opgave 1fragment niet op de siteBlok 1
tekst 1, afbeelding 1 en 2
In 1864 werd het Paleis voor Volksvlijt feestelijk geopend. Cornelis Outshoorn
was de architect en de opdracht werd gegeven door de ‘Vereeniging voor
Volksvlijt’.
Het gebouw was een goed voorbeeld van de eclectische architectuur van de
negentiende eeuw. In de plattegrond, de opbouw en de decoratie zijn elementen
verwerkt die doen denken aan andere soorten gebouwen. Zo lijkt het gebouw op
een paleis, vanwege de centrale entree in combinatie met twee symmetrische
vleugels.
13pNoem nog drie soorten gebouwen waar het Paleis voor Volksvlijt op lijkt.
tekst 1
De programmering van het Paleis voor Volksvlijt bestond uit zowel ‘hoge’ als
‘lage’ kunst. Enerzijds werden toneel, ballet, opera en orkestmuziek
geprogrammeerd. Anderzijds werden operette, variété en revue opgevoerd.
22pLeg voor beide programmeringen uit waarom deze tot de hoge, danwel tot de
lage kunst kunnen worden gerekend.
31pGeef een reden voor deze brede programmering.
audio 1
In het Paleis werd in 1876 een rolschaatsbaan aangelegd. Het publiek kon er
rijden op de speciaal voor het schaatsen geschreven muziek van Les Patineurs
(Schaatsenrijderwals) van Emile Waldteufel.
42pNoem twee muzikale kenmerken van dit fragment waaruit blijkt dat de componist
deze muziek heeft geschreven om op te kunnen schaatsen.
afbeelding 3 en 4, tekst 2
In 1888 werd het Concertgebouw geopend in Amsterdam. Het gebouw werd
ontworpen door Adolf van Gendt, in opdracht van een vereniging van
Amsterdamse particulieren.
Van Gendt ontwierp het gebouw in de neoclassicistische stijl.
52pBenoem twee neoclassicistische kenmerken van dit gebouw.
tekst 2, afbeelding 3 en 4
In de negentiende eeuw werd de neoclassicistische stijl veelvuldig toegepast.
61pGeef een argument waarom men voor deze bouwstijl koos.
tekst 2
De zaal van het Concertgebouw moest aan een aantal specifieke eisen voldoen
om er symfonisch repertoire in te kunnen spelen.
71pNoem een van die specifieke eisen.
In het Paleis voor Volksvlijt zat het publiek tijdens concerten aan tafeltjes en
werd er gepraat, gerookt en gedronken. Aan het eind van de negentiende eeuw
veranderde de publiekshouding bij muziekuitvoeringen van symfonisch
repertoire.
Bij de inrichting van de zaal van het concertgebouw werd rekening gehouden
met de veranderde publiekshouding. De stoelen stonden in rijen in een
theateropstelling en de zaal kon worden verduisterd.
82pBeschrijf deze ‘nieuwe’ publiekshouding en leg uit waardoor deze ontstond.
opgave 2fragment niet op de siteBlok 2
afbeelding 5, tekst 3
Melodrama als theatergenre werd populair in Frankrijk aan het einde van de
achttiende eeuw. Het genre verspreidde zich door Europa en bleef de hele
negentiende eeuw populair.
Op afbeelding 5 zie je het werk Mélodrame uit 1856 van de Franse schilder
Honoré Daumier. In dit schilderij zijn verschillende aspecten van het genre
melodrama treffend weergegeven.
92pNoem twee van deze aspecten.
tekst 4
Victor Hugo schreef romans, gedichten, toneelstukken, essays en politieke
toespraken. In zijn toneelstukken brak hij met de klassieke tradities en gaf hij
vorm aan het romantisch drama.
101pGeef aan hoe Hugo’s ideeën binnen de romantiek passen.
tekst 3 en 4
In Hugo’s stuk Hernani uit 1830 is de hoofdrol weggelegd voor een
(romantische) tragische held. In de uitvoering van het stuk werd veel gebruik
gemaakt van melodramatische effecten.
Hugo zag het als opdracht om mensen massaal naar het theater te trekken. Het
gebruik maken van melodramatische effecten maakte zijn stuk aantrekkelijk voor
een breed en groot publiek.
112pGeef twee redenen waarom het melodrama een groot publiek aansprak. Betrek
bij elke reden een kenmerk van het melodrama in je antwoord.
Rond 1880 zorgde de toepassing van elektrisch licht in het theater voor nieuwe
mogelijkheden in het melodrama.
122pBenoem een mogelijkheid die de toepassing van elektrisch licht bood. Geef
daarbij aan hoe deze past bij het doel van melodrama.
film 1, tekst 5
Enkele van Hugo’s romans zijn in de twintigste eeuw verfilmd en bewerkt tot
musical. Het bekendste voorbeeld hiervan is Les Misérables.
In film 1 zie je een fragment uit de Hollywoodfilm Les Misérables. In het
fragment zie je hoe Cosette, tijdens een wandeling door Parijs, de
studentenleider Marius treft.
Hugo beschrijft in de roman diverse wantoestanden, zoals het verschil tussen
arm en rijk, en de macht van de staat tegenover de onmacht van het volk. In het
filmfragment komen deze wantoestanden in een kort tijdsbestek aan bod.
132pGeef voor beide wantoestanden aan hoe ze in het filmfragment aan bod komen.
film 1, tekst 5
Victor Hugo wordt beschouwd als een van de grote romantische schrijvers. Toch
bevat Les Misérables ook al kenmerken van het realisme, dat opkwam in de
tweede helft van de negentiende eeuw. In het fragment zijn in het verhaal / in de
inhoud kenmerken van het realisme aan te wijzen.
141pNoem een kenmerk van het realisme dat zichtbaar is in de inhoud van het
filmfragment.
film 1, tekst 3
In Hollywoodfilms, zoals deze Les Misérables, maakt men gebruik van
melodramatische effecten.
153pBenoem drie melodramatische effecten in het filmfragment.
opgave 3fragment niet op de siteBlok 3
afbeelding 6, tekst 6
Op afbeelding 6 zie je het constructivistische kunstwerk Kinetic Construction
(Standing Wave) uit 1920 van Naum Gabo. In dit werk worden de dimensies
ruimte en tijd verbeeld.
162pLeg dit uit voor beide dimensies.
In 1917 vond de Russische revolutie plaats. De revolutie maakte een einde aan
het Russische tsarenrijk. Het doel van de revolutie was, via een
geperfectioneerd socialisme, een communistische heilstaat te vestigen.
tekst 6
Het constructivisme in de kunsten werd door de revolutionairen enthousiast
omarmd. Men zag punten van verwantschap tussen de revolutionaire politiek en
deze kunststroming. Zo geloofden beide in nut en noodzaak van industriële
ontwikkelingen.
171pBeschrijf nog een punt van verwantschap tussen het constructivisme en de
revolutionaire politiek.
afbeelding 7
Op afbeelding 7 zie je het schilderij In Stalins fabriek uit 1949. Na 1921 keerde
de communistische partij, die vanaf 1924 onder leiding stond van Jozef Stalin,
zich tegen avant-gardistische kunst en dus ook tegen het constructivisme. In
plaats van het constructivisme werd het ‘socialistisch realisme’, zoals in het
schilderij In Stalins fabriek, tot staatskunst verheven. Deze nieuwe stijl leende
zich goed voor propagandadoeleinden.
182pLeg aan de hand van een kenmerk van het socialistisch realisme uit waarom het
geschikt was voor propaganda.
afbeelding 7
Het schilderij In Stalins fabriek is op te vatten als propaganda voor het ideaal
van de fabrieksarbeid.
192pLeg dit uit aan de hand van zowel de voorstelling als de vormgeving.
film 2
Na 1921 voelden veel avant-gardistische kunstenaars zich niet meer thuis in de
Sovjet-Unie. Veel van deze kunstenaars vestigden zich in Parijs.
In film 2 zie je een fragment uit een reconstructie van het ballet Le Pas d’Acier
(De stalen schrede) waarvoor de Russische kunstenaar Georgi Yakoelov in
1925 het scenario en de decors verzorgde. Het ballet werd voor het eerst
opgevoerd door Les Ballets Russes in Parijs.
In Le Pas d’Acier wordt de socialistische thematiek, die verbonden werd met het
industriële tijdperk, gekoppeld aan een avant-gardistische vormgeving.
202pGeef aan de hand van twee voorbeelden aan hoe de dans verwijst naar het
industriële tijdperk.
film 2
212pGeef met twee voorbeelden aan hoe in het decor naar het industriële tijdperk
wordt verwezen.
film 2
De muziek bij Le Pas d´Acier werd geschreven door Serge Prokofjev. In de
muziek van Prokofjev zijn eveneens verwijzingen naar het industriële tijdperk
verwerkt.
223pGeef voor zowel de structuur, als het ritme, als de klank van de muziek aan hoe
deze naar het industriële tijdperk verwijzen.
Naum Gabo vestigde zich na de Tweede Wereldoorlog in New York. Na de
Tweede Wereldoorlog werd de aantrekkingskracht van de Verenigde Staten op
avant-gardistische Europese kunstenaars steeds groter.
231pGeef aan waarom de Verenigde Staten destijds zo aantrekkelijk waren voor
avant-gardistische kunstenaars.
opgave 4Blok 4
afbeelding 8 en 9
In 1962 vond ‘The New Realists’ expositie plaats in een galerie in New York.
Later werd deze kunst Popart gedoopt. Op de afbeeldingen 8 en 9 zijn twee van
de toen tentoongestelde werken te zien.
242pNoem twee ontwikkelingen die van belang waren voor het ontstaan van de
Popart.
Popart werd snel populair onder een breed publiek.
252pGeef twee redenen waarom de Popart een breed publiek aansprak.
afbeelding 10
Andy Warhol (1930 -1987) groeide uit tot de invloedrijkste vertegenwoordiger
van de Popart.
Op afbeelding 10 zie je zijn werk Negen keer Marilyn. Het toont negen keer het
portret van Marilyn Monroe. Zij was in de jaren vijftig en zestig van de twintigste
eeuw een grote ster in de Amerikaanse showbusiness.
Beeldend kunstenaars uit de Popart introduceerden, naast hun vernieuwende
onderwerpskeuze, diverse andere vernieuwingen in de beeldende kunst.
261pNoem aan de hand van Negen keer Marilyn een van deze vernieuwingen.
afbeelding 10
Warhol maakte met Negen keer Marilyn van het portret van Marilyn Monroe een
beeldmerk. Dit beeldmerk functioneert op een vergelijkbare wijze als (andere)
merktekens in de (reclame)wereld.
274pNoem twee bewerkingen van Marilyns portret waardoor het hier functioneert als
een beeldmerk. Geef daarbij per bewerking aan wat het effect is.
afbeelding 11 en 12
In 1963 werd John F. Kennedy, de toenmalige president van de Verenigde
Staten, vermoord. Hij en zijn vrouw Jackie waren een geliefd onderwerp van de
pers in de Verenigde Staten. Foto’s van de begrafenis van Kennedy en foto’s
van zijn rouwende vrouw werden dan ook getoond in uitgebreide fotoreportages.
Andy Warhol maakte een aantal kunstwerken met Jackie Kennedy als
onderwerp. Op afbeelding 11 zie je Jackie (the week that was) van Warhol uit
1963. Op afbeelding 12 zie je voorstudies voor dit werk. Warhol deed meer dan
alleen foto’s selecteren, hij manipuleerde ze ook.
283pNoem drie manieren waarop Warhol de foto’s heeft gemanipuleerd om te komen
tot Jackie (the week that was).
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
afbeelding 11
Het werk van Warhol week sterk af van kunst uit de jaren vijftig van de twintigste
eeuw. Warhols kunst viel dan ook moeilijk te waarderen vanuit bestaande, meer
traditionele, kunstopvattingen.
De ontvangst van Popart door kunstcritici varieerde van positief tot uiterst
negatief. De behoudende, meer traditioneel ingestelde, criticus Max Kozloff
noemde de Popart kunstenaars in 1962 ‘nieuwe kampioenen van de vulgariteit.
[…] Uitvinders van de stompzinnige, verachtelijke stijl van kauwgomhelden,
bakvissen en, erger nog, misdadigers’.
292pNoem een punt aan de hand van afbeelding 11 waarop behoudende critici het
werk van Warhol afkeurden. Geef daarbij ook aan waarom dit werk botste met
hun opvatting over wat een goed kunstwerk is.
Warhol was gefascineerd door sterren, het sterrendom en beroemdheid. In 1968
deed hij de uitspraak: ‘In the future everybody will be world famous for fifteen
minutes’. Zijn uitspraak wordt nog vaak geciteerd in verband met (recente)
ontwikkelingen in de media.
303pLeg uit hoe (recente) ontwikkelingen in de media zijn uitspraak bevestigen.
Doe dit als volgt:
Beschrijf de situatie in de media zoals deze destijds was, en zoals deze nu is.
Geef vervolgens aan hoe door deze ontwikkeling(en) tegenwoordig ‘iedereen
vijftien minuten beroemd zal zijn’.
Bronvermelding
De in dit examen gebruikte bronnen zijn vermeld in het examen zelf en/of in het correctievoorschrift dat na het examen wordt
gepubliceerd.
