranderde neerslagregiem kan er bij het
Woudagemaal tegenwoordig ook water vanuit het IJsselmeer het Friese
oppervlaktewater ingelaten worden. Om dat te mogen doen moet
Wetterskip Fryslân overleggen met het Watermanagementcentrum
Nederland in Lelystad.
302pGeef aan waarom
− als gevolg van het veranderde neerslagregiem steeds vaker water
ingelaten zal worden;
− Wetterskip Fryslân het besluit om water in te laten niet alleen mag
nemen.
Gebruik de bronnen 22 en 23 en het kaartenkatern.
Delen van Friesland krijgen steeds vaker te maken met verdroging. Ook
een andere vorm van landdegradatie zal steeds vaker optreden.
313pNeem de letters a tot en met c uit onderstaande tabel over op je
antwoordblad.
Noteer achter
− de letter a nog een andere vorm van landdegradatie waarmee
Friesland steeds vaker te maken zal krijgen;
− de letters b en c een deel van Friesland dat steeds vaker met
desbetreffende vorm van landdegradatie te maken zal krijgen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
