opgave 1Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen in het Britse Rijk staan in willekeurige
volgorde:
1 Hoogopgeleide Indiërs richtten het Indian National Congress op om
meer inspraak te krijgen in het Britse beleid in India.
2 In Amerika kwamen kolonisten in verzet nadat de Engelse koning de
anglicaanse kerk daar tot staatskerk maakte.
3 Kort na het neerslaan van een slavenopstand op Jamaica schafte het
Britse parlement de slavernij af in de koloniën.
4 Na de Eerste Wereldoorlog maakte de Britse regering zich zorgen dat
de Indiase onafhankelijkheidsbeweging sterker werd omdat Indiase
soldaten voor Groot-Brittannië hadden gevochten.
5 Na het neerslaan van een opstand van ontevreden Indiase soldaten,
kwam Brits-Indië onder direct gezag van de Britse regering.
6 Uit onvrede over het Britse beleid vormden Amerikaanse kolonisten
een federale staat.
12pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 1.
Een conclusie:
De Europese overzeese expansie draagt bij aan het veranderende
mens- en wereldbeeld van de renaissance.
23pGeef aan:
− welk motief voor de overzeese expansie je kunt afleiden uit de
voorwerpen die uit Amerika zijn meegenomen, en
− op welke wijze de expansie bijdraagt aan het veranderende mens- en
wereldbeeld, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing
naar de bron.
In 1594 gaf generaal Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg aan de
opperbevelhebber van het leger van de Republiek het advies om ‘de
contramars’ in te voeren. Dit was een methode waardoor soldaten sneller
klaarstonden voor de aanval. Willem Lodewijk had over de contramars
gelezen in het boek Tactische theorie van de Griekse schrijver Aelianus
uit de tweede eeuw.
34pGeef een politiek-militaire en een culturele verklaring voor het advies van
Willem Lodewijk om de contramars in te voeren, waarbij je telkens het
kenmerkende aspect uit de zestiende eeuw noemt dat hierbij past.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Gebruik bron 2.
De Champlain publiceert het boek Reizen kort na zijn benoeming als
vicegouverneur van de Franse kolonie in Amerika.
42pToon aan, telkens met een verwijzing naar de prent, dat De Champlain:
− zijn benoeming als vicegouverneur rechtvaardigt, en
− de waarschuwing geeft dat de Franse belangen in Amerika gevaar
lopen.
Twee gegevens over Rachel Ruysch (1664-1750):
1 Rachel bestudeerde inheemse bloemen om ze na te tekenen en op te
nemen in een verzameling.
2 Rachel werd beroemd in de Republiek vanwege haar geschilderde
bloemstillevens, die populair waren bij Amsterdamse regenten.
52pNoem bij elk gegeven een ander kenmerkend aspect uit de zeventiende
eeuw dat hierbij past.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Gebruik bron 3.
Twee conclusies:
1 Het verbod op dit huwelijk past bij de samenleving tijdens het ancien
régime.
2 Anne Marie Louise van Orléans wil met deze beschrijving van de
gebeurtenis haar status aan het hof benadrukken.
64pLeg beide conclusies uit met telkens een verschillende verwijzing naar de
bron.
Een gegeven:
In 1763 bepaalde de Britse koning George III dat trouwe officieren en
soldaten uit zijn leger in nieuw veroverd gebied in Noord-Amerika grond
kregen. De voorwaarde was dat ze deze grond in gebruik moesten nemen
als landbouwgrond.
72pGeef met telkens een andere verwijzing naar het gegeven aan welk
politiek en welk economisch doel George III wilde bereiken.
Gebruik bron 4.
Twee beweringen:
1 Abigail Adams gebruikt in haar oproep een argument waarmee de
Amerikaanse opstandelingen hun strijd rechtvaardigen.
2 Abigail Adams gaat bij haar oproep om vrouwenrechten niet uit van
het verlichte ideaal van natuurlijke rechten.
83pOndersteun de beweringen door:
− aan te geven welk argument van de Amerikaanse opstandelingen
Abigail Adams gebruikt, en
− uit te leggen dat Abigail Adams in haar oproep niet uitgaat van
natuurlijke rechten.
Gebruik bron 5.
De voordelen van het Grand Trunk Canal die Pennant beschrijft maken
de verdere industrialisering van Groot-Brittannië mogelijk.
92pGeef aan voor twee voordelen die Pennant beschrijft, op welke wijze die
de verdere industrialisering van Groot-Brittannië mogelijk maken.
Gebruik bron 6.
Tipoe laat het kunstwerk in zijn paleis in India tentoonstellen. Nadat Britse
soldaten het paleis hebben veroverd, wordt het kunstwerk naar
Groot-Brittannië gebracht en tentoongesteld in het museum van de
East India Company in Londen.
Tipoe en de East India Company willen elk met het tentoonstellen van het
kunstwerk een boodschap overbrengen over het Britse imperialisme.
104pLeg voor beide apart uit welke boodschap dat is.
opgave 3Moderne tijd
Gebruik bron 7.
In 1803 vindt in Groot-Brittannië een debat plaats over het afschaffen van
de slavenhandel. Lady Nugent reageert op dit debat.
112pLeg uit dat het eenzijdige beeld dat Lady Nugent weergeeft van de
slavernij in Jamaica past bij haar positie.
Gebruik bron 7 opnieuw.
Stel: je doet onderzoek naar het superioriteitsgevoel onder Britse
kolonisten.
122pLeg uit welke redenering van Lady Nugent je kunt gebruiken voor je
onderzoek.
In 1828 publiceerde een Britse krant De herinneringen van Robert
Blincoe: een zevenjarige weesjongen die vanuit het werkhuis in Londen
naar een spinnerij werd gestuurd, waar hij alle ellende van het leven daar
heeft moeten doorstaan.
Dit verhaal, dat was gebaseerd op ware gebeurtenissen, werd later
opnieuw uitgegeven. Daarmee wilden uitgevers de aanname van een wet
door het Britse parlement bevorderen.
133pNoem deze wet uit 1833 en leg uit op welke wijze de heruitgave van het
levensverhaal van Blincoe de aanname van juist deze wet kon
bevorderen.
In 1840 mochten bij een anti-slavernijconventie Amerikaanse vrouwelijke
abolitionisten niet deelnemen aan debatten en niet meestemmen over
besluiten. Ze mochten wel toekijken vanaf het balkon. Het nieuws over het
weigeren van de vrouwen kreeg veel media-aandacht.
142pLeg uit dat deze gebeurtenis de groei van de Amerikaanse
vrouwenkiesrechtbeweging bevorderde.
Gebruik bron 8.
Een bewering:
Witbooi vindt het Duitse imperialisme een bedreiging.
152pOndersteun deze bewering door:
− aan te tonen dat Witbooi het politieke aspect van het Duitse
imperialisme bekritiseert, en
− de reactie van Witbooi vanuit zijn eigen achtergrond te verklaren.
De volgende gegevens over migranten, die naar Nederland kwamen in de
twintigste eeuw, staan in willekeurige volgorde:
1 De Bosnische Mirha Ramić vluchtte vlak voor de val van Srebrenica
met haar familie naar Nederland.
2 Frans Fierens werd na de Duitse inval in België naar Nederland
gestuurd, dat de hele oorlog neutraal bleef.
3 Ietje van Leeuwen vluchtte met haar moeder en broers naar
Nederland vlak na de onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië.
4 Mohammed Sidali kwam als gastarbeider uit Marokko naar Nederland
om te werken in de metaalindustrie.
5 Omdat de Duitse economie leed onder de kort daarvoor ingevoerde
herstelbetalingen werkte Anna Haye in Nederland als dienstbode.
6 Vanwege de onveilige situatie voor Joden in Duitsland vluchtten Otto
en Edith Frank met hun dochters Margot en Anne naar Amsterdam.
162pZet deze gegevens in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 9.
Stel: je doet onderzoek naar de politiek in Duitsland in de jaren 1920 en je
hebt twee onderzoeksgebieden:
1 Oorzaken van de instabiele democratie van Duitsland.
2 De dreiging van de communisten in Duitsland.
174pLeg uit dat de bron:
− meer betrouwbare informatie bevat voor het eerste onderzoeksgebied,
en
− minder betrouwbare informatie bevat voor het tweede
onderzoeksgebied.
Gebruik bron 10.
Je wilt deze foto gebruiken bij een onderzoek naar de West-Duitse
samenleving vlak na het einde van de Tweede Wereldoorlog.
184pLeg uit dat je met deze foto:
− de ontwrichting van de West-Duitse samenleving na de capitulatie in
1945 kunt laten zien, en
− de moeizame denazificatie in West-Duitsland kunt verklaren.
In juli 1947 werd in Parijs de verdeling van het geld van het Marshallplan
besproken. Er ontstond een discussie over het Ruhrgebied, een belangrijk
industriegebied in West-Duitsland. De Verenigde Staten stelden voor om
daar de kolenproductie te stimuleren. Frankrijk was tegen het voorstel,
Nederland steunde dit voorstel wel.
193pVerklaar:
− dat de Verenigde Staten dit voorstel deden vanwege de internationale
verhoudingen op dat moment, en
− met welk politiek motief Frankrijk het voorstel afwees, en
− vanuit welk binnenlands belang Nederland ervoor koos het voorstel te
steunen.
In 1972 zei Tweede Kamerlid Fré Meis tijdens een protestactie in
Groningen: "Maar hier gebeurt hetzelfde als in koloniën: grote concerns
leggen beslag op grondstoffen en bodemrijkdommen, voeren deze uit en
verdienen er kapitalen aan, terwijl de bevolking kan fluiten naar deze
rijkdom."
203pLicht deze uitspraak toe door:
− te verklaren waardoor deze protestactie juist in Groningen werd
gehouden, en
− aan te geven tot welke politiek-maatschappelijke stroming Fré Meis
behoorde, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar
de uitspraak.
In 1974 nam het nationale elftal van de DDR deel aan het
wereldkampioenschap voetbal in de BRD. De overheid van de DDR stelde
voorwaarden aan de keuze van deelnemers voor de supportersreis:
1 Alleen gehuwde burgers werden uitgekozen, waarbij per echtpaar
maar één van de echtgenoten mocht afreizen.
2 Minimaal één op de tien deelnemers aan de supportersreis moest lid
zijn van de Staatssicherheitsdienst.
213pLicht deze voorwaarden toe door:
− uit te leggen welk mogelijk probleem de regering van de DDR met de
eerste bepaling wilde voorkómen, en
− het politieke motief van de regering van de DDR te noemen om leden
van de Staatssicherheitsdienst mee te laten reizen naar de BRD.
Gebruik bron 11.
Volgens de actiegroep Wij Vrouwen Eisen zijn in 1975 nog niet alle
doelen van de tweede feministische golf behaald.
223pLicht dit toe door:
− aan te tonen dat volgens de actiegroep de emancipatie van de vrouw
nog niet is voltooid, en
− aan te geven welke oorzaak de actiegroep daarvoor weergeeft,
waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 12.
Kohl maakt zich zorgen over de uitspraken van mevrouw Honecker.
234pLeg uit:
− welk beleid van de DDR-regering mevrouw Honecker ondersteunt
volgens Kohl, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing
naar de bron, en
− dat Kohl vanuit zijn functie deze uitspraken van mevrouw Honecker als
gevaarlijk beschouwt.
Gebruik bron 13.
242pBeredeneer waardoor het boek van Paesie, zoals het wordt beschreven in
de recensie, veel lezers van Parbode aanspreekt.
Gebruik bron 14.
Twee gegevens:
1 In 1898 schenkt de Amsterdamse bevolking de Gouden Koets aan
koningin Wilhelmina.
2 Aan het einde van de twintigste eeuw ontstaat discussie over de
afbeelding 'Hulde der Koloniën'.
254pVerklaar, waarbij je je antwoord telkens met een kenmerkend aspect uit
die tijd ondersteunt:
− welke boodschap in 1898 de afbeelding 'Hulde der Koloniën' moet
overbrengen, en
− waardoor aan het einde van de twintigste eeuw discussie ontstaat
over de afbeelding ‘Hulde der Koloniën’.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
