Eindexamen kunst havo 2000, tijdvak 1

Noem drie aspecten van de voorstelling waaraan je kunt zien dat de scène zich in een

gekkenhuis afspeelt.

De bezoeksters op de achtergrond zijn beeldend verbonden met de scène op de voorgrond.

Noem twee manieren waarop Hogarth dit heeft gedaan.

Hogarth wilde zijn thema’s uitbeelden als toneelscènes.

Noem drie aspecten die een ’toneel-karakter’ geven aan het schilderij op afbeelding 1.

Op afbeelding 2 zie je een gravure van Hogarth met dezelfde voorstelling als op

afbeelding 1, maar nu in spiegelbeeld.

Leg uit waarom het logisch is dat de voorstelling op de gravure in spiegelbeeld staat.

In 1975 heeft David Hockney decors ontworpen voor een operavoorstelling naar het

verhaal van The Rake’s Progress. Hij liet zich daarbij inspireren door Hogarth. Op

afbeelding 3 zie je een maquette voor de gekkenhuisscène.

Hogarth en Hockney pasten beiden arceringen toe, maar ieder met een andere bedoeling.

Leg uit in welk opzicht de functie van hun arceringen verschilt. Betrek beide werken in je

antwoord.

Enkele krankzinnigen die Hogarth heeft uitgebeeld komen terug in het ontwerp van

Hockney, bijvoorbeeld de man met het opengeklapte muziekboek op zijn hoofd.

Geef nog vier voorbeelden van gekken die Hockney van Hogarth overneemt.

Op afbeelding 4 zie je een gedeelte van het uiteindelijke decor met spelers. Rakewell en

zijn verloofde zijn op de voorgrond geplaatst. In de hokjes erachter zie je de zangers van

het operakoor.

Het uiteindelijke decor verschilt om praktische redenen op een aantal punten van het

ontwerp op afbeelding 3.

Noem twee verschillen en geef daarbij steeds aan waarom het nodig was om het ontwerp

te veranderen.

Leg aan de hand van twee voorbeelden uit hoe Hockney de ellende van het gekkenhuis

verbeeldt.

Noem vier verschillen met het Romeinse theater op figuur 1.

Rossi hecht veel belang aan de plaats waar zijn gebouwen komen te staan. Hij probeert

een relatie tussen het gebouw en de omgeving tot stand te brengen.

Bespreek twee aspecten van het theater op afbeelding 5 waarin de relatie met de

omgeving tot uitdrukking komt.

Op afbeelding 7 zie je een ontwerptekening van Rossi voor dit theater. Het is niet zozeer

een technisch architectuurontwerp, maar vooral een sfeertekening.

Leg aan de hand van twee aspecten uit hoe de nadruk op de sfeer komt te liggen.

Noem één aspect van de vormgeving van de tekening waaruit blijkt dat het toch een

architectuurontwerp is.

Op afbeelding 8 zie je een schilderij uit 1913 van de Italiaanse schilder Giorgio de Chirico.

Zijn werken ademen dezelfde sfeer als de tekeningen van Rossi, die zich door hem liet

inspireren.

Noem drie overeenkomsten tussen de tekening op afbeelding 7 en het schilderij op

afbeelding 8.

Geef aan welke grote stroming wordt bedoeld.

Rossi houdt in zijn ontwerpen rekening met de effecten van licht op een gebouw. Dat hij

dat aspect belangrijk vindt, blijkt ook uit de foto van de maquette op afbeelding 6.

Leg dit uit.

Hoewel Rossi niet postmodern genoemd wilde worden, zijn er argumenten om zijn werk

tot de postmodernistische bouwkunst te rekenen.

Geef twee argumenten.

Geef aan welke functie deze gravure vervulde.

De prent is gemaakt in de tijd van de rococo. Dat is vooral te zien aan de voorstelling.

Noem twee aspecten van de voorstelling die verwijzen naar de rococo.

In 1985, het Europese jaar van de muziek, werd een aantal kunstenaars gevraagd een

werk te maken met Mozart als thema. Het werk zou niet alleen moeten verwijzen naar

diens leven, maar ook naar zijn betekenis voor onze cultuur. Over Mozart is veel bekend.

Zo schreef hij in zijn korte leven honderden brieven. De Amerikaanse kunstenaar

Joseph Kosuth maakte voor deze gelegenheid de fotocollage van afbeelding 9.

De onderste helft van Kosuth’s collage bestaat uit fragmenten van portretten van Mozart.

Deze portretten zijn niet chronologisch gerangschikt.

Leg uit waaraan je dat kunt zien.

Evenals de gravure op figuur 2 geeft de collage van Kosuth een beeld van het leven van

Mozart.

Noem twee gegevens uit Mozarts leven die je af kunt leiden uit dit werk en leg daarbij uit

hoe Kosuth die overbrengt.

De collage bestaat uit acht gelijkvormige delen, waar Kosuth een eenheid van gemaakt

heeft.

Noem drie manieren waarop deze eenheid is ontstaan.

In de muziek van Mozart komen vaak variaties op een thema voor. Kosuth doet dat hier

eigenlijk ook.

Bespreek drie aspecten van de vormgeving die naar variatie op een thema verwijzen.

Beschrijf aan de hand van twee aspecten van de voorstelling hoe Dürer het dansen in

beeld heeft gebracht.

Uit de voorstelling zou je kunnen afleiden dat de man zich kostelijk vermaakt, terwijl de

vrouw het hoofd koel houdt. Zij kijkt de beschouwer dan ook wakker aan.

Noem nog een aspect van de voorstelling waaruit blijkt dat de vrouw degene is die het

hoofd koel houdt.

Op afbeelding 11 zie je een penseeltekening uit 1815 van Goya met de titel ’Vreugde’.

Hier is een ouder dansend paar afgebeeld.

De dans lijkt bij Goya lichtvoetiger dan de dans van het boerenpaar van Dürer.

Noem twee aspecten van de voorstelling waardoor de dans op afbeelding 11 lichtvoetig

lijkt.

Goya benut de vele mogelijkheden die de techniek van het penseeltekenen biedt.

Noem twee van die mogelijkheden die Goya gebruikt om de levendigheid van een

vreugdedans weer te geven.

De prent op afbeelding 10 is een kopergravure. Het is niet zo gemakkelijk om in deze

techniek een spontane dans uit te beelden. Dat gaat beter met penseel en inkt.

Leg dit uit. Betrek beide technieken in je antwoord.

Een kopergravure is

een vorm van diepdruk waarbij een tekening met een scherpe naald losjes in een plaat

koper wordt gekrast. Daarna wordt de plaat ingeïnkt en afgedrukt.

een vorm van hoogdruk waarbij met een burijn, een scherp gepunt beiteltje, de witte

delen in een koperplaat worden gestoken. Daarna worden de hoogliggende delen

ingerold en afgedrukt.

een vorm van diepdruk waarbij met een burijn, een scherp gepunt beiteltje, een tekening

in een koperplaat wordt gestoken. Daarna wordt de plaat ingeïnkt en afgedrukt.

Dürer was een Renaissance-kunstenaar.

Noem twee kenmerken van de Renaissance die te zien zijn op de prent op afbeelding 10.

Geef aan waarom ze een geheel vormen en geef een voorbeeld van variatie binnen de

rood-blauwe banen.

Muziek speelt zich af in de tijd. In het schilderij op afbeelding 12 wordt dat tijdsverloop

gesuggereerd in de gekleurde banen.

Leg uit hoe Kupka in de rood-blauwe banen een tijdsverloop suggereert.

Op afbeelding 13 zie je een werk van de Duitse schilder August Macke, eveneens uit 1912.

Hij noemt het ’Kleurige compositie, een eerbetoon aan Johann Sebastian Bach’.

Macke verbeeldt een muziekstuk met meer instrumenten of misschien zelfs een heel

orkest.

Leg uit waaraan je dat kunt zien.

In dit schilderij is sprake van variaties op verschillende thema’s.

Geef hiervan drie voorbeelden.

Door middel van kleur verbeeldt Macke hier verschillende muzikale elementen, die soms

harmoniëren maar ook vaak contrasteren.

Noem drie kleurcontrasten en geef aan waar je ze ziet. Noem zowel de naam van het

kleurcontrast als ook de kleuren zelf.

Op afbeelding 14 zie je een werk uit 1921 van Paul Klee. Het heet ’Fuga in rood’.

Het woord fuga betekent vlucht. In een fuga lijkt het dan ook of stemmen elkaar

achtervolgen.

Noem twee manieren waarop Klee het achtervolgen verbeeldt.

Noem twee manieren waarop Klee de meerstemmigheid van de fuga verbeeldt.

De drie schilderijen zijn ongeveer in dezelfde tijd ontstaan. De keuze om muziek als

onderwerp te nemen kan in verband gebracht worden met ideeën in de schilderkunst van

die tijd.

Leg dit uit.

Noem vier aspecten van de voorstelling waardoor die sfeer wordt bereikt.

De figuur op afbeelding 15 stelt Macbeth voor, gehuld in het onrechtmatig verkregen

koningskleed. De vormgeving van het kleed, vooral rechts onder, verwijst naar het

verhaal van Macbeth.

Leg uit hoe deze vormgeving geïnterpreteerd moet worden.

Op afbeelding 16 zie je een affiche uit 1985 van de Poolse kunstenaar Wiktor Sadowski.

Het is een aankondiging van de opera Macbeth, geschreven door de Italiaanse componist

Giuseppe Verdi naar aanleiding van het stuk van Shakespeare.

Bekijk afbeelding 16.

De manier waarop het hoofd van Macbeth is weergegeven verwijst naar de inhoud van

het verhaal.

Leg aan de hand van twee interpretaties uit hoe de voorstelling van het hoofd naar die

inhoud verwijst.

Leg uit hoe de inhoud wordt versterkt door de compositie én door de kleur.

Op afbeelding 17 zie je een affiche van Marc Warning uit 1986. Het kondigt een moderne

verwerking van Shakespeare’s stuk aan door theatergroep de Salon uit Amsterdam.

Aan het affiche is te zien dat het om een eigentijdse interpretatie van het treurspel gaat.

Noem drie aspecten van de vormgeving van het affiche waaruit je dat kunt afleiden.

Het affiche verwijst niet alleen naar de terreur van Macbeth, maar breidt dat uit naar de

misdaad in onze tijd.

Geef aan hoe de voorstelling verwijst naar misdaad in de twintigste eeuw.

In de affiches op afbeelding 15, 16 en 17 sluiten de vormen van de gebruikte letters goed

aan bij het beeld.

Geef voor elk affiche aan waarom de letters goed bij het beeld passen.

Een affiche moet niet alleen informatie verschaffen, maar ook aandacht trekken en

vasthouden. De drie affiches doen dit op een verschillende manier.

Leg voor elk affiche uit waardoor de aandacht getrokken wordt én leg uit waardoor de

aandacht wordt vastgehouden.

Noem drie aspecten van de voorstelling waardoor die dramatiek wordt bereikt.

Geef aan welk gevoel men met dit beeld wilde opwekken bij de middeleeuwse gelovige.

Het beeld is kenmerkend voor de laatgotische beeldhouwkunst.

Noem twee kenmerken van de gotiek die je in dit beeld terug kunt vinden.

Op afbeelding 19 zie je een marmeren piëta die Michelangelo maakte in 1499.

De manier waarop Michelangelo dit thema verbeeldt is heel anders dan de middeleeuwse

weergave. Bij hem gaat het eerder om schoonheid dan om dramatiek. Het beeld werd

bijvoorbeeld geroemd vanwege de technische perfectie.

Geef aan de hand van twee kenmerken van het beeld aan waaruit deze technische

perfectie blijkt.

Leg aan de hand van vier aspecten uit waaraan je verder nog kunt zien dat het bij

Michelangelo meer om schoonheid gaat dan om dramatiek.

Op afbeelding 20 zie je een bronzen piëta uit 1937 van de Duitse beeldhouwster

Käthe Kollwitz. „Ik werk aan een klein beeld, waarin ik tracht een oude moeder weer te

geven. Het is zoiets als een piëta geworden.” Kollwitz maakte het ter herinnering aan haar

zoon die in de Eerste Wereldoorlog sneuvelde.

Opvallend in dit beeld is de verbondenheid tussen moeder en zoon.

Leg uit op welke wijze de compositie deze verbondenheid benadrukt.

In veel van haar beelden stelt Kollwitz het maatschappelijk onrecht van haar eigen tijd

aan de kaak.

Geef aan hoe de piëta op afbeelding 20 dan kan worden opgevat.

Tot welke kunststroming moet het beeld op afbeelding 20 gerekend worden? Geef daarbij

een argument vanuit de voorstelling en een vanuit de vormgeving.

De manier waarop het beeld van Kollwitz technisch tot stand gekomen is verschilt

fundamenteel van de manier waarop de voorgaande beelden gemaakt zijn.

Leg dit uit.

Karakteriseer de gezichtsuitdrukking van elke Maria.

Ulay en Abramovic verbeelden het bijbelse thema niet vroom of heilig.

Noem drie aspecten waaruit dat blijkt.

Marina Abramovic is bekend geworden door de ’performances’ die zij sinds de jaren

zeventig met haar partner Ulay uitvoerde. De performance kan gezien worden als een

reactie op de abstracte en rationele kunst uit die tijd.

Leg uit wat een performance is en geef aan in welk opzicht deze vorm van kunst een

reactie op de kunst uit de jaren zeventig is.

Waaraan kun je zien dat het beeld op afbeelding 22 een schets is?

Het beeld moet vooral gezien worden als een onderzoek naar beweging in de ruimte.

Leg uit hoe in dit beeld de ruimte veroverd wordt.

Leg aan de hand van twee aspecten uit hoe Degas zorgt dat het beeld in balans blijft.

Op afbeelding 23 zie je een reconstructie van een draadfiguur die de Italiaanse

kunstenaar Giacomo Balla in 1921 maakte.

De figuur stelt een danseres voor.

Geef aan op welke manier Balla met draad een voorstelling van een danseres tot stand

brengt.

Balla drukt met zijn beeld iets anders uit dan Degas in het beeld op afbeelding 22.

Leg dit uit en noem daarbij twee verschillen tussen de beelden.

Tot welke kunsthistorische stroming wordt het werk van Balla gerekend?

Op afbeelding 24 zie je een ijzeren beeld uit 1977 van de Amerikaanse kunstenaar

Anthony Caro. De titel is ’Emma Dance’.

Dit beeld kan worden opgevat als een choreografie, een beschrijving van een dans in de

ruimte.

Geef drie argumenten voor deze typering.

Geef aan met welke twee eigenschappen hij rekening moest houden.

Noem twee effecten die de sokkels hebben binnen het totale werk.

De dansers van Balkenhol zijn heel andere typen dan de danseressen van Degas en Balla.

Karakteriseer de figuren van Balkenhol aan de hand van twee kenmerken.

Leg uit in welk opzicht de dans bij Balkenhol verschilt van de dans die verbeeld wordt

door Degas en Balla.

Noem twee kenmerken waaraan je dat kunt zien.

Aan de hoofdbedekking werd in die tijd veel aandacht geschonken.

Noem twee aspecten waaruit dat blijkt.

De vormgeving van de hoofdbedekking draagt bij aan het vrouwelijk schoonheidsideaal

uit die tijd.

Leg dit uit aan de hand van twee kenmerken van de hoofdbedekking.

De hoofdbedekking bestaat uit een kapje en een fijn linnen sluier.

Geef aan hoe de sluier in de vorm komt zoals die te zien is op afbeelding 26.

Op afbeelding 27 zie je een schilderij uit 1446 van de Vlaamse schilder Petrus Christus.

De hoofdbedekking op afbeelding 27 is anders van karakter dan die op afbeelding 26.

Leg dit uit aan de hand van drie kenmerken van de hoofdbedekking op afbeelding 27.

Op afbeelding 28 en 29 zie je twee ontwerpen uit de jaren negentig van Philip Treacy, een

van de bekendste hedendaagse hoedenmakers uit Engeland.

De hoofdbedekking op afbeelding 28 is in een aantal opzichten verwant aan die op

afbeelding 26.

Noem twee aspecten van de hoed op afbeelding 28 waaruit dat blijkt.

De hoed op afbeelding 29 vertoont verwantschap met de hoed op afbeelding 27.

Noem twee overeenkomsten tussen beide hoofddeksels.

Treacy’s hoeden zijn doorgaans zeer theatraal.

Leg dit uit aan de hand van twee aspecten.

Beschrijf het silhouet van de japon en geef aan op welke wijze dit silhouet wordt verkregen.

Geef aan hoe deze decoratie het silhouet accentueert. Noem daarbij twee voorbeelden.

Op afbeelding 31 zie je een ontwerp van Thierry Mugler uit 1977. Het is een rok met een

apart lijfje van fluweel met opgenaaide kralen. Daarover wordt een bolero van veren

gedragen. Ook de handschoenen horen bij het ontwerp.

Het lijfje heeft een smalle taille.

Noem twee manieren waarop die smalle taille nog wordt benadrukt.

Het ontwerp op afbeelding 31 roept associaties op met insecten. Dat komt bijvoorbeeld

door de genoemde wespentaille.

Bespreek nog vier aspecten van het kostuum die associaties met insecten oproepen.

Bij ontwerpen van Mugler wordt wel gesproken over ’gepantserde breekbaarheid’.

Breng deze uitspraak in verband met het kostuum op afbeelding 31.

Het ontwerp op afbeelding 31 wordt heel anders gepresenteerd dan dat op afbeelding 30

en geeft daarmee een eigentijds beeld van de vrouw.

Leg uit welk beeld wordt opgeroepen door de presentatie van beide ontwerpen.

Op afbeelding 32 zie je een werk van de Belgische kunstenaar Jan Fabre. Op een hol frame

in de vorm van een avondjurk zijn geprepareerde dode kevers aangebracht. Het object

wordt enigszins zwevend boven de grond gepresenteerd. Op afbeelding 33 zie je een detail.

Het materiaal geeft de ’japon’ een luxueus karakter.

Leg dit uit.

Het materiaal maakt het beeld ook enigszins griezelig.

Leg dit uit aan de hand van twee argumenten.

Noem twee aspecten waar dat uit blijkt.

Leg uit op welke manier een beeld als dat op afbeelding 34 gemaakt wordt.

Het beeld heeft een opvallende textuur. Abacanowicz probeert met haar

materiaalgebruik de expressie van haar beelden te versterken.

Leg aan de hand van twee voorbeelden uit op welke wijze dat gebeurt in het beeld op

afbeelding 34.

Breng deze titel in verband met het werk op afbeelding 35. Noem daarbij drie aspecten

van het werk.

De beelden op afbeelding 35 zijn op een vergelijkbare manier tot stand gekomen als het

beeld op afbeelding 34. Maar er is ook een verschil met betrekking tot het materiaal en

het maken.

Geef aan wat de overeenkomst is en geef aan wat het verschil is in de manier waarop de

beelden tot stand gekomen zijn.

Abakanowicz was in de jaren zestig en zeventig een zeer vernieuwend kunstenaar binnen

de textielkunst.

Leg aan de hand van drie aspecten van haar werk uit waarom dit destijds vernieuwend was.