opgave 1Opgave 1 Gevoel en machine
Sinds de uitvinding van de camera zijn er honderden films gemaakt waarin robots,
replicanten, robocops en terminators een hoofdrol spelen. Gemeenschappelijk aan al deze
figuren is dat ze in meer of mindere mate gelijkenis vertonen met mensen, ook al bestaan ze
helemaal of voor een deel uit materialen waaruit wij mensen niet bestaan. In een artikel
over deze films schrijft Bianca Stigter het volgende:
“De kunstmatige mensen verlangen het meest naar het krijgen van een hart, zoals de blikkenman in The Wizard of Oz al zei. Ze willen voelen, de mannen van staal en de vrouwen van
plastic. Ze willen pijn hebben als ze zich bezeren, lachen als de zon schijnt, genieten van
een ijsvogel die zulke mooie ijsvogels kan maken. Boven alles willen ze - hoe kan het
anders? - de liefde leren kennen. In een laatste vertoon van op de borstklopperij kan de
kijker deze mensen in spe zijn medeleven schenken. Hij kan ze als zichzelf zien.”
bron: Bianca Stigter in: Goud uit stro. Het menselijk lichaam als avontuur, 2002
Een antwoord op de vraag of ‘kunstmatige mensen’ en daarmee ook bepaalde machines
kunnen verlangen en voelen, hangt af van de filosofische vooronderstellingen die ons
denken bepalen.
In het denken van Descartes over de levende natuur wordt bijvoorbeeld uitgegaan van
dieren als gevoelloze wezens. Over deze filosoof doet het verhaal de ronde dat hij bij een
bezoek aan Leiden een hond op straat een schop gaf, omdat een hond volgens hem toch
slechts een machine is. Kennelijk zijn machines en dieren die als zodanig worden opgevat
niet in staat tot het hebben van gevoelens, zoals pijn, en kunnen mensen met een geest dat
wel. Zoals bekend gaat Descartes uit van een sterke scheiding tussen geest en lichaam. Hij
wordt daarom een ontologisch dualist genoemd.
12p
Leg uit waarom een dier volgens Descartes nooit pijn kan hebben zoals een mens dat wel
Leg uit waarom een dier volgens Descartes nooit pijn kan hebben zoals een mens dat welheeft.
Verwerk in je antwoord twee argumenten van het ontologisch dualisme die de visie van
Descartes ondersteunen.
Tegenwoordig wordt de opvatting van Descartes over dieren als gevoelloze machines niet
meer ondersteund. Filosoof, onderzoeker op het gebied van robotica en dj Dylan Evans is
het in ieder geval niet eens met het uitgangspunt van Descartes:
“Nu we weten dat het pijnmechanisme van mensen niet sterk verschilt van dat van andere
diersoorten, doet het cartesiaanse onderscheid tussen mensen als intelligente wezens en
dieren als een soort machines onzinnig aan. Analoog hieraan zal de vraag of machines
‘echte’ of ‘valse’ emoties vertonen, in de toekomst aan betekenis verliezen.”
Evans baseert zijn argumentatie mede op de huidige stand van zaken in het
wetenschappelijk onderzoek. Zo wordt tegenwoordig op basis van onderzoek algemeen
aangenomen dat onze basisemoties geregeld worden door het limbische systeem, een
onderdeel van de hersenen. Als je dit nog verder doortrekt, dan zijn emoties misschien wel
op te vatten als identiek aan hersenprocessen. We noemen dit een materialistische
identiteitstheorie.
22p
Leg uit wat het uitgangspunt van het ontologisch materialisme inhoudt.
Leg uit wat het uitgangspunt van het ontologisch materialisme inhoudt.Geef vervolgens vanuit dit uitgangspunt aan waarom machines wel of niet menselijke
emoties kunnen hebben.
Evans heeft forse kritiek op deze benadering van het materialisme. Volgens hem is het een
tamelijk racistisch uitgangspunt om het verschil tussen mens en machine zo groot te maken.
Racisme berust in dit verband op de denkfout dat bepaalde materiële eigenschappen
automatisch andere eigenschappen uitsluiten. “Het zou wel eens net zoiets kunnen zijn als
de houding van de eerste Europese kolonisten in Amerika: omdat de huid van de mensen
daar een andere kleur heeft dan die van hen, konden de inboorlingen dus geen ziel hebben.”
34p
Welk argument tegen het ontologisch materialisme kun je herkennen in het bovenstaand
Welk argument tegen het ontologisch materialisme kun je herkennen in het bovenstaandcitaat van Evans?
Maak daarbij duidelijk waarom dit argument aanleiding kan geven tot de opvatting dat
machines juist wel emoties zouden kunnen hebben.
Evans is optimistisch over een toekomst met ‘voelende’ machines:
“Janet Kahn heeft een programma ontworpen dat op emotionele toon kan spreken. In het
kader van een experiment voerde ze emotioneel neutrale zinnetjes in de computer in –
zinnetjes als ‘Ik heb je naam in de krant gezien’ en ze gaf de computer daarna opdracht om
ze zo uit te spreken dat ze verdrietig klonken.
Toen menselijke luisteraars moesten zeggen welke emotie de synthesizer uitdrukte,
benoemde 91 procent het goed. Het programma was minder goed bij het uiten van andere
emoties, maar mensen slagen er ook niet altijd even goed in om alleen met behulp van klank
van hun stem een bepaalde emotie over te brengen.”
Naast de stem, zijn bijvoorbeeld ook gelaatsuitdrukkingen en lichamelijke bewegingen een
onderdeel van emotioneel gedrag.
44p
Welke conclusie trekt het behaviorisme met betrekking tot het kunnen voelen van machines
Welke conclusie trekt het behaviorisme met betrekking tot het kunnen voelen van machinesindien de behavioristen afgaan op de uiting van verdriet van de computer?
Leg daarbij uit, waarom in deze conclusie de keuze voor materialisme of dualisme niet
relevant is voor de behavioristen.
De nadruk die het behaviorisme legt op het waarneembare gedrag is overgenomen door veel
wetenschappers die letten op waarneembare en terugkerende patronen in het voelen en de
emotionaliteit van mensen. Ook Ludwig Wittgenstein, hoewel zelf niet echt een behaviorist,
is van mening dat gedrag het uitgangspunt moet zijn om mensen te begrijpen. “Een
belangrijk onderdeel van dit gedrag is dat wij spreken en communiceren. We zeggen
bijvoorbeeld dat we pijn hebben en we begrijpen ook wat de betekenis is van deze
uitspraak, ook wanneer anderen het uitspreken. Dit leer je al op jonge leeftijd te doen: een
kind heeft zich verwond en huilt; en dan spreken de volwassenen tegen hem en leren hem
uitroepen en later zinnen maken.” (Ludwig Wittgenstein: Filosofische Onderzoekingen 245,
256-257)
54p
Leg uit waarom machines volgens Wittgenstein geen pijn kunnen hebben.
“In de film Terminator verwerft de reusachtige computer Skynet zelfbewustzijn, en daarna
Leg uit waarom machines volgens Wittgenstein geen pijn kunnen hebben.Verwerk in je antwoord hoe Wittgenstein de betekenis van woorden opvat.
De reeds geciteerde Dylan Evans denkt vrijuit over een mogelijke toekomst met emotionele
machines:
“In de film Terminator verwerft de reusachtige computer Skynet zelfbewustzijn, en daarnaprobeert hij te voorkomen dat de mensen hem uitschakelen door een aantal militaire
commandosystemen over te nemen en vervolgens raketten met kernkoppen te lanceren. Zal
de ontwikkeling van emotionele computers leiden tot een strijd tussen mens en machine? En
zo ja, wie zal die dan winnen? Misschien zullen robots in de toekomst niet langer ons
speelgoed zijn, maar wij dat van hen.
We zouden dit grimmige lot kunnen vermijden door de computers zo te programmeren dat
ze ons altijd gehoorzaam zijn. Zo zouden we bijvoorbeeld de drie wetten van de robotica
kunnen programmeren in hun elektronische breinen, zoals Isaac Asimov in zijn vele
robotverhalen heeft voorgesteld.
De drie wetten van de robotica luiden:
1 Een robot mag een menselijk wezen niet verwonden, noch door niet-handelen toelaten
dat een menselijk wezen gewond raakt.
2 Een robot dient de opdrachten van menselijke wezens te gehoorzamen, behalve als deze
in strijd zijn met de eerste wet.
3 Een robot dient zijn eigen bestaan te beschermen, zolang hij daardoor geen inbreuk
maakt op de eerste of tweede wet.”
bron: Dylan Evans, Emoties, 2002
In de ethiek houdt men zich bezig met de vraag welke manieren van handelen goed zijn en
wat moreel juist gedrag is. Het begrip ‘verantwoordelijkheid’ staat hierin centraal. Of je
mensen verantwoordelijk acht voor hun daden of juist niet, heeft alles te maken met je visie
op de vrije wil en het determinisme, een vraagstuk dat bijna alle filosofen wel heeft
beziggehouden. Kun je als vrij wezen kiezen voor wat je doet of laat, of word je in je
handelen bepaald door gevoel, natuur, eigenbelang en opvoeding, alsof je
voorgeprogrammeerd en dus gedetermineerd bent?
62p
Zouden machines volgens Kant moreel verantwoordelijk kunnen handelen?
“Veel mensen denken dat computers altijd voorspelbaar zullen zijn, omdat ze niets anders
Zouden machines volgens Kant moreel verantwoordelijk kunnen handelen? “Veel mensen denken dat computers altijd voorspelbaar zullen zijn, omdat ze niets andersdoen dan een programma afwerken. Dezelfde idee leidt diezelfde mensen ertoe om zonder
meer te stellen dat computers nooit emoties zullen kunnen ontwikkelen. Zelfs als we
slimme software ontwerpen die een computer in staat stelt om emotioneel gedrag na te
apen, dan zullen dat toch geen echte emoties zijn, zeggen ze, want de computer zal niet
onvoorspelbaar zijn, zoals wél het geval is met wezens die echte emoties kennen.”
bron: Dylan Evans, Emoties, 2002
73p
Welk standpunt zal een dualist innemen en welk zal een materialist innemen over de vraag
Welk standpunt zal een dualist innemen en welk zal een materialist innemen over de vraagof computers ooit echte emoties zullen hebben?
Geef vervolgens aan welke van de twee standpunten jouw voorkeur heeft.
Beargumenteer of je aan Genghis ‘bewustzijn’ kunt toekennen.
Geef aan wat Ryle met de ‘mythe van Descartes’ bedoelt.
Leg uit hoe de vraag ‘Kunnen machines denken?’ door Searle wordt opgevat en geef aan
Beschrijf in het kort het gedachte-experiment met de ‘Chinese kamer’ en geef aan in
Neem een standpunt in over de vraag in welke zin filosofisch denken zich onderscheidt van
Geef het standpunt van Nagel weer over de vraag of qualia bestaan aan de hand van het
Geef het standpunt weer van Dennett over de vraag of qualia van belang zijn om het begrip
Neem een beargumenteerd standpunt in over de vraag of qualia van belang zijn om
Welke zorgen had Heidegger over de moderne techniek en beargumenteer of jij het wel of
