opgave 1Opgave 1 − De productieketen van sheaboter
Wereld
Opgave 1 − De productieketen van sheaboter
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik de bronnen 1 en 2 en het kaartenkatern.
De wereld is verdeeld in zes landschapszones. In twee van deze
landschapszones groeien karitébomen.
11pGeef de namen van deze twee landschapszones.
De mondiale vraag naar plantaardige vetten zoals palmolie en sheaboter
neemt toe.
22pGeef een reden voor deze toenemende vraag
− vanuit de demografische dimensie;
− vanuit de economische dimensie.
Gebruik bron 2.
Traditionele centrum-periferieverhoudingen, zoals in de productieketen
van sheaboter, leiden in perifere landen vaak tot ruilvoetverslechtering.
32pGeef aan
− waaruit blijkt dat de productieketen van sheaboter een voorbeeld is
van een traditionele verhouding tussen centrum en periferie;
− welke maatregel Afrikaanse landen in de productieketen van
sheaboter kunnen nemen om ruilvoetverslechtering tegen te gaan.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Door de toenemende aandacht voor duurzaamheid geven steeds meer
consumenten de voorkeur aan producten waarin sheaboter in plaats van
palmolie verwerkt is.
42pBeredeneer waarom het onwaarschijnlijk is dat sheaboter palmolie zal
verdringen als belangrijkste plantaardige vet op de wereldmarkt.
opgave 2Opgave 2 − De blokkade van het Suezkanaal
Bij deze opgave horen de bronnen 3 en 4.
Gebruik de bronnen 3 en 4.
Tussen 1882 en 1952 had Groot-Brittannië controle over het Suezkanaal.
52pBeredeneer waarom deze controle voor Groot-Brittannië van essentieel
belang was gezien de economische ontwikkeling in het land destijds.
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Jaarlijks varen zo’n 17.000 schepen door het Suezkanaal. Een groot deel
hiervan zijn containerschepen zoals de Ever Given.
62pGeef aan dat
− de aanleg van het Suezkanaal geleid heeft tot tijdruimtecompressie;
− het gebruik van containers geleid heeft tot tijdruimtecompressie.
Gebruik het kaartenkatern.
Het Suezkanaal is een smalle doorgang op de scheepvaartroute tussen
China en de Rotterdamse haven. Er zijn meer smalle doorgangen in
mondiale scheepvaartroutes.
73pGeef
− de namen van nog twee andere smalle doorgangen op de
scheepvaartroute tussen China en de Rotterdamse haven;
− de naam van de smalle doorgang op de scheepvaartroute tussen
China en de oostkust van de Verenigde Staten.
In West-Europa vindt al tientallen jaren de-industrialisatie plaats. De
blokkade van het Suezkanaal kan het proces van de-industrialisatie
vertragen.
82pBeredeneer waarom de blokkade van het Suezkanaal het proces van
de-industrialisatie in West-Europa kan vertragen.
opgave 3Opgave 3 − De fysische geografie van Midden-Amerika
Aarde
Opgave 3 − De fysische geografie van Midden-Amerika
Bij deze opgave horen de bronnen 5 tot en met 8.
Gebruik de bronnen 5 en 6 en het kaartenkatern.
In bron 5 staan de klimaatgrafieken van de plaatsen Havana, Kralendijk,
Managua en Mexico-Stad.
92pNoteer de namen van deze plaatsen onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke plaats de letter van de juiste klimaatgrafiek.
Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.
Het klimaat in het noorden van de Dominicaanse Republiek verschilt van
het klimaat in het zuiden.
102pLeg het ontstaan van dit verschil uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 6 en 7 en het kaartenkatern.
Saba is een van de Eilanden boven de Wind. Op Saba ligt
Mount Scenery, het hoogste punt van het Koninkrijk der Nederlanden.
113pBeschrijf in drie stappen het ontstaan van Mount Scenery.
Betrek in je beschrijving de namen van de twee betrokken platen.
Gebruik de bronnen 7 en 8.
De Caribische plaat wordt omringd door een aantal tektonische platen.
122pGeef de letter van de dwarsdoorsnede uit bron 8 die hoort bij de
plaatgrens tussen de
− Cocosplaat en de Caribische plaat;
− Noord-Amerikaanse plaat en de Caribische plaat.
opgave 4Opgave 4 − De vorming van een atol
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11.
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern.
Alle eilanden van de Genootschapseilanden hebben een vulkanische
oorsprong.
132pGeef
− de oorzaak van het vulkanisme bij deze eilandengroep;
− de naam van het eiland uit bron 9 dat het meest recent ontstaan is.
Gebruik bron 10.
Gesteente a in bron 10 is op een andere manier ontstaan dan
gesteente b.
143pNeem de onderstaande tabel over op je antwoordblad en vul de drie
ontbrekende onderdelen in.
Gebruik het kaartenkatern.
Gesteenten op de Genootschapseilanden worden door verwering
afgebroken.
152pLeg met twee klimaatkenmerken uit door welke vorm van verwering
gesteenten op de Genootschapseilanden vooral worden afgebroken.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 10 en 11 en het kaartenkatern.
Voor de westkust van Afrika en voor de westkust van Zuid-Amerika liggen
nauwelijks koraalriffen.
162pGeef twee oorzaken waardoor daar nauwelijks koraalriffen gevormd zijn.
opgave 5Opgave 5 − De Pantanal
Brazilië
Opgave 5 − De Pantanal
Bij deze opgave hoort bron 12.
Gebruik bron 12 en het kaartenkatern.
De Pantanal is een moerasgebied in het zuidwesten van Brazilië.
172pLeg uit dat het reliëf in dit deel van Brazilië bepalend is voor het ontstaan
van dit moerasgebied.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik het kaartenkatern.
De Pantanal heeft een periode waarin weinig neerslag valt.
182pGeef aan
− in welke periode in de Pantanal weinig neerslag valt. Kies uit:
a december − februari
b maart − mei
c juni − augustus
d september − november
− waardoor in deze periode weinig neerslag valt.
Gebruik bron 12.
Om plantages aan te leggen worden lokale boeren vaak gedwongen hun
land af te staan. Plantagelandbouw heeft ook effect op de biodiversiteit.
191pMet welk begrip wordt het gedwongen afstaan van land van lokale boeren
aangeduid?
202pLeg uit welk effect plantagelandbouw heeft op de biodiversiteit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 12.
Door de plantagelandbouw rondom de Pantanal komen in de Pantanal
vaker natuurrampen als overstromingen en bosbranden voor.
212pKies ‘overstromingen’ of ‘bosbranden’.
Leg uit dat door de plantagelandbouw rondom de Pantanal jouw gekozen
natuurramp in de Pantanal vaker voorkomt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
opgave 6Opgave 6 − Bevolkingsgroei en verstedelijking in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 13 en 14.
Gebruik de bronnen 13 en 14.
Hieronder staan drie uitspraken over de bronnen 13 en 14.
Uitspraak 1: de verstedelijkingsgraad van Brazilië nam tussen 1940 en
1990 toe.
Uitspraak 2: de deelstaten in het westen van Brazilië hadden in 2020 in
het algemeen een grotere relatieve bevolkingsgroei dan de
deelstaten in het oosten.
Uitspraak 3: steden in het economisch kerngebied van Brazilië groeiden
in 2020 harder dan steden in het Amazonegebied.
222pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
De deelstaat Roraima heeft de grootste relatieve bevolkingsgroei in
Brazilië.
233pGeef drie oorzaken waardoor de relatieve bevolkingsgroei in Roraima zo
groot is.
Migranten die naar steden trekken, hebben overeenkomstige
demografische en economische kenmerken. Voor deze groep migranten
zijn in de stad specifieke voorzieningen nodig.
243pBeredeneer met een demografisch en een economisch kenmerk van deze
groep migranten welke voorzieningen in de stad nodig zijn.
Gebruik bron 14.
251pToon met bron 14 aan dat de meeste kuststeden in Brazilië tegenwoordig
niet meer met urbanisatie, maar met suburbanisatie te maken hebben.
opgave 7Opgave 7 − Afvalmanagement in het Caribisch gebied
Opgave 7 − Afvalmanagement in het Caribisch gebied
Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16.
Gebruik bron 15.
De vuilnisbelt van Aruba ligt aan de zuidkant van het eiland en zorgt voor
vervuiling van de Caribische Zee.
263pGeef
− een reden waarom het voor de bevolking van Aruba gunstig is dat de
vuilnisbelt aan de zuidkant van het eiland ligt;
− twee manieren waarop de vuilnisbelt bijdraagt aan vervuiling van de
Caribische Zee.
Mangroves hebben een belangrijke functie in het ecosysteem en zijn
kwetsbaar voor plasticvervuiling.
272pGeef aan
− welke belangrijke functie mangroves hebben in het ecosysteem;
− waardoor mangroves kwetsbaar zijn voor plasticvervuiling.
Gebruik bron 16.
Veel landen in het Caribisch gebied hebben al een verbod op het gebruik
van plastic tasjes en styrofoam (piepschuim) of zijn daarmee bezig.
282pBeredeneer vanuit de economische dimensie waarom een verbod op het
gebruik van plastic tasjes en styrofoam (piepschuim) juist voor landen in
het Caribisch gebied van belang is.
Gebruik bron 16.
Er zijn landen in het Caribisch gebied die geen verbod op plastic tasjes en
styrofoam (piepschuim) hebben.
292pGeef hiervoor twee redenen, elk vanuit een andere dimensie.
opgave 8Opgave 8 − Geiten op Sint Eustatius
Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.
De Nederlandse regering heeft in 2017 onderzoek laten doen naar de
kusterosie op Sint Eustatius (zie bron 17).
301pGeef vanuit de politieke dimensie aan waarom de Nederlandse regering
onderzoek kan laten doen op Sint Eustatius.
Gebruik bron 17.
Uit onderzoek is gebleken dat loslopende geiten een belangrijke oorzaak
zijn van erosie op Sint Eustatius. Maar er zijn ook andere oorzaken.
313pGeef
− een manier waarop geiten erosie op Sint Eustatius veroorzaken;
− vanuit de dimensie natuur nog een andere oorzaak van erosie op
Sint Eustatius;
− een manier waarop mensen erosie op Sint Eustatius veroorzaken.
Gebruik de bronnen 17 en 18.
Kusterosie op Sint Eustatius zorgt niet alleen voor problemen op het
eiland zelf. Ook het National Marine Park wordt bedreigd door deze
kusterosie.
322pLeg uit dat het National Marine Park wordt bedreigd door kusterosie.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 17.
Mogelijke oplossingen voor het geitenprobleem zijn het plaatsen van
hekken en het verminderen van het aantal geiten. Deze oplossingen
liggen op Sint Eustatius echter gevoelig.
332pBeredeneer dat bij deze oplossingen van het geitenprobleem belangen uit
verschillende dimensies met elkaar botsen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
