bronnen

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2003, tijdvak 1

opgave 1Opgave 1 Een eigentijdse aanpak van straatoverlast en

jeugdcriminaliteit
Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 4.
In tekst 1 staat dat de Utrechtse korpschef L. Vogelzang heeft gepleit voor een harde
aanpak van Marokkaanse probleemjongeren. Hij vindt dat die jongeren berecht moeten
worden volgens het strafrecht voor volwassenen.
12p
Geef twee voorbeelden uit het strafrecht waaruit blijkt dat berechting volgens het
volwassenenstrafrecht als een hardere aanpak beschouwd kan worden dan berechting
volgens het jeugdstrafrecht.
Het streven van Justitie is om jongeren van 12 tot 18 jaar die voor een licht misdrijf in
aanraking komen met de politie, niet strafrechtelijk te vervolgen.
Deze minderjarige jongeren krijgen een bepaalde maatregel of afdoening opgelegd.
22p
Hoe wordt deze maatregel of afdoening genoemd en waaruit bestaat deze maatregel of
afdoening?
Een voordeel van deze manier van afdoening is dat deze minder kost dan straffen die door
de rechter worden opgelegd.
32p
Geef twee andere voordelen van deze manier van afdoening boven een veroordeling door de
rechter.
In tekst 1 worden twee verschillende maatregelen genoemd om relschoppen tegen te gaan:
de inzet van buurtregisseurs of wijkagenten en het toepassen van ‘zero tolerance’. Dit
laatste houdt in dat de politie, die nadrukkelijk op straat aanwezig is, bij elk strafbaar feit
meteen optreedt en de overtreder aanhoudt of bekeurt.
41p
Welke van de twee genoemde maatregelen is meer een voorbeeld van repressief optreden
dan de ander?
52p
Welke theorie ter verklaring van crimineel gedrag ondersteunt de inzet van buurtregisseurs?
Leg uit waarom.
In de regels 32-35 van tekst 1 staat de functie van een wijkagent vermeld. De politie heeft
verschillende taken.
62p
Welke twee taken van de politie passen bij deze functie van de wijkagent? Licht je
antwoord toe.
Behalve de politie is bij de aanpak van probleemjongeren zowel de burgemeester als het
Openbaar Ministerie betrokken.
72p
A Vanuit welke verantwoordelijkheid is de burgemeester betrokken bij de aanpak van
rellen?
B Vanuit welke verantwoordelijkheid is het Openbaar Ministerie betrokken bij de aanpak
van probleemjongeren?
Zie de regels 41-63 in tekst 1.
In tekst 1 komen de volgende twee soorten regels aan de orde:
- de ‘eigen regels en een straatcode’ van jongeren (zie regels 57-58);
- de regels van de openbare orde (zie regel 60).
82p
Noem uit de tekst twee waarden die ten grondslag liggen aan de regels van deze jongeren.
91p
Noem een waarde die ten grondslag ligt aan de regels van de openbare orde.
De straatcode van deze jongeren kan in strijd komen met rechtsregels van de openbare orde.
102p
Geef twee redenen waarom rechtsregels voorrang hebben op de straatcode van deze
jongeren.
Typerend voor een analyse bij het vak maatschappijleer is het gebruik van verschillende
benaderingswijzen. Zo kun je, uitgaande van de veranderings- en vergelijkende
benaderingswijze, onder meer de vragen stellen:
- is de jeugdcriminaliteit de laatste vijf jaar meer toegenomen dan in de vijf jaren
daarvoor?
- komt jeugdcriminaliteit in Nederland meer voor dan in andere vergelijkbare landen?
114p
Noem twee andere benaderingswijzen van het vak maatschappijleer en formuleer bij elke
benaderingswijze een vraag over het in tekst 1 behandelde probleem.
Zie tekst 2.
124p
A Leg uit waarom het beter is gebruik te maken van het zelfrapportage-onderzoek
(selfreport-onderzoek) dan van politiecijfers om een beeld te krijgen van de omvang van de
jeugdcriminaliteit.
Betrek in je antwoord een beschrijving van het zelfrapportage–onderzoek en twee nadelen
van politiecijfers.
B Geef een reden waarom bepaalde strafbare gedragingen in het zelfrapportage-onderzoek
onderbelicht zullen blijven.
Zie tekst 3 en 4.
Het boekje ‘Streetwise’ biedt een handleiding om hinderlijk en asociaal gedrag aan te
pakken.
132p
Leg uit waarom het in dit boekje gaat om de aanpak van criminaliteit.
Ondersteun je antwoord met een gegeven of citaat uit tekst 4.
Zie tekst 4.
Nederland is een rechtsstaat.
142p
Welk kenmerk van de rechtsstaat kun je afleiden uit het boekje ‘Streetwise’?
Licht dit kenmerk toe met een verwijzing naar de tekst.
154p
Welke twee doelen van het straffen worden beoogd met de streetwise-aanpak van hinderlijk
en asociaal gedrag?
Licht elk doel toe.

opgave 2Opgave 2 Massamedia: veiling van radiofrequenties

Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6 en tabel 1.
Zie tekst 5.
In 2001 speelde het probleem van de toewijzing van frequenties voor radiozenders.
Er wordt verschil gemaakt tussen de publieke zenders en de commerciële zenders bij het
afgeven van een vergunning. Zie regels 15-20.
162p
Leg uit waarom publieke zenders ‘gratis en voor niks’ de frequenties van radiozenders
krijgen toegewezen.
Betrek in je uitleg een uitgangspunt van het mediabeleid en de manier waarop dit
uitgangspunt gegarandeerd wordt in het publieke omroepbestel.
De publieke zenders en commerciële zenders verschillen van elkaar voor wat betreft drie
aspecten: financiering, programmering en doelgroep.
174p
Noem voor de aspecten financiering en programmering de verschillen tussen publieke
zenders en commerciële zenders.
Let op
Per verschil moet je twee kenmerken noemen: een kenmerk van de publieke zenders en een
kenmerk van de commerciële zenders.
Zie tekst 6.
Een aantal commerciële radiozenders roept hun luisteraars op zich te laten horen.
181p
Van welk grondrecht maken de luisteraars gebruik indien ze gehoor geven aan deze oproep?
Tekst 6 stond op het internet.
192p
Geef twee kenmerken van massacommunicatie waar het medium internet aan voldoet.
201p
Als je uitgaat van tekst 6, wat heeft het medium internet dan voor op de oude media krant,
radio en televisie?
Zie tekst 6
De massamedia vervullen verschillende functies in het proces van politieke besluitvorming.
214p
Welke twee functies vervult internet hier?
Licht elke functie toe.
Zie tabel 1.
222p
Wat wordt bedoeld met marktsegmentering en licht dit toe aan de hand van twee
radiozenders uit tabel 1.

opgave 3Opgave 3 Politieke besluitvorming: openstelling huwelijk voor

personen van hetzelfde geslacht
Bij deze opgave horen tekst 7 en tabel 2 en 3
In september 2000 nam de Tweede Kamer met ruime meerderheid het voorstel aan om het
huwelijk open te stellen voor homoseksuele paren.
In tekst 7 (NRC Handelsblad van 5 september 2000) staat wat er voorafging aan de
goedkeuring van het wetsvoorstel door de Tweede Kamer.
Politieke partijen hebben de volgende functies:
- articulatiefunctie
- communicatiefunctie
- integratiefunctie
- participatiefunctie
- selectiefunctie
232p
Welke functie vervult de SGP in tekst 7?
Licht het antwoord toe.
Zowel de SGP als het CDA behoren tot de confessionele stroming. Binnen die stroming zijn
verschillende richtingen te onderscheiden.
242p
Hoe wordt de politieke richting genoemd waartoe de SGP behoort en hoe de politieke
richting waaronder het CDA valt?
Hieronder staan drie uitspraken:
1 Bijbelse waarden en normen zijn zonder meer richtsnoer van het politieke handelen.
2 De Bijbel is inspiratiebron van het politieke handelen.
3 De partij gaat uit van de scheiding tussen kerk en staat.
252p
Noem per uitspraak van welke partij deze is, het CDA of de SGP.
Ter verdediging van het openstellen van het burgerlijk huwelijk voor personen van
hetzelfde geslacht kan worden verwezen naar artikel 1 van de Grondwet (regels 46-47).
261p
Welk argument biedt artikel 1 van de Grondwet voorstanders van een wettelijke regeling
van het homohuwelijk?
In tekst 7 staat “De bewindslieden, hebben het daarmee, naar verluidt, toch gewonnen van
hun ambtelijk apparaat, …..” (regels 48-56)
Dit geeft aan dat ambtenaren invloed uitoefenen.
274p
A Op grond van welke taken kunnen ambtenaren in het algemeen invloed uitoefenen op de
politieke besluitvorming?
B Welke twee machtsbronnen spelen daarbij een rol?
281p
Met welk begrip wordt de politieke macht van ambtenaren aangeduid?
294p
Welke taak van het parlement en welke taak van de regering herken je in tekst 7?
Verwijs per taak naar een citaat of een gegeven uit de tekst.
303p
Welke fase in het systeemmodel van de politieke besluitvorming is te herkennen in de
regels 34-56 van tekst 7?
Geef een beschrijving van deze fase en geef een citaat uit de tekst dat bij deze beschrijving
past.
De regering bestaat uit de ministers en de koningin.
311p
Wat is de formele bevoegdheid van de koningin in het wetgevingsproces?
De mensen in Nederland zijn in de loop van de tijd anders gaan denken over het
homohuwelijk. In de tekst staat dat 62% van de Nederlanders geen bezwaar heeft tegen de
invoering van een homohuwelijk. Dit veranderde denken is een uiting van verschillende
culturele ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld secularisering.
322p
A Wat wordt bedoeld met secularisering?
B Noem een andere culturele ontwikkeling in Nederland die de verandering in het denken
over het homohuwelijk weerspiegelt.
Zie tabel 2.
332p
Leg aan de hand van tabel 2 uit of de volgende uitspraak klopt: Kiezers met een voorkeur
voor ‘linkse’ partijen zijn in meerderheid vóór het homohuwelijk en kiezers met een
voorkeur voor ‘rechtse’ partijen zijn in meerderheid tegen.
Reageer op beide delen van deze uitspraak.
Zie tabel 3.
Je kunt van mening verschillen over de vraag of het uitsluiten van homoseksuelen van het
burgerlijk huwelijk discriminerend is.
342p
Vind jij het uitsluiten van homoseksuelen van het burgerlijk huwelijk discriminatie?
Geef een argument dat je mening ondersteunt.
Betrek in je antwoord een definitie van discriminatie.

opgave 4Opgave 4 Pluriformiteit van de pers

Bij deze opgave hoort tekst 8.
352p
Leg uit waarom de schrijver van dit artikel juist de redactionele commentaren van de
landelijke kranten bespreekt als hij wil weten hoe het is gesteld met de pluriformiteit van de
dagbladpers.
De journalistenvakbond vreest aantasting van de pluriformiteit door de plannen van de PCM
(regels 16-22). Elke krant heeft een redactiestatuut.
363p
A Noem twee zaken die in het redactiestatuut zijn vastgelegd.
B Leg uit waarom deze twee zaken uit het redactiestatuut een bijdrage leveren aan de
pluriformiteit van de pers.
372p
Leg uit dat een pluriforme pers belangrijk is voor een democratie.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende bladzijde.
De kwestie van het portfoliobeleid van de uitgever PCM heeft ook de aandacht getrokken
van de Tweede Kamer en de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.
In een brief aan de Tweede Kamer over het persbeleid gaat de staatssecretaris van Cultuur
daar nader op in. Hij schrijft dat vanuit de overheid bezien over het portfoliobeleid van de
PCM twee dingen gezegd kunnen worden. Het eerste is dat de overheid in eerste instantie
zich niet zal bemoeien met het beleid van deze krantenuitgever. Ten tweede houdt de
politiek de ontwikkelingen binnen het PCM-concern in de gaten ‘vanuit de overheidszorg
voor een pluriforme en onafhankelijke nieuwsvoorziening’ (bron: brief van de
staatssecretaris van OCenW, dr. F. van der Ploeg, aan de Voorzitter van de Tweede Kamer,
oktober 2001).
382p
Leg uit waarom de overheid zich in eerste instantie niet zal kunnen bemoeien met het
portfoliobeleid van het PCM-concern.
392p
Noem een instelling die de overheid heeft ingesteld om een pluriforme pers te beschermen
en te stimuleren.
Leg uit hoe die instelling werkt.
De Telegraaf is een ander type krant dan de Volkskrant, Trouw en NRC Handelsblad.
403p
A Aan welk soort informatie geven de Volkskrant, Trouw en NRC Handelsblad in het
algemeen meer aandacht dan De Telegraaf?
B Tot welk type krant rekent men in het algemeen De Telegraaf en tot welk type krant
rekent men de Volkskrant, Trouw en NRC Handelsblad?
√(Einde)
Lees verder