opgave 2Opgave 2
Direct of indirect betalen?
In 2011 presenteert de Nederlandse regering
een plan voor vernieuwing van het
belastingstelsel. Dit belastingplan heeft drie
doelstellingen:
− lagere belastingdruk op arbeid
− hogere belastingdruk op consumptie
− vereenvoudiging van de belastinginning
De regering wil dat de totale belastingopbrengsten per jaar gelijk blijven.
Uit dit plan komen de volgende concrete maatregelen:
− maatregel A: afschaffing verlaagd btw-tarief en één btw-tarief van 19%
voor alle niet-vrijgestelde goederen en diensten;
− maatregel B: verlaging van de schijftarieven in box 1 van de
inkomstenbelasting (IB).
62pLeg uit hoe maatregel A kan bijdragen aan het realiseren van twee van de
drie doelstellingen uit het belastingplan.
Econoom De Kan reageert op dit belastingplan en dan met name op de
verandering van de btw: “Eén btw-tarief van 19% kent drie nadelen:
1 ik verwacht een extra inflatie van 2,1%, uitgaande van een
ongewijzigd consumptiepatroon;
2 arbeidsintensieve dienstverlening, zoals de kapper en de
fietsreparateur, wordt verplaatst naar de informele economie;
3 de concurrentiepositie van de detailhandel in de grensstreken van
Nederland gaat verslechteren.”
Gebruik bron 3.
72pLeg uit met welke gegevens uit bron 3 econoom De Kan de bewering bij
nadeel 3 kan onderbouwen.
De Kan wijst op het voorbeeld van het gezin Krap, dat model staat voor
een alleenverdienershuishouden in de laagste inkomensgroep. Het gezin
heeft in 2011 een belastbaar inkomen uit arbeid van € 21.218 en een
netto-inkomen van € 17.546. Beide heffingskortingen zijn van toepassing
voor dit gezin en blijven in deze opgave onveranderd. Ga uit van een
gelijkblijvend belastbaar inkomen.
Gebruik bron 4 en nadeel 1 van De Kan bij vraag 8.
83pLaat met een berekening zien of gelijktijdige invoering van maatregelen A
en B leidt tot koopkrachtverlies voor dit gezin.
92pLeg uit waarom de aanname van een ongewijzigd consumptiepatroon bij
uitvoering van de beide belastingmaatregelen niet realistisch is.
bron 3 uit het belastingplan: btw-tarieven
bron 4 uit het belastingplan (vereenvoudigd en bewerkt)
heffingskortingen:
algemene heffingskorting: € 1.987
opgave 3Opgave 3
Kind van de rekening?
uit een krant (2010): De kinderopvang in Nederland wordt duurder. De overheid heeft besloten om tot 2015 fors te bezuinigen op kinderopvangsubsidies. Werkende ouders met kinderen in de formele opvang gaan vanaf 2011 veel meer betalen. Bestuurslid Wouters van de brancheorganisatie voor kinderopvang vindt dit een slecht plan. Hij beweert: “Het subsidiëren van kinderopvang is ook buiten mijn eigen branche goed voor de arbeidsmarkt in Nederland.”
102pLeg de bewering van Wouters uit.
Tot 2005 is de subsidie van de overheid gericht op de aanbodzijde van de
markt voor formele kinderopvang: kinderdagverblijven, gastouders en
scholen ontvangen een subsidie waardoor het gemiddelde uurtarief (de
‘prijs’) kan dalen. Informele kinderopvang via familie, bekenden of
vrijwilligers wordt niet gesubsidieerd.
Gebruik bron 5 bij de vragen 11 en 12.
112pWelke grafiek geeft de markt voor formele kinderopvang tot 2005 juist
weer?
122pLeg uit waardoor de verandering van het uurtarief per kinderopvangplaats
kleiner is dan het bedrag van de subsidie per kinderopvangplaats.
In 2005 verandert de overheid dit subsidiebeleid. Niet langer ontvangen
de aanbieders de subsidie, maar de vragers. Ouders kunnen subsidie
ontvangen als ze hun kind(eren) inschrijven voor een plaats in de formele
opvang. Hierdoor neemt de vraag naar plaatsen in de formele
kinderdagopvang fors toe. Er ontstaan lange wachtlijsten omdat het
aanbod de toenemende vraag op korte termijn niet kan opvangen. Deze
wachtlijsten leiden tot een te snelle, ongereguleerde groei van nieuwe
kinderopvangplaatsen. Ouders hebben onvoldoende zicht op de kwaliteit
van de nieuwe aanbieders. Een econome noemt dit een vorm van
informatieasymmetrie.
132pGeef een verklaring waarom de formele kinderopvang de toenemende
vraag op korte termijn niet kon opvangen.
142pLeg uit op welke manier de overheid het beschreven probleem van
informatieasymmetrie kan verkleinen.
bron 5 de markt van formele kinderopvang in Nederland:
situatie tot 2005
uurt
arief
Q = aantal kinderopvangplaatsen
V = vraag
A = aanbod
V1 = vraag zonder subsidie
A1 = aanbod zonder subsidie
V2 = vraag met subsidie
A2 = aanbod met subsidie
opgave 4Opgave 4
Voor wat hoort wat
G-Skate produceert wintersportkleding voor enkele
grote winkelketens. G-Skate is een onderneming met
twee afdelingen. De directie besluit om de beloning
voor de werknemers deels afhankelijk te maken van
de geleverde prestaties: een bonusregeling.
De directeur van G-Skate stelt: “Wij hebben drie
redenen om een bonusregeling in te stellen.
− Ten eerste kan een bonus helpen om sneller te voorzien in vacatures.
In onze bedrijfstak zijn bonusregelingen immers niet gebruikelijk.
− Ten tweede kan een bonus onze werknemers prikkelen om hun
productiviteit en daarmee de productiviteit van hun afdeling te
verhogen.
− Ten derde stimuleert het onze werknemers om zelf te investeren in
kennis en vaardigheden en op die manier de productiviteit te
vergroten.”
152pLeg uit hoe een bonusregeling in het geval van G-Skate kan bijdragen om
sneller in vacatures te voorzien.
162pLeg uit hoe een werkgever met behulp van een bonusregeling het
probleem van de asymmetrische informatie bij de productiviteit van de
werknemers kan verkleinen.
Productie en Verkoop zijn de twee afdelingen van G-Skate. Nadat alle
werknemers zijn geïnformeerd over de bonusregeling, bespreken
medewerkers van de afdeling Verkoop de mogelijkheid om op eigen
kosten scholing te volgen die hen in staat zal stellen de productiviteit te
vergroten. De werknemers van de afdeling Productie doen dit ook,
onafhankelijk van de collega’s van Verkoop.
Gebruik bron 6, bron 7 en bron 8.
173pBereken, uitgaande van getallen in de matrix, hoe hoog de verwachte
groei van de toegevoegde waarde zal zijn als alleen de werknemers van
de afdeling Productie de scholing volgen.
Gebruik bron 8.
182pWelke keuze zal de afdeling Verkoop maken op basis van de getallen in
de matrix? Verklaar het antwoord.
Gebruik bron 7 en bron 8.
192pLeg uit hoe zelfbinding door de afdeling Verkoop er voor kan zorgen dat
de toegevoegde waarde bij G-Skate daadwerkelijk zal stijgen zoals
verwacht door de directie.
bron 6 bonusregeling bij G-Skate
“De individuele prestaties van onze werknemers of afdelingen zijn voor mij als directeur moeilijk vast te stellen en daarom kiezen wij ervoor de individuele bonus afhankelijk te maken van de toegevoegde waarde van het totale bedrijf. In het nieuwe beloningsstelsel wordt boven het vaste salaris een bonus uitgekeerd van 5% procent van de stijging van de toegevoegde waarde die ons bedrijf in een jaar weet te realiseren. Deze bonus wordt gelijkelijk verdeeld over alle werknemers.”
bron 7 kengetallen G-Skate en verwachting directie
bron 8 matrix met netto-opbrengst per werknemer voor de afdeling
Verkoop en voor de afdeling Productie
− netto-opbrengst per werknemer = individueel te ontvangen bonus
minus individuele kosten scholing
− netto-opbrengst per werknemer Verkoop cursief; netto-opbrengst per
werknemer Productie vet
Ga er van uit dat:
− er geen overleg is tussen de afdelingen
− binnen elke afdeling alle werknemers dezelfde keuze maken
− als alleen de werknemers van Verkoop een scholing volgen, de
toegevoegde waarde van G-Skate niet zal toenemen
− als alleen de werknemers van Productie een scholing volgen, de groei
van de toegevoegde waarde lager zal zijn dan verwacht (bron 7)
opgave 5Opgave 5
Noors medicijn voor Hollandse ziekte
Noorwegen is een belangrijke producent van olie en gas. Dankzij de export van deze energieproducten stroomt er veel geld in de Noorse schatkist. Een groot deel van deze inkomsten wordt sinds de jaren ‘90 van de vorige eeuw in het Noorse staatspensioenfonds gestopt: in de volksmond bekend als het ‘Petroleumfonds’. Het geld in dit fonds wordt in het buitenland belegd. Hiermee probeert de Noorse overheid de opwaartse druk op de koers van de Noorse kroon (NOR) tegen te gaan, om de internationale concurrentiepositie van Noorwegen sterk te houden. Op deze manier hoopt Noorwegen een situatie te voorkomen die onder economen bekend staat als de ‘Dutch Disease’: zie verder bron 9. Het Petroleumfonds heeft in december 2010 een waarde van 401 miljard euro. Dit fonds is bedoeld om de komende lasten van de vergrijzing op te vangen, maar zou ook ingezet kunnen worden om in slechtere tijden de Noorse economie te stimuleren.
202pHeeft de Noorse overheid in de jaren ’90 met de vorming van het
Petroleumfonds gekozen voor het kapitaaldekkingsstelsel of voor het
omslagstelsel? Verklaar het antwoord.
212pMaak van onderstaande zinnen economisch juiste redeneringen.
Als gevolg van de toegenomen olie- en gasexport …(1)… het saldo op de
… (2) … van de Noorse betalingsbalans. Door de olie- en gasexport stijgt
de vraag naar Noorse kronen (NOR) op de valutamarkt. De aankoop van
buitenlandse beleggingen door het Noorse staatspensioenfonds leidt tot
een … (3) … van het saldo op de …(4)… van de betalingsbalans. Zo
probeert de Noorse overheid de koers van de NOR te stabiliseren.
Kies uit:
bij (1) verbetert / verslechtert
bij (2) kapitaalrekening / lopende rekening
bij (3) verbetering / verslechtering
bij (4) kapitaalrekening / lopende rekening
In Nederland is het totaal van alle opgebouwde pensioenvermogens
samen méér dan 100% van het bruto binnenlands product.
Gebruik bron 10 en bron 11.
222pLaat met een berekening zien dat dit in december 2010 ook gold voor het
totaal opgebouwde vermogen van het Noorse Petroleumfonds.
Noorwegen heeft in de jaren ’90 voor de bestemming van de opbrengsten
uit de export van olie en gas een andere intertemporele afweging (‘ruilen
over de tijd’) gemaakt dan Nederland heeft gemaakt in de jaren ’60 en ’70.
Gebruik bron 9.
232pLeg dit verschil in intertemporele afweging uit.
Gebruik bron 9 en bron 11.
243pBeschrijf, aan de hand van kengetallen uit bron 11, hoe de Noorse en de
Nederlandse intertemporele afwegingen verschillend hebben uitgewerkt
op de economie. Leg daarbij uit welke bijdrage het Noorse
Petroleumfonds in de laagconjunctuur van 2010 kan hebben gehad aan
de betere cijfers van Noorwegen in vergelijking met Nederland.
Gebruik ongeveer 65 woorden.
bron 9 ‘Dutch Disease’ (Hollandse ziekte)
Met de uitdrukking Hollandse ziekte wordt bedoeld dat:
− Nederland in de jaren ’60 en ’70 door de verkoop aan het buitenland
van recent ontdekt aardgas te maken kreeg met een koersstijging van
de Nederlandse valuta (gulden). In de jaren ’80 leidde deze
verslechtering van de internationale concurrentiepositie tot een sterk
oplopende werkloosheid.
− Nederland de extra miljarden uit de aardgasopbrengsten niet spaarde
maar gebruikte voor de financiering van lopende overheidsuitgaven.
bron 10 euro en VS dollar uitgedrukt in Noorse kronen (NOR)
bron 11 economische kengetallen van Nederland en Noorwegen
in de laagconjunctuur van 2010
Nederland Noorwegen bevolking miljoen personen 16,6 4,9 bruto binnenlands product (bbp) miljard VS dollar 853,8 470,9 groei bbp % ten opzichte van 1,8 0,3 vorig jaar vermogen Petroleumfonds miljard euro niet van 401 toepassing bbp per hoofd VS dollar 51.434 96.102 begrotingssaldo in % van het bbp 5,3 10,5 staatsschuld in % van het bbp 59 29,1 werkloosheid in % van de 4,5 3,5 beroepsbevolking belastingopbrengsten in % van het bbp 38,4 36,8
