opgave 1Door de tijd heen
De onderstaande speelfilms zijn gebaseerd op gebeurtenissen uit het
verleden en staan in willekeurige volgorde:
1 In Daens probeert de Belgische priester Daens de
leefomstandigheden van fabrieksarbeiders in de opkomende industrie
in Aalst te verbeteren.
2 In De scheepsjongens van Bontekoe worden de belevenissen van drie
scheepsjongens op het VOC-schip de Nieuw Hoorn in beeld gebracht.
3 In De verovering van het Paradijs zet ontdekkingsreiziger Columbus
als eerste Europeaan voet aan land op een eiland voor de kust van
Midden-Amerika.
4 In De rebelse stad protesteren rebelse jongeren van Provo tegen de
massaconsumptie van de Nederlandse welvaartsmaatschappij.
5 In Gandhi verzet de Indiase leider Mahatma Gandhi zich tegen de
Britse koloniale overheersing en wordt getoond hoe hij vermoord wordt
in het pas onafhankelijke India.
6 In Marie Antoinette worden de Franse koning Lodewijk XVI en
koningin Marie-Antoinette door een woedende menigte Franse
democratische-revolutionairen naar Parijs gevoerd.
12pZet deze historische gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde,
van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
In de zomer van 1566 weigerden drie Gelderse edelen,
Floris van Pallandt, Willem van den Bergh en Willem van Batenburg, mee
te werken aan de vervolging van ketters in hun gewest.
23pGeef aan:
− door welke gebeurtenis zij zich gesteund voelden door edelen uit
andere Nederlandse gewesten en
− welk politiek doel zij met hun weigering hadden en
− met een voorbeeld dat hun weigering de calvinisten verder
aanmoedigde.
Een bewering:
Met de benoeming van Alva als landvoogd in de Nederlanden bereikte
Filips II een ander resultaat dan hij wilde.
32pLeg dit uit.
Twee gebeurtenissen uit de geschiedenis van de Opstand in de
Nederlanden:
1 In 1575 ging het Spaanse Rijk bankroet.
2 In 1576 gingen Nederlandse gewesten samenwerken in de Pacificatie
van Gent.
42pBeredeneer het verband tussen deze gebeurtenissen.
In 1585 veroverde het Spaanse leger Antwerpen. De inname van deze
stad had gunstige gevolgen voor de ontwikkeling van de Republiek.
52pNoem twee gevolgen van de inname van Antwerpen die bijdroegen aan
de economische bloei van de Republiek.
Gebruik bron 1.
In de eerste jaren na oprichting van de VOC blijven de inkomsten ver
achter bij de kosten. De Staten-Generaal ondersteunen de VOC met geld
om deze verliezen te dekken.
63pOntleen aan de bron:
− twee oorzaken voor de hoge kosten die de VOC in de eerste jaren
maakt en
− de politiek-militaire reden voor de Staten-Generaal om deze kosten
toch te dekken.
Gebruik bron 1.
Uit deze bron blijkt dat er een verschil is tussen de overzeese expansie in
de zeventiende eeuw en het modern imperialisme in de negentiende
eeuw.
72pLeg uit welk verschil dat is.
Gebruik bron 2.
Met dit schilderij kun je een aantal kanten van het bijzondere karakter van
de Republiek in de Gouden Eeuw laten zien.
83pGeef aan waardoor dit schilderij past bij:
− de moedernegotie en
− het burgerlijk karakter van de Republiek en
− de culturele bloei van de Republiek.
In het leven van Jean-Baptiste Belley (1746-1805), afkomstig uit Senegal
(West-Afrika), vonden de volgende gebeurtenissen plaats:
1 Toen hij twee jaar oud was, in 1748, werd Belley gevangengenomen
en als slaaf naar de Franse kolonie Saint-Domingue (het huidige Haïti
in Midden-Amerika) gestuurd.
2 Nadat hij zich had weten vrij te kopen, nam Belley in 1791 deel aan
een opstand op Saint-Domingue om democratische grondrechten in te
voeren.
3 Op 4 februari 1794 hield Belley een redevoering in het Franse
parlement, waarna met algemene stemmen werd besloten de slavernij
af te schaffen.
Bij deze gebeurtenissen uit het leven van Belley passen verschillende
kenmerkende aspecten (of onderdelen daarvan) van de achttiende eeuw.
93pGeef bij elke gebeurtenis uit het leven van Belley een passend
kenmerkend aspect van de achttiende eeuw.
Gebruik bron 3.
In dit fragment wordt een opvatting weergegeven die past bij de
Verlichting.
102pLeg uit welke opvatting dat is.
opgave 3Moderne tijd
Gebruik bron 4.
Bij deze bron passen twee verschillende kenmerkende aspecten van de
negentiende eeuw.
114pNoem de twee kenmerkende aspecten die bij deze bron passen en geef
bij elk kenmerkend aspect met een voorbeeld uit de bron aan, of er
sprake is van continuïteit of van verandering.
Van het boek van Aletta Jacobs (zie bron 4) verscheen in 1977 een
herdruk die veel werd verkocht.
122pVerklaar de nieuwe belangstelling voor dit boek vanuit twee kenmerkende
aspecten, een negentiende-eeuws kenmerkend aspect en een
kenmerkend aspect van de tweede helft van de twintigste eeuw.
De onderstaande gebeurtenissen speelden zich af bij de Brandenburger
Poort in Berlijn en staan in willekeurige volgorde.
1 Het uitroepen van de koning van Pruisen tot Duits keizer werd gevierd
met een grote parade door de Brandenburger Poort.
2 De inlijving van het Sudetenland vlak na de Conferentie van München
werd gevierd met een lichtshow op de Brandenburger Poort.
3 De West-Duitse bondskanselier Kohl liep na de val van de
Berlijnse Muur door de Brandenburger Poort en begroette de
Oost-Duitse premier Modrow.
4 Stakende Oost-Duitse arbeiders verwijderden de Sovjetvlag van de
Brandenburger Poort bij de dood van Stalin.
5 Duitse soldaten, die terugkeerden van het front, marcheerden door de
Brandenburger Poort bij de wapenstilstand in de Eerste Wereldoorlog.
6 Geallieerde soldaten marcheerden door de Brandenburger Poort bij de
overwinning op nazi-Duitsland.
132pZet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 5.
Een interpretatie:
Dit beeldje geeft een mening weer over de rol van Bismarck in de
totstandkoming van het Duitse keizerrijk.
142pLeg met een verwijzing naar de bron uit, welke mening dat is.
Na de dood van Bismarck (in 1898) worden deze beeldjes (zie bron 5) in
zeer grote aantallen geproduceerd en verkocht in Duitsland.
De grote aantallen beeldjes die geproduceerd en verkocht werden,
kunnen gekoppeld worden aan twee verschillende kenmerkende aspecten
van de negentiende eeuw.
154pNoem beide kenmerkende aspecten en geef bij elk kenmerkend aspect
aan, waardoor dit bij een van deze gegevens past.
De vlootpolitiek van keizer Wilhelm II vormde een oorzaak van de
groeiende spanning tussen Duitsland en Groot-Brittannië vóór 1914.
162pGeef aan:
− waarvoor Duitsland een grote vloot nodig had volgens Wilhelm II en
− waarom Groot-Brittannië een grote Duitse vloot een bedreiging vond.
Gebruik bron 6.
In deze bron komen verschillende oorzaken naar voren waardoor de
Republiek van Weimar een moeilijke start heeft.
174pLicht dit toe door:
− uit de bron twee van die oorzaken af te leiden en
− bij iedere oorzaak aan te geven waardoor deze heeft bijgedragen aan
de moeilijke start van de Republiek van Weimar.
Gebruik bron 7.
Op deze foto zijn verschillende onderdelen van de nazi-ideologie te
herkennen.
184pNoem, telkens met een verwijzing naar de foto, twee onderdelen van de
nazi-ideologie die met deze foto in beeld worden gebracht.
Twee gegevens:
1 Op 3 mei 1939 werd Maksim Litvinov ontslagen als minister van
buitenlandse zaken van de Sovjet-Unie. Litvinov was Jood.
2 Op 23 augustus 1939 tekenden Duitsland en de Sovjet-Unie een niet-
aanvalsverdrag.
Het ontslag van Litvinov wordt door veel historici gezien als een eerste
stap naar het tekenen van het niet-aanvalsverdrag.
192pLeg uit waardoor de eerste gebeurtenis de tweede gebeurtenis
waarschijnlijk beter mogelijk maakte.
Gebruik bron 8.
Foto’s als deze, van Duitse steden en hun bevolking, worden door de
Amerikaanse regering gebruikt om de Amerikaanse bevolking te
overtuigen van de politieke noodzaak van het Marshallplan.
202pGeef aan:
− zonder bron welk buitenlands politiek doel de Amerikaanse regering
met het Marshallplan wilde bereiken en
− met bron waardoor deze foto gebruikt kan worden om de steun van de
Amerikaanse bevolking voor het Marshallplan te krijgen.
Gebruik bron 9.
De zes fragmenten van bron 9 gaan over belangrijke gebeurtenissen uit
de Koude Oorlog. Hieronder staan zeven gebeurtenissen waarvan er zes
bij de bronfragmenten passen:
1 de aankondiging van de Marshallhulp
2 de bouw van de Berlijnse Muur
3 de Blokkade van Berlijn
4 de Cubacrisis
5 de Hongaarse Opstand
6 de Praagse Lente
7 de val van de Muur
213pMaak de juiste combinaties van bronfragment en gebeurtenis, door achter
elke letter van het bronfragment het daarbij passende cijfer te noteren.
Let op: je mag elke gebeurtenis maar één keer gebruiken. Er blijft één
gebeurtenis over.
Gebruik bron 10.
Emmanuel Mounier (1905-1950) wordt gezien als voorstander van de
beweging die streeft naar Europese eenwording. Uit dit fragment kun je
zijn motivatie voor dat streven afleiden.
222pLeg uit welk verband er bestaat tussen de Koude Oorlog en de motivatie
van Mounier voor Europese eenwording.
In de jaren 1960 werd in Hongarije met goedkeuring van de Sovjet-Unie
een nieuw economisch beleid ingevoerd. Boeren mochten voortaan een
eigen stukje grond hebben en de producten daarvan op de markt
verkopen. Door dit 'goulash-communisme' werd Hongarije, in vergelijking
met andere Oostbloklanden, welvarender.
232pLeg uit waarom de Sovjet-Unie juist in Hongarije dit nieuwe beleid
toestond.
Op 5 augustus 1963 sloten de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie een
verdrag waarbij beide landen vastlegden geen bovengrondse kernproeven
meer te doen. Sommige historici beschouwen dit verdrag als een
omslagpunt in de Koude Oorlog.
244pOndersteun het standpunt van deze historici door uit te leggen:
− welke invloed de Cubacrisis had op de totstandkoming van dit verdrag en
− waardoor dit verdrag het begin kan worden genoemd van een nieuwe
fase in de Koude Oorlog.
Gebruik bron 11.
Tekenaar Opland geeft in deze prent een mening weer over de invloed
van de vijf Warschaupactlanden op het verloop van de Praagse Lente.
253pGeef met twee verwijzingen naar de prent aan welke mening dat is.
Gebruik bron 12.
Twee interpretaties:
1 Sting beschrijft in zijn lied een ontwikkeling in de wapenwedloop in de
jaren tachtig.
2 Sting wil met dit lied de blokvorming doorbreken.
263pLicht beide interpretaties toe door aan te geven:
− op welke ontwikkeling in de wapenwedloop Sting reageert en
− welke opvatting Sting hierover weergeeft en
− waaruit blijkt dat Sting de blokvorming wil doorbreken.
Het succes van zangers als Sting (zie bron 12) past bij het kenmerkend
aspect 'de Koude Oorlog'. Maar dit succes kan ook in verband worden
gebracht met het kenmerkend aspect 'de toenemende welvaart die vanaf
de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende
sociaal-culturele veranderingsprocessen'.
271pGeef aan welk verband dat is.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
