Eindexamen kunst havo 2006, tijdvak 2

→ Geef twee voorbeelden van vaktheoretische eisen die in de Renaissance aan beeldend kunstenaars gesteld werden. tekst 2 Lees tekst 2. Een aanstelling als hofkunstenaar had voor de kunstenaar als voordeel dat hij een dienstbetrekking en dus economische zekerheid genoot. Zo’n dienstverband kende echter ook beperkingen.

→ Leg aan de hand van twee aspecten uit welke beperkingen er aan een dienstbetrekking kleefden voor een hofkunstenaar. afbeelding 1 afbeelding 2 afbeelding 3 Lees tekst 3 en 4. afbeelding 4 Op afbeelding 1 zie je een overzichtsfoto van de Camera degli Sposi. Op afbeelding 2, 3 en tekst 3 4 zie je daaruit respectievelijk de schilderingen van een gedeelte van het plafond en twee tekst 4 wanden. De Camera degli Sposi was in schildertechnisch opzicht een knappe prestatie.

→ Leg aan de hand van afbeelding 1, 3 en/of 4 uit hoe dit prestige in vorm en/of inhoud tot uiting komt (twee aspecten). We mogen aannemen dat Ludovico Gonzaga aan Mantegna voorgeschreven heeft wat er op de voorstelling van de fresco’s te zien moest zijn. Behalve op de voorstelling, oefenden opdrachtgevers ook invloed uit op andere aspecten van het kunstwerk, bijvoorbeeld om de kosten te beheersen.

afbeelding 3 Kunsthistoricus Andrew Graham-Dixon schreef over de Camera degli Sposi: “Elke houding, afbeelding 3A elk gebaar, elke blik, iedere aanduiding van een verhouding tussen de verschillende figuren, afbeelding 3B heeft een bepaald gewicht. Weinig andere werken geven de illusie zo dicht bij het leven van afbeelding 3C een renaissancevorst te staan. Mantegna heeft de pracht van de hovelingen geschilderd, maar ook hun emoties. Er ligt een sterk gevoel van reserve, voorzichtigheid en een enkele keer misschien zelfs angst op de gezichten.” Op afbeelding 3A, 3B en 3C zie je details van afbeelding 3. Beperk je bij afbeelding 3A tot Ludovico en zijn vrouw (zie de pijlen). Op afbeelding 3B staan vijf hovelingen, op afbeelding 3C drie andere hovelingen. Tussen de groepjes personen op afbeeldingen 3A, 3B en 3C bestaan verschillen in hiërarchie 1) .

→ Leg voor elk van de groepjes personen op afbeelding 3A, 3B en 3C uit, hoe in de gelaatsuitdrukkingen en lichaamshoudingen de hiërarchische verhoudingen zijn uitgebeeld. afbeelding 5 Het werk van renaissancekunstenaars, waaronder dat van Mantegna, is een bron van inspiratie geweest voor de videokunstenaar Bill Viola. Hij wilde de expressie van de emoties uit deze kunst tot leven wekken in een reeks videowerken getiteld The Passions . Een onderdeel daaruit is The quintet of the astonished 2) uit 2000. Daarin staat een groep van vijf mensen dichtbij elkaar. De gezichtsuitdrukkingen van deze mensen veranderen in extreme slow-motionbeelden van neutraal naar zeer emotioneel. Afbeelding 5 is een still uit dit onderdeel. Voor de overdracht van deze emoties op de beschouwer heeft Viola verschillende middelen toegepast.

muziek 1 Vincenzo Gonzaga was een liefhebber van theater, ballet en muziek. Hij had een speciale voorkeur voor madrigalen 3) . Monteverdi heeft verschillende boeken met madrigalen geschreven. Dat deze zeer succesvol waren, blijkt uit het feit dat sommige van deze boeken al snel in herdruk verschenen. Muziekfragment 1 is het eerste gedeelte van zijn vijfstemmige madrigaal ‘Ecco, mormorar l’onde’. De tekst is van de dichter Torquato Tasso. Het gedicht is een loflied op de natuur. In dit gedeelte van het madrigaal wordt het ontwaken van de natuur beschreven. Ook in de muziek wordt dit ontwaken tot uitdrukking gebracht.

→ Geef aan de hand van twee muzikale middelen aan, hoe het ontwaken van de natuur in de loop van het fragment wordt verklankt. muziek 1 Monteverdi heeft het madrigaal van muziekfragment 1 rond 1590 gecomponeerd in oude stijl (prima pratica). De manier van componeren is van invloed op de verstaanbaarheid van de gezongen tekst.

→ Waarom is de tekst van dit madrigaal door de manier van componeren moeilijk te verstaan? muziek 2 Het probleem van de verstaanbaarheid van de tekst zette componisten, onder wie tekst 7 Monteverdi, aan om te componeren in een nieuwe stijl. In deze nieuwe stijl, de zogenaamde monodie (seconda pratica), staat de verstaanbaarheid van de tekst voorop. Monteverdi heeft in zijn opera L’Orfeo (zie tekst 7) ook de tekstgedeeltes die normaal gesproken werden, in deze nieuwe stijl gecomponeerd. In muziekfragment 2 hoor je het moment waarop een boodschapper aan Orfeus vertelt dat Euridice gestorven is.

→ Noem aan de hand van dit fragment één kenmerk van de monodie. muziek 3 De monodie kent twee stijlen: een ‘verhalende’ stijl, zoals die van muziekfragment 2, en een ‘expressieve’ stijl. Orfeus wil met zijn gezang Charon 4) overhalen hem tot de onderwereld toe te laten. In muziekfragment 3 hoor je hoe Orfeus zijn smeekbede begint. Deze solo is gecomponeerd in de ‘expressieve stijl’.

→ Geef een reden waarom voor deze opvoering het initiatief werd genomen om de tekst uit te delen. Uit briefwisselingen uit die tijd blijkt dat de opvoering van L’Orfeo een groot succes was. Behalve de nieuwigheid van dit soort muziektheater zal ook het onderwerp, hoewel dat niet nieuw was, tot dat succes hebben bijgedragen.

→ Beschrijf van drie elementen op het affiche wat het publiek in de show kan verwachten. Laat de titel (Revue Nègre) buiten beschouwing. In Nederland ontwikkelde zich in het begin van de twintigste eeuw in hoog tempo een amusementsindustrie waarvan ook de revue deel uitmaakte. Bij die ontwikkeling speelden zowel algemeen maatschappelijke en economische omstandigheden een rol, als inhoudelijke en technische aspecten van de revue zelf.

→ Noem twee redenen waardoor het destijds mogelijk was een show met zoveel medewerkers relatief goedkoop te produceren. video 2 Op videofragment 2 zie je Willy Walden een sketch uitleggen aan medespelers. Willy Walden regisseerde niet, maar maakte alleen een mise-en-scène. Regie houdt meer in dan mise-en-scène .

→ Leg uit wat het verschil is tussen beide begrippen. afbeelding 7 Op afbeelding 7 zie je een foto van Snip&Snap, met daarbij afgedrukt een couplet uit een video 3 van hun liedjes. Op videofragment 3 zie je een fragment uit een optreden van Snip&Snap. Al sinds het ontstaan van de revue waren er travestie-acts in opgenomen.

→ Noem er drie. video 4 In videofragment 4 geeft Hans van den Bergh, theatercriticus voor het Parool van 1967- 1999, zijn persoonlijke opvatting over cultuur. Aan het begin van de twintigste eeuw ontstond een verhitte discussie over het onderscheid tussen hoge en lage cultuur. Er werd onderscheid gemaakt aan de hand van verschillende gezichtspunten.

→ Geef voor elk van de graffiti op afbeelding 9 tot en met 11 aan wat de boodschap is. Licht telkens je antwoord toe. Graffiti kan in allerlei schrijf- en schildertechnieken worden aangebracht. Typerend voor de graffiti uit de laatste decennia van de twintigste eeuw is echter het gebruik van de spuitbus.

→ Gold dit ook voor Keith Haring? Beargumenteer je antwoord met behulp van tekst 11 en afbeelding 12. In 1986 opende Haring op aanraden van Andy Warhol zijn eerste zogenaamde ‘Pop Shop’ in de trendy wijk Soho in New York, waar zich veel galeries bevinden. Hij verkocht daar Keith Haring T-shirts, buttons, posters en andere producten met tekeningen van hemzelf.

→ Geef twee redenen waarom Haring zijn werk op een dergelijke wijze aanbood. afbeelding 13 Op afbeelding 13 zie je tekeningen van Haring die op gebruiksartikelen afgebeeld staan en in de Pop Shop en/of via de website van het Keith Haring Fonds worden verkocht. De beeld- en vormentaal van Haring leende zich goed voor de decoratie van gebruiksartikelen.

afbeelding 14 Lees tekst 12 en bekijk afbeelding 14. Op videofragment 5 zie je een klein deel van de tekst 12 dansvoorstelling Long Distance , waarin Haring een muurschildering maakt, terwijl video 5 choreograaf Bill T. Jones een solo danst. Hoewel Haring en Jones in Long Distance het podium delen, lijken zij onafhankelijk van elkaar hun kunst te beoefenen. Toch is er een verband tussen beide activiteiten. Zo wordt bijvoorbeeld door middel van enkele minimale theatrale middelen een relatie tussen de kunstenaars gelegd.

→ Geef aan de hand van een theatraal middel aan, hoe deze relatie tot stand wordt gebracht. afb. 11A Afbeelding 15 is een beeld uit Ghostcatching (1999). Videofragment 6 is een gedeelte uit afbeelding 15 de computeranimatie van Ghostcatching . video 6 Door gebruik te maken van moderne computertechnieken werd het lichaam van Jones in Ghostcatching een bewegende computertekening.

→ Noem een overeenkomst tussen het werk van Haring (zie bijvoorbeeld afbeelding 11A) en de beelden in videofragment 6. Noem tevens een verschil. Haring zocht steeds naar nieuwe media voor zijn kunstwerken. Zo vond hij het een spannend idee dat zijn werk via floppy-discs en telefoonverbindingen verspreid zou kunnen worden. Jones was echter sceptisch over de verspreiding van dans via digitale middelen. Hij ging er van uit dat de geest van de dans niet in een ander medium tot uitdrukking kon komen en zeker niet via de computer.