bronnen

Eindexamen geschiedenis havo 2002, tijdvak 2

bij dit examen

Vraag 11 is een stelopdracht. Reserveer voldoende tijd om deze opdracht te kunnen uitvoeren.

opgave 1Nederland en Indonesië. Vier eeuwen contact en beïnvloeding

12p
Waarom beperkte de VOC zich op Java lange tijd tot het beheersen van de kuststreken?
Gebruik bron 1.
In deze rede neemt gouverneur-generaal Van der Capellen een bijzondere positie in. Hij
heeft een andere mening dan zijn voorgangers in de VOC-tijd en zijn directe opvolgers.
24p
A Wat is de mening van Van der Capellen?
B Geef aan in welk opzicht hij afwijkt van zowel zijn voorgangers in de VOC-tijd als van
zijn directe opvolgers.
Na 1830 veranderde de positie van de Indonesische vorsten. In de ogen van het Nederlandse
bestuur werden de regenten steeds meer uitvoerders van het Nederlandse beleid, terwijl ze
in de ogen van de Javaanse bevolking zelfstandig bleven.
34p
Leg uit waarom hier geen sprake was van een tegenstrijdigheid. Doe dat door aan te geven
wat de positie van de vorsten was
• in de ogen van de Nederlanders;
• in de ogen van de Javaanse bevolking.
Het Cultuurstelsel haalde veel Javaanse dorpen uit hun isolement.
42p
Noem twee manieren waardoor dat gebeurde.
De afschaffing van het Cultuurstelsel in 1870 had als gevolg dat de directe contacten van
Javanen met Nederlanders toenamen.
52p
Geef hiervoor een verklaring. Vergelijk daarbij de contacten die ze vóór en na 1870 met
elkaar hadden.
De liberale kabinetten probeerden na 1848 ook in de koloniën hun economische
denkbeelden uit te voeren, bijvoorbeeld in de Mijnwet van 1850 en de Agrarische wet van
1870.
62p
Leg van één van deze wetten uit waarom die paste bij die denkbeelden.
Gebruik bron 2.
73p
Wat is de visie van tekenaar Braakensieck op de verovering van Atjeh? Licht je antwoord
toe met twee elementen uit de bron.
De Atjeh-oorlog paste in een verandering van het koloniale beleid in Indonesië.
82p
Wat hield deze verandering in?
Gebruik bron 3.
De Republiek Indonesië en de Nederlandse regering kunnen beide dit verslag in hun
propaganda gebruiken.
94p
A Stel je bent een aanhanger van de Republiek. Leg met een element uit de bron uit, hoe je
dit verslag gebruikt in jouw propaganda.
B Stel je bent een aanhanger van de Nederlandse regering. Leg met een element uit de bron
uit, hoe je dit verslag gebruikt in jouw propaganda.
In de ’kwestie Nieuw-Guinea’ vormde de beeldvorming zowel aan Nederlandse als aan
Indonesische zijde een belemmering voor de oplossing van het conflict.
104p
Noem voor elk van beide partijen één reden waarom het beeld van de ander negatief werd
gekleurd.
Inleiding
Het was het einde van de Japanse bezetting. In de nacht van 17 op 18 augustus 1945 (in de
Japanse tijdrekening: 2605) riep Soekarno de onafhankelijkheid van de Republiek Indonesië
uit. Onder invloed van de Ethische Politiek, die vanaf 1900 een rol speelde, hadden
Soekarno en de andere leiders van de Republiek hun nationalistische ideeën ontwikkeld.
Maar waardoor was het Indonesisch nationalisme het sterkst beïnvloed: door Japan of door
Nederland?
Je komt tot het stellen van de volgende hoofdvraag:
Wat heeft meer bijgedragen aan de onafhankelijkheid van Indonesië: de Japanse bezetting
of het Nederlandse koloniale beleid vanaf 1900?
1113p
Schrijf naar aanleiding van deze hoofdvraag een kort historisch betoog. Volg daarvoor de
onderstaande aanwijzingen.
Neem de cursieve kopjes over.
Opkomst van de nationalistische beweging
In 1927 richtte Soekarno de Partai Nasional Indonesia, de PNI, op. Deze partij onderscheidde
zich duidelijk van oudere groeperingen als Boedi Oetomo, Sarekat Islam en de Indische Partij.
A In deze inleiding op je betoog beschrijf je in welk opzicht de PNI zich onderscheidde van
de oudere organisaties. Doe dit door twee ideologische verschillen te noemen tussen de PNI
en de oudere organisaties.
Het Nederlandse koloniale beleid vanaf 1900
B In dit deel van je betoog laat je zien dat het Nederlandse koloniale beleid bijdroeg tot de
Indonesische onafhankelijkheid. Doe dit door uit te leggen
• wat de Ethische Politiek bijdroeg aan het ontstaan van het nationalisme;
• wat het modern-imperialisme bijdroeg aan het ontstaan van de idee van nationale eenheid.
De Japanse bezetting
C In dit deel van je betoog laat je zien dat de Japanse bezetting (vanaf 1942) bijdroeg aan
de versterking van het Indonesische nationale bewustzijn.
Doe dit aan de hand van twee voorbeelden van het optreden van Japan en geef per
voorbeeld aan hoe het Indonesisch nationale bewustzijn daardoor versterkt werd.
De grootste bijdrage
D In dit deel van je betoog geef je aan de hand van de antwoorden op B en C een afgewogen
antwoord op de hoofdvraag Wat heeft meer bijgedragen aan de onafhankelijkheid van
Indonesië: de Japanse bezetting of het Nederlandse koloniale beleid vanaf 1900?
Je kunt in je antwoord óf duidelijk kiezen voor één van beide, óf een genuanceerd antwoord
geven.

opgave 2De Sovjet-Unie. Een systeem onder spanning

De Russisch-orthodoxe kerk vormde een bindende factor in het rijk van de Russische tsaren.
122p
Leg uit waarom dit zo was.
In 1917 was Rusland volgens de marxistische theorie nog niet rijp voor de socialistische revolutie.
132p
Aan welke belangrijke voorwaarde was in Rusland nog niet voldaan?
In het eerste Vijfjarenplan werd een verband gelegd tussen de collectivisatie van de
landbouw en de groei van de industriële productie.
142p
Leg uit op welke wijze de landbouw ondergeschikt werd gemaakt aan de industrie.
Door de planeconomie nam het aantal centrale overheidsinstellingen toe.
152p
Geef hiervoor een verklaring.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik bron 4.
Een interpretatie:
Fedotov vindt zichzelf een betere communist dan Stalin.
164p
Ontleen aan de bron twee van zijn argumenten hiervoor en licht die toe.
Gebruik bron 5.
176p
A Geef twee redenen waarom deze poster kenmerkend is voor de tijd van het eerste en
tweede Vijfjarenplan.
B Leg met een beeldelement uit welke voorstelling deze poster geeft van de
arbeidsverhoudingen tussen man en vrouw op het platteland van de Sovjet-Unie.
C Toon met een argument aan, dat de poster een geïdealiseerd beeld van die
arbeidsverhoudingen geeft.
In 1938 besloot Stalin tot een ingrijpende koerswijziging: er kwam een einde aan de Grote Terreur.
184p
Geef twee redenen waarom Stalin deze zo makkelijk kon doorvoeren.
De Sovjet-Unie gaat in de jaren zestig steeds meer olie en gas exporteren.
193p
Beredeneer het verband tussen deze exportgroei en de resultaten van de planeconomie onder
Brezjnev.
Gebruik bron 6a, 6b en 6c.
206p
A Leg uit waarom de informatie in bron 6a kenmerkend is voor de Brezjnev-periode.
B Welke aspect van de ’tweede economie’ wordt in bron 6b beschreven?
C Kies uit de bronnen 6a en 6c de minst betrouwbare en leg uit waarom de door jou
gekozen bron minder betrouwbaar is dan de andere.
Gebruik bron 7.
213p
Trek uit deze bron een conclusie over de leiders van de Sovjet-Unie in de tijd van Brezjnev.
Noem in je antwoord twee onderdelen van de bron waarop je je conclusie baseert.
Vooral bij jongeren bestond in de Brezjnev-periode een toenemend ongeloof in de idealen
van de Communistische Partij.
224p
A Leg van één van die idealen uit, waarom jongeren in de Brezjnev-tijd hier niet meer in
geloofden.
B Verklaar waarom dit niet leidde tot een opvallende afname in het aantal aanmeldingen
voor de Komsomol.
Plattelandsbewoners hadden in de Brezjnev-periode in toenemende mate het gevoel dat zij
tweederangsburgers waren.
234p
A Noem een reden waarom dit gevoel gerechtvaardigd werd.
De komst van de televisie op het Russische platteland droeg bij aan groeiende ontevredenheid.
B Geef hiervoor een verklaring.
√(Einde)
Lees verder