opgave 1Blok 1
tekst 1
Lees ter oriëntatie tekst 1.
In de middeleeuwse samenleving nam het kerkgebouw een belangrijke plaats in.
Als gebouw was de kerk allereerst de plaats van samenkomst voor de eredienst.
Naast deze praktische functie had het gebouw ook een symbolische betekenis.
12pBespreek de symbolische betekenis van het middeleeuwse kerkgebouw.
Een plek te creëren voor het houden van de eredienst hoefde niet de enige
reden te zijn om een kerk te bouwen. Ook andere motieven konden (mede) een
rol spelen bij het oprichten van een kerkgebouw.
22pNoem twee van deze motieven.
In de elfde eeuw nam het aantal kerkgebouwen sterk toe. Deze kerken hebben
een uniform karakter, zij het dat er sprake is van streekgebonden variaties.
31pGeef een verklaring voor het feit dat de elfde-eeuwse kerkgebouwen een
uniform karakter hebben.
In de middeleeuwse beeldhouwkunst domineerde het reliëf.
41pLicht dit toe.
afbeelding 1, tekst 2
Op afbeelding 1 zie je een beeldhouwwerk dat is aangebracht in de halve boog
boven de ingang van de kerk, het zogenaamde timpaan. In tekst 2 (1e alinea)
beschrijft een middeleeuwse gelovige welke indruk dit timpaan op hem maakt.
De middeleeuwse gelovige ervaarde de voorstelling op het timpaan (geheel)
anders dan een hedendaagse beschouwer die de kerk als toerist bezoekt.
52pLeg uit waarom de voorstelling van het timpaan op de middeleeuwse gelovige
zo’n grote indruk maakte.
afbeelding 1, tekst 2
Uit tekst 2 (1e alinea) blijkt dat de middeleeuwse beschouwer, wat betreft de
vormgeving van het timpaan, niet hetzelfde zag als de hedendaagse
beschouwer.
61pNoem het specifieke aspect van de vormgeving dat de hedendaagse
beschouwer niet langer kan zien.
tekst 2
In tekst 2 (2e alinea) lees je hoe een gelovige de voorstelling op het timpaan
ïnterpreteert. De karakterisering van de figuur van Christus komt overeen met
die in de tijd dat de kerk werd gebouwd.
72pHoe werd de figuur van Christus in de elfde/twaalfde eeuw gekarakteriseerd?
Geef tevens aan hoe dit in de tekst is verwoord.
afbeelding 2, tekst 2
In tekst 2 (2e alinea) is ook sprake van ‘een mensdom dat op aarde aan het eind
van zijn geschiedenis was gekomen’. Het gebeuren dat met dit einde van de
geschiedenis samenhangt werd in de middeleeuwen veelvuldig uitgebeeld. Op
afbeelding 2 is hiervan een voorbeeld te zien.
83pGeef aan welk onderwerp is uitgebeeld en benoem aan de hand van de
afbeelding drie aspecten van de voorstelling die typerend zijn voor dit
onderwerp.
In de middeleuwen konden gelovigen niet alleen religieuze beeldende kunst
aanschouwen, maar ook ‘liturgisch drama’. Een liturgisch drama werd
aanvankelijk in de kerk gespeeld door verklede monniken, priesters en
koorknapen. De grote kathedralen leenden zich voor geweldig spektakel: er zijn
verslagen bekend die verhalen van naar binnen dravende paarden, engelen die
vanuit de hoogte zongen en vlammende fakkels die dit alles toverachtig
verlichtten. In 1216 verbande Paus Innocentius III het toneel uit de kerk.
91pLeg uit waarom de paus het opvoeren van liturgische drama’s in de kerk
verbood.
Het pauselijk verbod was uiteindelijk gunstig voor de ontwikkeling van het toneel
in de middeleeuwen in het algemeen.
103pHoe ontwikkelde het religieuze toneel zich, gelet op plaats, taal en spelers?
Ook over de dans velde de kerk een negatief oordeel. Dans was dan ook niet
geoorloofd in en om de kerk.
112pGeef aan waarom de kerk zo negatief stond tegenover dans. Betrek in je
antwoord de middeleeuwse christelijke opvattingen over lichaam en geest.
In de middeleeuwen had de kerk niet op alle dansvormen invloed.
121pNoem een dansvorm waarop de kerk geen invloed had.
opgave 2fragment niet op de siteBlok 2
tekst 3, tekst 4, video 1
De videofragmenten 1 en 2 zijn afkomstig uit het slot van het toneelstuk De
Kaukasische krijtkring (1942) van Bertolt Brecht, uitgevoerd door de
amateurtoneelvereniging Openluchtspelgroep Oosterhout.
Lees tekst 3 en 4.
132pBeschrijf drie ‘vervreemdingseffecten’ die je in videofragment 1 ziet.
tekst 3, tekst 4, video 2
141pNoem uit videofragment 2 een element dat typerend is voor het ‘episch theater’.
tekst 4
Stukken van Brecht worden tegenwoordig bijna niet meer door
beroepsgezelschappen gespeeld.
152pGeef hiervoor een verklaring. Verwerk in je antwoord zowel ‘episch theater’ als
‘vervreemdingseffecten’.
tekst 3, tekst 5
In de tekst van Brecht staat dat de Verteller, vlak voor de uitspraak van de
rechter over het kind, met betrekking tot Groesje zegt: “Hoor wat ze dacht maar
niet zei in haar woede”. Daarna zingt Groesje het in tekst 3 afgedrukte lied.
In tekst 5 wordt gesproken over het exemplarische karakter van het werk van
Brecht. In de tekst van het lied van Groesje kan ‘het kind’ exemplarisch
genoemd worden.
161pWaarvoor staat ‘het kind’ model?
tekst 3, tekst 6
In tekst 6 is sprake van contrasten waar Brecht mee werkt.
172pGeef met eigen woorden twee contrasten aan in de tekst van het lied van
Groesje.
tekst 4, video 1
Hoewel volgens de aanwijzingen van Brecht het lied van Groesje door de
Verteller moet worden gezongen, laat de regisseur van de productie op
videofragment 1 het lied door Groesje zelf zingen. Ook de tekst “Hoor wat ze
dacht maar niet zei in haar woede” is vervallen in deze uitvoering. Ze begint het
lied te zingen nadat de rechter haar voorstelt om gewoon toe te geven dat het
kind niet van haar is, zodat het dan alsnog rijk kan worden.
181pWordt het stuk van Brecht hierdoor minder ‘episch’? Beargumenteer je
antwoord.
191pWordt het stuk hierdoor minder ‘vervreemdend’? Beargumenteer je antwoord.
audio 1, tekst 7
Leest tekst 7.
Audiofragment 1 is een fragment van een door Eisler gecomponeerd strijdlied
voor arbeiders.
202pNoem twee elementen die zorgen voor het agitatorische karakter van deze
muziek. Laat de inhoud van de tekst buiten beschouwing.
audio 2, tekst 8
Lees tekst 8.
Audiofragment 2 is een gedeelte uit door Eisler gecomponeerde filmmuziek.
211pNoem één kenmerk, waarin deze filmmuziek zich onderscheidt van de
gebruikelijke filmmuziek uit de jaren 40.
audio 1, audio 2
221pNoem één kenmerk uit audiofragment 1, dat ook in het begin van audiofragment
2 duidelijk aanwezig is.
opgave 3fragment niet op de siteBlok 3
tekst 9
Lees tekst 9.
Zowel Les Ballets Suédois als Les Ballets Russes werden door een
kunstliefhebber/mecenas geleid, respectievelijk Rolf de Maré en Serge
Diaghilev.
Aan het begin van de negentiende eeuw was een mecenas belangrijker voor
Europese dansgezelschappen dan heden ten dage.
242pLeg uit waarom Rolf de Maré het destijds (1920-1925) zo moeilijk vond om dans
op film te vertonen.
tekst 10
Lees tekst 10.
Relâche wordt vooral op basis van de vertoning van Entr’acte een avant-
gardistisch ballet genoemd.
252pMaak aan de hand van twee aspecten duidelijk dat dit terecht is en illustreer
beide aspecten met een citaat van René Clair.
video 3
Videofragment 3 toont een aantal scènes uit het begin van Entr’acte, waaronder
een scène met een papieren bootje dat over de daken van Parijs vliegt en een
scène met een ballerina die niet aan de toen gangbare verwachtingen van het
romantische ballet beantwoordde.
262pNoem drie manieren waarop verwachtingspatronen ten aanzien van de
romantische ballerina en/of de romantische ballettechniek in videofragment 3
doorbroken worden.
video 3
Met het doorbreken van verwachtingspatronen leverden de makers kritiek op
bepaalde aspecten van het traditionele, romantische ballet.
272pNoem één punt van kritiek.
video 3
René Clair streefde naar toevallige verbanden die het publiek moesten
verrassen.
281pOp welke manier heeft Clair zijn streven in videofragment 3 zichtbaar gemaakt?
tekst 9
Lees nogmaals tekst 9.
292pNoem twee redenen op grond waarvan je kunt stellen dat Les Ballets Suédois
en Les Ballets Russes concurrenten van elkaar waren.
opgave 4fragment niet op de siteBlok 4
audio 3, tekst 11, tekst 12
Lees ter oriëntatie tekst 11.
In tekst 12 staat de tekst van het traditionele Schotse lied Swords of bronze.
Audiofragment 3 bevat couplet 1 en 2 van deze song.
In veel popmuziek bestaat er nauwelijks relatie tussen de inhoud van een
songtekst en de muziek. Zo’n relatie is in Swords of bronze deels wel en deels
niet aanwezig.
In couplet 1 en 2 is er weinig verband tussen de inhoud van de tekst en de
ontwikkeling in de begeleiding.
302pLeg dit uit. Betrek in je antwoord tevens wat er verandert in de begeleiding van
couplet 2 ten opzichte van die in couplet 1.
audio 4, tekst 12
Audiofragment 4 bevat couplet 3 en 4 van Swords of Bronze.
In couplet 3 en 4 krijgt de tekst een toenemende dramatische lading met een
duidelijke conclusie aan het slot.
313pBeschrijf aan de hand van drie aspecten hoe deze ontwikkeling in de muziek
wordt gevolgd.
tekst 12
321pGeef één argument waarom mensen belang hechten aan een song als Swords
of Bronze.
tekst 13
In tekst 13 staat het begin van de tekst van de song Breaths.
Kenmerkend voor de tweede helft van de twintigste eeuw is een grote
verscheidenheid in levensbeschouwingen.
332pBeschrijf op welke manier een vermenging van culturen in de tekst van Breaths
duidelijk aanwezig is.
audio 5
Audiofragment 5 is het begin van de song Breaths.
342pGeef twee argumenten dat audiofragment 5 een bepaalde vorm van popmuziek
is. Laat de tekst buiten beschouwing.
video 4
Videofragment 4 is het einde van de song Breaths.
Het oordeel van de pers over de theatershow van Female Factory was in het
algemeen zeer positief, maar het theaterconcept werd omschreven als karig.
351pIn welk opzicht zal de theatershow positief zijn beoordeeld? Noem één aspect.
361pNoem op basis van videofragment 4 één argument, dat een negatief oordeel
over het theaterconcept van deze theatershow kan ondersteunen.
In een persbericht over Female Factory staat:
“Janka spreekt alleen Bulgaars, Yulduz spreekt een heel klein beetje Engels,
Tshala spreekt behalve haar eigen taal wat Frans, … maar het meeste contact
hebben we door de muziek. Dat werkt als universele taal. Dan merk je weer dat
muziek een soort wondermiddel is.”
Dat muziek een universele taal zou zijn wordt wel vaker beweerd.
371pBen je het eens met de bewering dat muziek een universele taal is? Geef een
argument voor je mening.
