opgave 1Opgave 1
Werklozen stromen in en uit
In een land bestaat werkloosheid. Dat betreft echter niet steeds dezelfde mensen.
Zoals figuur 1 laat zien vindt een deel van de werklozen werk (de uitstroom), terwijl andere mensen
juist werkloos worden (de instroom).
figuur 1
In figuur 2 zijn cijfers betreffende de instroom en uitstroom in dit land weergegeven. Deze cijfers geven
informatie over de conjuncturele situatie in dit land.
figuur 2
12p
Was eind 2001 de werkloosheid groter dan, kleiner dan of gelijk aan de werkloosheid begin 2001?
Verklaar het antwoord.
22p
Kan uit figuur 2 worden afgeleid hoeveel personen eind 2003 werkloos waren? Verklaar het antwoord.
32p
Wijzen de cijfers in figuur 2 voor de jaren 2001 tot en met 2003 op een economische opleving of op een
economische neergang? Verklaar het antwoord.
opgave 2Opgave 2
Dollarkoers op drift
Het Europese bedrijf Conotech koopt in de Verenigde Staten van Amerika (VS) elektronicaproducten
die in de eurolanden worden verkocht. Conotech moet de leveranciers in dollars betalen.
Het Europese bedrijf Voltax produceert fotomaterialen die op de Amerikaanse markt worden verkocht.
De afnemers moeten Voltax in euro’s betalen.
Zowel Conotech als Voltax ondervinden gevolgen van de ontwikkeling van de koers van de dollar.
In een bepaald jaar dreigt de inflatie in de VS toe te nemen waarop de Amerikaanse centrale bank
reageert met een aanpassing van de rentetarieven. De Europese Centrale Bank (ECB) ziet in dat jaar
geen reden de rente te veranderen. In het begin van dat jaar bedraagt de dollarkoers € 1,10 en aan het
einde van dat jaar € 1,18. Deskundigen schrijven deze koersstijging van de dollar toe aan het gevoerde
rentebeleid.
De inflatiedreiging in de VS heeft geleid tot een...(1)... van de rente in de VS, waardoor beleggen in de
VS...(2)... werd en op de valutamarkt...(3)... dollars toenam, zodat de dollar...(4)....
42p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te krijgen?
bij (1) verhoging / verlaging
bij (2) aantrekkelijker / minder aantrekkelijk
bij (3) de vraag naar / het aanbod van
bij (4) apprecieerde / deprecieerde
52p
Leg uit dat door de koersstijging van de dollar de winst van Conotech kleiner kan worden.
62p
Leg uit dat door de koersstijging van de dollar de afzet van Voltax groter kan worden.
opgave 3Opgave 3
Herleefde spaarzin
In een land was in 2000 sprake van een bestedingsgolf waardoor de particuliere besparingen inzakten.
In 2001 sloeg het economische klimaat om en dreigde er zelfs een recessie te ontstaan. Ondanks de lage
economische groei nam de inflatie toe. Deze ontwikkeling stelde het consumentenvertrouwen*) zwaar
op de proef. De particuliere besparingen namen in 2001 toe, ondanks de lage rente op spaarrekeningen
van gemiddeld 3,2%.
*)
het vertrouwen van consumenten in de toekomst dat invloed heeft op de bereidheid van consumenten
om bestedingen te doen
tegoed op particuliere spaarrekeningen
aan het einde van het kwartaal
In de tekst komt de functie van geld als spaarmiddel tot uitdrukking.
72p
Noem twee andere functies van geld.
81p
Welke conclusie kan men trekken op basis van figuur 3?
Kies één van de onderstaande antwoorden.
• In het kwartaal 2001-4 is 8 miljard euro op spaarrekeningen gestort.
• In het kwartaal 2001-4 is 8 miljard euro van spaarrekeningen opgenomen.
• In het kwartaal 2001-4 is 8 miljard euro meer op spaarrekeningen gestort dan opgenomen.
• In het kwartaal 2001-4 is 8 miljard euro minder op spaarrekeningen gestort dan opgenomen.
92p
Leg uit hoe een afnemend consumentenvertrouwen kan leiden tot een toenemend spaartegoed van
particulieren.
Hieronder staan vier uitspraken over de reële rente in 2001:
uitspraak 1
De reële rente is positief want het rentepercentage is groter dan nul.
uitspraak 2
De reële rente is positief want de particuliere besparingen nemen toe.
uitspraak 3
De reële rente is negatief want er is sprake van een lage rentevergoeding.
uitspraak 4
De reële rente is negatief want het rentepercentage is lager dan de inflatie.
101p
Welke uitspraak is juist?
opgave 4Opgave 4
uit een krant:
Welvarend Drenthe
Drenthe is een provincie met veel natuurschoon, ruimte en rust: bijna driekwart van de provincie is
landelijk gebied. In de rest van Nederland is dat iets meer dan de helft. Gaat al dat natuurschoon niet
ten koste van de welvaart van de 468.000 Drentenaren? Dat valt te bezien.
Tussen 1995 en 2000 groeide het nationale product van Nederland met 17% en het Drentse provinciale
product met slechts 10%. In de genoemde periode nam de bevolking in Nederland met 2,8% toe en nam
de bevolking van Drenthe met 1,9% af. In 2000 was de participatiegraad1) in Drenthe 62% tegenover
64% in Nederland; de werkloosheid2) lag in Drenthe toen met 4,8% boven het landelijk gemiddelde van
3,6%.
In 2000 bedroeg het besteedbare inkomen per Drentenaar € 20.900. Dat is minder dan de € 22.000 die
de gemiddelde Nederlander te besteden had. De afgelopen jaren groeide het besteedbare inkomen per
Drentenaar procentueel echter meer dan dat van de gemiddelde Nederlander.
1)
beroepsbevolking in procenten van de bevolking van 15-64 jaar
2)
in procenten van de beroepsbevolking
Hieronder staan drie uitspraken over Drenthe:
uitspraak 1
In 2000 is het provinciale product per Drentenaar met meer dan 10% gestegen ten opzichte van 1995.
uitspraak 2
In 2000 zijn 4,8% van 468.000 = 22.464 Drentenaren werkloos.
uitspraak 3
Als de groei van het besteedbare inkomen niet verandert, zal het besteedbare inkomen per Drentenaar in
de toekomst groter zijn dan dat van de gemiddelde Nederlander.
113p
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Bas en Anita discussiëren over de vraag of de Drentenaren in 2000 welvarender zijn dan de andere
Nederlanders. Bas vindt van niet, Anita vindt van wel. Beiden hanteren blijkbaar een andere definitie
van het begrip welvaart.
121p
Geef een verklaring voor de opvatting van Bas.
131p
Geef een verklaring voor de opvatting van Anita.
opgave 5Opgave 5
Tennisclub ‘De Broekhoek’ gaat uitbreiden Tennisvereniging ‘De Broekhoek’ heeft 500 leden. Dat zouden er veel meer kunnen zijn, want er staan 300 mensen op de wachtlijst. Het probleem is dat het tennispark op bepaalde uren overbezet is. ‘De Broekhoek’ werkt daardoor niet kostendekkend. Het gemeentebestuur vult met een subsidie het tekort aan. Het verband tussen het ledental (Q), de totale kosten (TK in euro’s) en de totale opbrengsten (TO in euro’s) is als volgt: TK = 20Q + 100.000 TO = 180Q
→ Bereken het subsidiebedrag dat de gemeente aan ‘De Broekhoek’ betaalt. Het capaciteitsprobleem wordt aangepakt met een elektronisch pasjessysteem. Leden kunnen voor bepaalde uren baanruimte reserveren waardoor 200 mensen, die nu op de wachtlijst staan, kunnen worden toegelaten. Dit systeem kost € 20.000 per jaar. Het lidmaatschapsgeld blijft ongewijzigd. In figuur 5 zijn de totale-opbrengstenlijn en vier totale-kostenlijnen getekend.
opgave 6Opgave 6
Het is hier fantastisch! De familie Kip viert elke zomer ergens in Europa vakantie. Het daarvoor beschikbare bedrag wordt helemaal opgemaakt. In 1995 was dat bedrag € 3.000. De familie Kip past dat bedrag elk jaar aan op basis van de Nederlandse consumentenprijsindex (cpi) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In 2003 gaat de familie op vakantie in Portugal. Tijdens de vakantie wordt er niet gekookt en gaat de familie elke dag in een restaurant eten. Bij een vakantie in Nederland zou dat € 50 per dag kosten. tabel 1 consumentenprijsindex in Nederland (1995 = 100) artikelgroep wegingsfactor prijsindex 2002 voeding 18 108 kleding 6 105 huisvesting 34 116 recreatie en vervoer 22 107 overige 20 104 totaal 100 ... tabel 2 consumentenprijsindex van enkele artikelgroepen in 2003 (gemiddelde Europese Unie = 100) melk, kaas alcohol en gezondheidszorg restaurant Nederland en eieren 91 frisdrank 90 Portugal 89 64
opgave 7Opgave 7
De meidengroep en de Lorenzcurve Tijdens een economieles maken werkgroepen van elk vijf leerlingen een Lorenzcurve van de inkomensverdeling van hun eigen groep. Een van die groepen bestaat uit vijf meiden. Ze hebben vastgesteld over welk bedrag ze gemiddeld per maand beschikken en dat in tabel 3 opgeschreven. tabel 3 naam gemiddeld Mieke maandbedrag € 150 Elke € 300 Maike € 225 Mariël € 450 Fleur € 375 Twee andere werkgroepen, de ‘werkgroep Janet’ en de ‘werkgroep Jos’, hebben hun Lorenzcurve al af. figuur 6 figuur 7
→ Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de Lorenzcurve van de meidengroep. Laat de berekeningen zien. Hieronder staan drie uitspraken: uitspraak 1 De inkomens in de ‘werkgroep Janet’ zijn gemiddeld hoger dan die in de ‘werkgroep Jos’. uitspraak 2 De inkomensverschillen in de ‘werkgroep Janet’ zijn groter dan die in de ‘werkgroep Jos’. uitspraak 3 De inkomensverdeling in de ‘werkgroep Janet’ is rechtvaardiger dan die in de ‘werkgroep Jos’.
opgave 8Opgave 8
Terugtredende overheid speelt andere rol
De Nederlandse overheid is de laatste decennia een andere rol gaan spelen in het economische proces.
Lag vroeger de nadruk op de inkomensherverdelende functie van de overheid, tegenwoordig ligt die
meer op de sturing van de consumptie en de productie in ons land. Die rolverandering heeft invloed
gehad op de overheidsfinanciën (zie tabel 4). Zo is er een verschuiving opgetreden van directe
belastingen − in 1991 nog bijna 53% van de overheidsontvangsten − naar indirecte belastingen.
Sommige politici betreuren deze ontwikkeling. Zij stellen dat de overheid in haar nieuwe rol minder
aandacht besteedt aan inkomensbeleid waardoor de inkomensverschillen na belasting groter worden.
overheidsfinanciën(bedragen in miljarden euro’s)
loon- en inkomstenbelasting
overige prijsverhogende belastingen
totale rijksuitgaven in% van het nationale product
* De niet-belastinginkomsten worden hier buiten beschouwing gelaten.
In de periode 1991-2002 is er economisch gezien sprake van een terugtredende overheid.
231p
Hoe blijkt dat uit tabel 4?
Kies één van de onderstaande antwoorden.
• uit het feit dat de loon- en inkomstenbelasting relatief het minst is toegenomen
• uit het feit dat het verschil tussen rijksuitgaven en rijksinkomsten is afgenomen
• uit het feit dat het aandeel van de rijksuitgaven in het nationale product is afgenomen
242p
Bereken hoeveel procent van de totale rijksinkomsten in 2002 bestond uit directe belastingen.
252p
Leg uit dat de overheid met behulp van indirecte belastingen de consumptie kan sturen.
Bij...(1)... belastingen wordt geen rekening gehouden worden met verschillen in inkomen. Door een
verschuiving van directe naar indirecte belastingen worden mensen met een laag inkomen relatief
...(2)... belast dan mensen met een hoog inkomen. Dit heeft een...(3)... invloed op de
inkomensverdeling na belasting.
262p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te krijgen?
bij (1) directe / indirecte
bij (2) minder zwaar / zwaarder
bij (3) denivellerende / nivellerende
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 9Opgave 9
Olie te goedkoop
De OPEC is een organisatie van olie-exporterende landen met als doel afspraken te maken over de
hoeveelheid aan te bieden olie. Omdat veel OPEC-landen grotendeels afhankelijk zijn van de olie-
inkomsten, vindt de OPEC een sterk schommelende olieprijs niet aantrekkelijk. De OPEC ziet het liefst
een olieprijs die niet lager is dan 22 dollar per vat en niet hoger dan 28 dollar per vat.
In figuur 8 is de denkbeeldige situatie op de wereldoliemarkt weergegeven op 1 juli 2003. Stel dat:
• in de tweede helft van 2003 de conjunctuur wereldwijd stagneert en dat bij een gelijkblijvend aanbod de
olieprijs daalt;
• op 31 december 2003 de olieprijs op de wereldoliemarkt 15 dollar per vat bedraagt;
• begin 2004 de OPEC besluit in actie te komen om te proberen de olieprijs omhoog te krijgen.
figuur 8
De OPEC neemt 60% van het aanbod op de wereldoliemarkt voor haar rekening.
272p
Bereken het totale bedrag dat de OPEC-landen op 1 juli 2003 voor hun olie krijgen.
282p
In de tweede helft van 2003 verschuift op de wereldoliemarkt de vraaglijn van olie...(1)... en de
aanbodlijn van olie...(2)....
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te krijgen?
bij (1) niet / naar links / naar rechts
bij (2) niet / naar links / naar rechts
Hieronder staan vier uitspraken met betrekking tot de OPEC en de wereldoliemarkt:
uitspraak 1
Een samenwerkingsverband als dat van de OPEC wordt een productiekartel genoemd.
uitspraak 2
Om de olieprijs omhoog te krijgen, moeten de OPEC-landen het aanbod van olie vergroten.
uitspraak 3
De actie van de OPEC om de olieprijs omhoog te krijgen, wordt een prijsoorlog genoemd.
uitspraak 4
Of de actie van de OPEC slaagt, is onzeker omdat ook andere landen olie produceren.
293p
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
