opgave 1Opgave 1
uit een krant:
Vlucht naar Japan
Het gaat niet goed met de economie in de Verenigde Staten van Amerika (VS). Veel
internationale beleggers vluchten daarom uit de dollar in de yen. Dat heeft grote gevolgen
voor de wisselkoersen. De Japanse centrale bank besluit in te grijpen op de Japanse
valutamarkt. Volgens analisten is dat ingrijpen bedoeld om de koers van de Japanse yen te
handhaven op 117 yen voor een dollar. De analisten stellen dat de Japanse centrale bank
daarmee probeert de toch al kwakkelende Japanse export te ondersteunen.
12p
Leg uit dat de koers van de Japanse yen, voordat werd ingegrepen, aan het stijgen was.
22p
Heeft de Japanse centrale bank yens gekocht of verkocht? Verklaar het antwoord.
32p
Leg uit hoe het ingrijpen van de Japanse centrale bank de Japanse export ondersteunt.
opgave 2Opgave 2
Is de koe gek of de consument?
In de winter van 2000-2001 zorgde de ‘gekkekoeienziekte’ (BSE) voor veel problemen op
de Nederlandse rundvleesmarkt. De berichtgeving rond BSE had tot gevolg dat de
consument rundvlees ging wantrouwen. Tegelijkertijd daalde de productie van rundvlees
vergeleken met het voorafgaande kwartaal met 20% tot 400.000 kilo. Doordat de prijs van
rundvlees wordt bepaald door het marktmechanisme, ging die in de winter van 2000-2001
fors naar beneden (tabel 1).
rundvleesproductie en rundvleesprijzen winter 2000-2001(vergeleken met het
voorafgaande kwartaal)
42p
Bereken met hoeveel procent de rundvleesprijs in de winter 2000-2001gemiddeld is
gedaald.
52p
Welke ontwikkeling van vraag en aanbod geeft de situatie op de markt voor rundvlees in de
winter 2000-2001 het best weer?
1 De vraag naar rundvlees en het aanbod van rundvlees zijn in gelijke mate gestegen.
2 De vraag naar rundvlees is meer gestegen dan het aanbod van rundvlees is gestegen.
3 De vraag naar rundvlees is minder gestegen dan het aanbod van rundvlees is gestegen.
4 De vraag naar rundvlees en het aanbod van rundvlees zijn in gelijke mate gedaald.
5 De vraag naar rundvlees is meer gedaald dan het aanbod van rundvlees is gedaald.
6 De vraag naar rundvlees is minder gedaald dan het aanbod van rundvlees is gedaald.
Hieronder staan drie ontwikkelingen die gevolgen hebben voor de prijs van Nederlands
rundvlees:
1 Een groot aantal boeren stopt met het fokken van runderen.
2 Er worden vleesvervangende producten op de markt gebracht.
3 Er worden nieuwe afzetmarkten voor Nederlands rundvlees buiten Nederland aangeboord.
62p
Geef bij elke ontwikkeling aan of deze leidt tot een hogere of tot een lagere prijs van
rundvlees op de Nederlandse markt.
opgave 3Opgave 3
figuur 1 volumeverandering 10/9 krantenbericht: Worden we te duur? (% Nederlandse ten opzichte export van het 8 9,3 De internationale concurrentiepositie van voorafgaande jaar) 7 Nederland verslechtert in rap tempo als gevolg 6 7,6 van de stijgende loonkosten per eenheid 5 product. Het Nederlandse bedrijfsleven loopt het risico zich uit de markt te prijzen als de
opgave 4Opgave 4
Samen het dal in
De groeicijfers van de industriële productie in de drie grote economische blokken − de
Europese Unie (EU), de Verenigde Staten van Amerika (VS) en Japan − schommelen niet
alleen sterk, ze hangen ook nauw met elkaar samen (figuur 2). In 2002 ontstond er
overcapaciteit in de industriële sector van de drie grote economische blokken hetgeen
invloed had op de investeringen in die sector. Sommige economen waarschuwden voor een
terugval in het consumentenvertrouwen en wezen op het gevaar van een recessie.
figuur 2
112p
Kon in 2002 voor de periode 2002-2003 een stijging of een daling van de investeringen in
de industriële sector van de drie grote economische blokken worden verwacht? Verklaar het
antwoord.
Hieronder staan drie uitspraken over de industriële productie van Japan in 2001 vergeleken
met 2000.
uitspraak 1
De industriële productie is in 2001 gelijk gebleven omdat de groei aan het begin én aan het
einde van het jaar 0% bedraagt.
uitspraak 2
De industriële productie is in 2001 gestegen omdat de groei in het tweede halfjaar groter is
dan de afname in het eerste halfjaar.
uitspraak 3
De industriële productie is in 2001gedaald omdat de groei in alle vier de kwartalen nul of
negatief is.
122p
Welke van deze uitspraken is juist?
Als de industriële productie in Japan en de VS daalt, zullen die landen...(1)... gaan
importeren waardoor de EU...(2)... zal kunnen exporteren. Daardoor worden de bestedingen
in de EU...(3)... en wordt de kans op een recessie in de EU...(4)... zodat de industriële
productie in de EU kan...(5)....
132p
Wat moet
op basis van de gegevens in plaats van de cijfers worden ingevuld om een
economisch correcte tekst te krijgen?
bij (1) meer / minder
bij (2) meer / minder
bij (3) afgeremd / gestimuleerd
bij (4) groter / kleiner
bij (5) afnemen / toenemen
142p
Leg uit dat een terugval in het consumentenvertrouwen zowel
oorzaak als
gevolg van een
recessie kan zijn.
opgave 5Opgave 5
Tourzege verkoopt Op fietsen van professionele wielerploegen worden onderdelen van het Italiaanse merk Campa of het Japanse merk Shimo gemonteerd. Het van oudsher wat stijlvollere en duurdere Campa krijgt steeds meer concurrentie van het wat goedkopere Shimo. Een bekende wielrenner die Shimo-onderdelen gebruikt, is Lance Armstrong. Zijn overwinningen in de Tour de France bleken uitstekende reclame te zijn: na de tourzeges van Armstrong nam de vraag naar Shimo-onderdelen flink toe. Om een grotere omzet te behalen, verhoogde het Japanse bedrijf na de tourzeges van Armstrong de prijs van een complete set Shimo-onderdelen van € 600 naar € 720 (tabel 2). tabel 2 vraag na tourzeges Armstrong prijs Shimo afzet Shimo (€/600 per set) 120.000 (sets per jaar) 720 108.000 De tourzeges van Lance Armstrong leiden tot een verschuiving ...(1)... de collectieve vraaglijn van Shimo-onderdelen. De prijsverhoging van Shimo-onderdelen leidt tot een verschuiving ...(2)... de collectieve vraaglijn van Shimo-onderdelen.
opgave 6Opgave 6
Examenwijzer
Het eenmansbedrijf ‘Examenwijzer’ heeft een computerprogramma ontwikkeld waarmee
havo-leerlingen de examenstof voor economie kunnen oefenen. Het programma wordt
samen met honderd oefenopgaven op een cd-rom gebrand en aan leerlingen verkocht. De
opgaven worden geschreven door docenten die daarvoor per opgave een vergoeding
ontvangen. In het bedrijf werken drie mensen: de eigenaar, een ICT-specialist in vaste
dienst en een oproepkracht*. De productiecapaciteit bedraagt 1.500 cd-roms per maand.
Aanvankelijk was het product niet zo’n succes en werden er per maand maar 100 cd-roms
verkocht. Na het plaatsen van advertenties op diverse websites steeg de verkoop tot 900 cd-
roms per maand. Omdat de overheid het gebruik van computers in het onderwijs stimuleert,
verwacht ‘Examenwijzer’ uiteindelijk 1.200 cd-roms per maand te kunnen verkopen. Verder
is bekend dat:
TK = 5Q + 21.000 TK = totale kosten per maand, inclusief advertentiekosten (€)
Q = aantal geproduceerde en verkochte cd-roms per maand
TO = totale opbrengsten per maand (€)
* een medewerker die alleen ingeschakeld en betaald wordt, als er werk is
In de tekst staan voorbeelden van variabele kosten van ‘Examenwijzer’.
192p
Welke zijn dat?
202p
Neem het onderstaande schema over en vul de getallen in bij een productie en afzet van
900 cd-roms per maand.
212p
Bereken de break-evenafzet van ‘Examenwijzer’.
Over ‘Examenwijzer’ zijn de onderstaande uitspraken gegeven:
uitspraak 1
‘Examenwijzer’ is een onderneming die aandelen kan uitgeven.
uitspraak 2
‘Examenwijzer’ kan geen winst maken doordat de productiecapaciteit niet geheel wordt
benut.
uitspraak 3
‘Examenwijzer’ bereikt een lagere kostprijs als de productie wordt uitgebreid.
222p
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
opgave 7Opgave 7
uit een krant: Uitgesorteerd? Een postbedrijf in de Europese Unie heeft plannen om het sorteren van brieven en kleine pakjes op sommige postkantoren vergaand te moderniseren. Door automatisering stijgt de arbeidsproductiviteit waardoor de winst met € 300 miljoen kan toenemen. De vakbonden vrezen voor verlies van werkgelegenheid. Naar aanleiding van dit krantenbericht is de onderstaande informatie van twee postkantoren gegeven. een middelgroot postkantoor een groot postkantoor In een middelgroot postkantoor staan In een groot postkantoor staan aanvankelijk 10 sorteermachines met elk aanvankelijk 10 sorteermachines met elk een capaciteit van 5.000 poststukken per een capaciteit van 10.000 poststukken per dag. Elke machine wordt bediend door dag. Elke machine wordt bediend door 2 fulltime werknemers. De 2 fulltime werknemers. De bezettingsgraad van elke machine is 90%. bezettingsgraad van elke machine is 90%. Aan deze machines wordt vervolgens een Deze machines worden vervolgens elfde soortgelijke machine toegevoegd. vervangen door één machine die Het aantal te sorteren poststukken neemt 115.000 poststukken per dag kan sorteren toe met 10%. en bediend wordt door 5 fulltime werknemers. Het aantal te sorteren poststukken neemt toe met 10%. In het middelgrote postkantoor is er sprake van een ...(1).... In dit postkantoor zal de productiecapaciteit ...(2)... en de bezettingsgraad ...(3).... In het grote postkantoor is er sprake van een ...(4).... In dit postkantoor zal de productiecapaciteit ...(5)... en de bezettingsgraad ...(6)....
→ Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te krijgen? bij (1) breedte-investering / diepte-investering bij (2) afnemen / gelijk blijven / toenemen bij (3) afnemen / gelijk blijven / toenemen bij (4) breedte-investering / diepte-investering bij (5) afnemen / gelijk blijven / toenemen bij (6) afnemen / gelijk blijven / toenemen
opgave 8Opgave 8
De euro rolt
Op 1 januari 2002 nam de euro de geldfuncties over van de valuta’s van de 12 deelnemende
landen en gingen ruim 300 miljoen Europeanen met de euro betalen. Voor de introductie
van de euro moesten miljarden eurobankbiljetten en euromunten worden geproduceerd
(figuur 3 en figuur 4). Voor veel mensen was het wel even wennen hun boodschappen in de
winkel met euro’s te betalen. Ook maakten sommige winkeliers van de overgang op de euro
gebruik om hun prijzen te verhogen. Toch noemden de verantwoordelijke ministers de
introductie van de euro een succes.
geproduceerde eurobankbiljetten voor
de introductie van de euro in januari 2002
aantalbankbiljetten(x1 miljoen)
geproduceerde euromunten voor
de introductie van de euro in januari 2002
Hieronder staan twee uitspraken over de introductie van de euro:
uitspraak 1
De totale waarde van de geproduceerde € 500 biljetten is kleiner dan de totale waarde van
de geproduceerde € 100 biljetten.
uitspraak 2
Er zijn minder € 5 biljetten geproduceerd dan € 2 munten.
262p
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Met de overgang van de nationale valuta’s naar de euro verandert de...(1)... waarde van het
geld. De mensen gaan met de nieuwe euro in de winkel hun boodschappen betalen; er is dan
sprake van...(2)... ruil. Als na de introductie van de euro de prijzen in de winkel stijgen,
...(3)... de...(4)... waarde van de euro.
272p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) nominale / reële
bij (2) directe / indirecte
bij (3) daalt / stijgt
bij (4) nominale / reële
De euro vervult de functie van ruilmiddel, spaarmiddel en rekenmiddel. Hieronder staan
vier situaties waarin de euro een bepaalde functie vervult.
situatie 1
Een autohandelaar stelt de verkoopprijs van een auto vast op € 12.450.
situatie 2
Een lening wordt omgezet van ƒ 85.420 in € 38.761,91.
situatie 3
Mevrouw Van Dalen koopt een jas voor € 130.
situatie 4
Peter stort elke maand € 20 op een junior beleggingsrekening.
282p
Geef voor elke situatie aan welke geldfunctie de euro in die situatie vooral vervult.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 9Opgave 9
Staatsschuld onder controle
De Nederlandse rijksbegroting voor 2002 (figuur 5) sluit volgens deskundigen aan bij het
regeringsbeleid gericht op het gezondmaken van de overheidsfinanciën. De afgelopen jaren
heeft de Nederlandse regering alles in het werk gesteld om de groei van de staatsschuld te
beteugelen. Een van de voorwaarden om mee te mogen doen met de Economische en
Monetaire Unie (EMU) had namelijk betrekking op de staatsschuldquote: de staatsschuld
mocht maximaal 60% van het nationale inkomen bedragen. Sinds het jaar 2000 voldoet
Nederland aan deze voorwaarde.
292p
Welke van de genoemde rijksinkomsten behoren tot de directe belastingen? Laat daarbij de
overige belastingen buiten beschouwing.
In de klas wordt de vraag gesteld op welke manier het tekort op de rijksbegroting wordt
gefinancierd. Daar worden diverse antwoorden op gegeven:
Peter: door het verhogen van de belastingtarieven
Agnes: door het uitgeven van staatsobligaties
Omar: door het verlagen van de aflossing op de staatsschuld
Tietske: door het verlagen van de overige uitgaven
301p
Wie geeft het juiste antwoord?
312p
Neemt de staatsschuld in 2002 volgens de begroting toe of af? Bereken ook met welk
bedrag.
322p
Welk gegeven ontbreekt om de begrote staatsschuld aan het einde van 2002 te kunnen
berekenen?
Ook als de staatsschuld groeit, kan de staatsschuldquote dalen. Hieronder staan vier
situaties:
1 Het nationale inkomen is groter dan de staatsschuld.
2 De aflossing op de staatsschuld is groter dan het begrotingstekort.
3 Het nationale inkomen groeit relatief meer dan de staatsschuld.
4 Het financieringstekort en het begrotingstekort dalen beide relatief.
332p
In één van deze situaties daalt de staatsschuldquote bij een groeiende staatsschuld: welke
situatie is dat?
