opgave 1Opgave 1 Kunst in de knel?
Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 4 en tabel 1 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Na de formatie volgend op de parlementsverkiezingen van 2010 kondigde de
regering flinke bezuinigingen aan. Omstreden waren de plannen voor de kunst-
en cultuursector: bezuinigen op subsidies en verhoging van de btw op
toegangskaartjes. In tekst 1 licht staatssecretaris van cultuur Zijlstra deze keuze
van het kabinet toe. De voorgenomen plannen zorgden voor veel commotie in de
samenleving (tekst 2 en 3). De meerderheid van de Tweede Kamer stemde in
met de btw-verhoging. De Eerste Kamer maakte aanvankelijk bezwaar maar
ging uiteindelijk toch akkoord toen de invoering van de maatregel een half jaar
werd uitgesteld (tekst 4).
Lees tekst 1.
In het kabinet-Rutte vormt het CDA samen met de VVD een coalitie. In tekst 1
verwoordt staatssecretaris Zijlstra het kabinetsstandpunt op het gebied van
kunst en cultuur. Dit standpunt komt voort uit de afspraken die gemaakt zijn in
het regeerakkoord. Staatssecretaris van cultuur Zijlstra is in het kabinet één van
de bewindslieden van de VVD.
12pGeef twee kenmerken van de liberale ideologie die te herkennen zijn in tekst 1.
Geef bij elk kenmerk een citaat met regelnummers.
Lees tekst 2.
Tekst 2 gaat over een brief van de top van het bedrijfsleven, bestuurlijk
Nederland en de kunstsector die gericht is aan de onderhandelaars aan de
formatietafel. Tijdens een kabinetsformatie krijgen de onderhandelaars veel
brieven en verzoeken.
22pLeg uit dat juist in de periode waarin een nieuwe regering wordt geformeerd
pressiegroepen proberen invloed uit te oefenen. Betrek in je antwoord de
begrippen coalitie en regeerakkoord.
De briefschrijvers roepen de regering op om niet te veel te bezuinigen op kunst
en cultuur. Volgens de briefschrijvers kun je kunst en cultuur beschouwen als
collectieve goederen.
32pGeef twee kenmerken van collectieve goederen.
De briefschrijvers die bezuinigingen op de kunstensector willen beperken, zullen
van de PVV weinig steun krijgen want in haar verkiezingsprogramma staat dat
de PVV de subsidies op kunsten af wil schaffen, uitgezonderd de subsidies voor
musea, bibliotheken en nationaal erfgoed. Wat de uitzonderingen zijn wordt
verduidelijkt in de verkiezingsprogramma’s voor de provinciale staten van 2011.
In haar verkiezingsprogramma voor de provinciale staten van Overijssel staat
dat de PVV subsidies op kunsten “waar Henk en Ingrid geen enkel belang bij
hebben, maar wel voor betalen” af wil schaffen. En in het programma van Zuid-
Holland staat: “Enkel musea die door alle lagen van de bevolking op waarde
worden geschat kunnen financieel worden ondersteund.” Subsidies voor
bibliotheken en cultureel nationaal erfgoed (onder andere “oude binnensteden
van de prachtige gemeenten en dorpjes”) wil de PVV handhaven.
In het bovenstaande valt te herkennen dat de PVV zegt te spreken namens het
volk en daarom wordt ze een populistische partij genoemd. Populisme heeft
echter meer kenmerken.
42pWelke andere kenmerken van populisme zijn af te leiden uit bovenstaand
standpunt van de PVV over kunst en cultuur? Noem twee kenmerken en licht je
antwoord toe.
Lees tekst 3.
In de regels 1 6- 20 van tekst 3 wordt een praktijk beschreven die door
pressiegroepen veel wordt toegepast.
51pMet welk begrip wordt het achter de schermen beïnvloeden van politici buiten
het parlement om aangeduid?
Zie tekst 3.
In de Nederlandse Grondwet staan rechten geformuleerd. Door die rechten
ontstaat voor burgers ruimte om acties te voeren zoals in tekst 3 aan de orde
zijn.
62pDoor welke rechten uit de Grondwet ontstaat ruimte voor acties? Noem er twee
en geef van elk recht een voorbeeld van een actie uit tekst 3.
Zie de regels 1 tot en met 11 van tekst 3.
Parlementariër Klijnsma van de PvdA was ook aanwezig bij deze demonstratie.
Als lid van de Tweede Kamer kan zij, samen met andere Kamerleden,
gebruikmaken van een aantal formele middelen om het kabinetsbeleid te
beïnvloeden.
72pNoem twee formele middelen van de Tweede Kamer waarmee Kamerleden het
beleid kunnen beïnvloeden. Licht je antwoord toe
Ook de massamedia spelen een rol in het proces van politieke besluitvorming.
82pWelke functie vervult Trouw met de publicatie van tekst 3? Licht je antwoord toe.
Lees tekst 4.
Een wetsvoorstel ter verhoging van de btw-tarieven behoort naast de
bezuinigingen tot de maatregelen die het kabinet voor de kunstsector wil
doorvoeren. De btw-verhoging is onderdeel van het Belastingplan.
In de Eerste Kamer gebeurde iets bijzonders want onder druk van de Eerste
Kamer heeft staatssecretaris Weekers zijn plan aangepast.
91pVan welk parlementair recht had de Eerste Kamer gebruik kunnen maken als de
staatssecretaris zijn plan niet had aangepast?
Bekijk tabel 1.
Op 9 juni 2010 vonden de verkiezingen voor de Tweede Kamer plaats met de
uitslag van tabel 1 als resultaat.
104pNoem twee kenmerken van het Nederlandse kiesstelsel die te herleiden zijn uit
tabel 1. Licht je antwoord toe.
Zie tabel 1.
113pLeg uit, aan de hand van tabel 1, dat het kabinet-Rutte (VVD en CDA) een
bijzondere staatsrechtelijke relatie heeft met de Tweede Kamer en geef aan wat
voor gevolgen die bijzondere staatsrechtelijke relatie heeft voor de
besluitvorming.
opgave 2Opgave 2 ‘Infotainment: draaien de media door?’
Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2010 bestond het televisieprogramma De Wereld Draait Door (DWDD) vijf
jaar. Het programma van de VARA is een mengeling van cultuur, nieuws en
entertainment. Met gemiddeld meer dan een miljoen kijkers was DWDD het
populairste programma op Nederland 3.
Het format van DWDD wordt door critici besproken als voorbeeld van de
toename van infotainment, een belangrijke ontwikkeling die negatieve
maatschappelijke gevolgen kan hebben (tekst 5).
Een positief maatschappelijk gevolg wordt gezien door mediahistoricus Huub
Wijfjes. Hij is van mening dat juist door de aandacht voor politiek in
programma’s als DWDD de politiek toegankelijk wordt gemaakt voor het publiek
(tekst 6).
Lees tekst 5.
De auteur stelt in de regels 36-38 van tekst 5 dat DWDD onze blik op de wereld
stuurt en hij suggereert daarmee dat media veel macht hebben. Deze visie kan
genuanceerd worden.
122pWelke theorie over de invloed van de media zegt dat die invloed beperkt is?
Licht je antwoord toe.
Een discussie als in tekst 5 speelde ook al in de jaren zestig van de vorige
eeuw. Toen werd na de komst van de TROS in het omroepbestel de term
vertrossing geïntroduceerd.
134p− Geef een omschrijving van ‘vertrossing’.
− Welke verandering in de Nederlandse cultuur hangt samen met de
vertrossing in de jaren zestig en zeventig? Licht je antwoord toe.
Zie tekst 5.
Massamedia vervullen verschillende functies, zowel voor het individu als voor de
samenleving. Twee van die functies zijn de sociale functie en de socialiserende
functie. Niet alle programma’s vervullen alle functies, sommige programma’s
vervullen er meer dan andere.
144pLeg aan de hand van tekst 5 uit dat er een verschil is tussen de sociale functie
en de socialiserende functie van de massamedia. Verwerk in je antwoord bij elk
van de functies een bijpassend citaat uit tekst 5.
Maatschappijwetenschappen onderzoekt maatschappelijke verschijnselen vanuit
verschillende benaderingswijzen die ook wel invalshoeken worden genoemd.
Het succes van DWDD kan vanuit verschillende benaderingswijzen onderzocht
worden.
154pFormuleer twee onderzoeksvragen over het succes van DWDD. Een vanuit de
sociaal-economische benaderingswijze en een vanuit de sociaal-culturele
benaderingswijze.
162pBeredeneer dat de ontwikkeling zoals die geschetst wordt in tekst 5, negatieve
gevolgen zou kunnen hebben voor de kwaliteit van het publieke debat. Gebruik
in je antwoord het begrip pluriformiteit.
Lees tekst 6.
In de regels 25-27 van tekst 6 staat dat ernaar gestreefd wordt om het meest
besproken programma te worden. Een van de redenen voor dat streven is dat
het uitzenden van een veelbesproken programma veel geld op kan leveren.
172pLeg uit op welke wijze televisiezenders geld kunnen verdienen met het
uitzenden van een veelbesproken programma.
Voor zendgemachtigden in het publieke deel van het bestel gelden bepaalde
criteria om te kunnen blijven uitzenden. Die criteria voor de ledengebonden
omroepen zijn anders dan voor de niet-ledengebonden omroepen.
183pAan welke drie criteria moet een ledengebonden omroep voldoen om te mogen
blijven uitzenden binnen het publieke bestel?
Lees de regels 22 tot en met 38 van tekst 6.
De situaties waar in dit tekstdeel naar verwezen wordt, krijgen vrijwel altijd veel
publiciteit. Ze voldoen aan meerdere criteria die gehanteerd worden bij de
selectie van ‘nieuws’.
192pGeef vier selectiecriteria voor nieuws die van toepassing zijn op deze situaties
of gebeurtenissen.
opgave 3Opgave 3 Van kwaad tot erger?
Bij deze opgave horen de teksten 7 tot en met 10 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Of de criminaliteit nou toe- of afneemt, het zoeken naar een geschikte aanpak
blijft de gemoederen bezighouden. De cijfers van de geregistreerde criminaliteit
vertonen geen opzienbarende ontwikkelingen. Desondanks blijft de gemeente
Utrecht zoeken naar een betere aanpak van de overlast in de wijk Zuilen. Zij
probeert dat met een gevarieerd beleid waar niet alle bewoners vertrouwen in
hebben (tekst 7). De beleidskeuze in Amsterdam voor preventief fouilleren in het
stadsdeel West (tekst 8) wekt de bezorgdheid van GroenLinks en D66, vanwege
de inbreuk die het maakt op de vrijheid van het individu (tekst 9). Aandacht voor
het individu stond ook al onder druk toen de regering een maand daarvoor met
een omstreden plan kwam om een einde te maken aan de speelruimte die
rechters hebben om met individuele verschillen van zware wetsovertreders
rekening te houden (tekst 10).
In 2009 registreerde de politie ruim een miljoen misdrijven. De geregistreerde
criminaliteit was daarmee even hoog als in het voorafgaande jaar.
202pLeg uit wat ‘geregistreerde criminaliteit’ is.
Het beeld dat de meeste mensen hebben van de criminaliteit in Nederland komt
niet overeen met de cijfers. Veel mensen denken bijvoorbeeld dat er veel meer
zware criminaliteit gepleegd wordt dan in feite het geval is.
211pLeg uit, aan de hand van de rol van de media, dat de meeste mensen een ander
beeld van de criminaliteit hebben dan het beeld dat de cijfers geven.
Lees tekst 7.
De politie wordt ingezet bij het bestrijden van de problemen in de Utrechtse wijk
Zuilen. De politie wordt alleen maar ingezet voor problemen die vallen binnen
haar taakomschrijving.
222pLeg uit, en verwijs met regelnummers naar tekst 7, dat de problemen in de wijk
Zuilen een politiek probleem genoemd kunnen worden. Verwerk in je antwoord
twee kenmerken van een politiek probleem.
233pLeg uit hoe de politie drie van haar taken zou kunnen uitvoeren om de
problemen in de wijk Zuilen aan te pakken.
Er bestaan verschillende theorieën die proberen crimineel gedrag te verklaren
en vanuit zo’n verklaring kun je kiezen voor een bepaalde aanpak. Een deel van
de aanpak die in Utrecht wordt toegepast sluit aan bij de sociale controletheorie.
242pWelke maatregel uit tekst 7 past bij de sociale controletheorie? Verklaar je
antwoord.
254pAls je uitgaat van de bindingstheorie welke twee beleidsmaatregelen zou een
gemeente dan kunnen treffen om crimineel gedrag van jongeren (zoals in
Zuilen) te verminderen. Leg je antwoord uit.
Lees tekst 8 en 9.
Preventief fouilleren is een opsporingshandeling die de politie alleen maar mag
uitvoeren na een speciale opdracht van de officier van justitie in een gebied dat
door de burgemeester is aangemerkt als veiligheidsrisicogebied.
Andere opsporingshandelingen zoals staande houden, aanhouden en
meenemen naar het bureau, mag de politie wel op eigen gelegenheid uitvoeren
maar niet zomaar bij willekeurige voorbijgangers.
261pAan welke voorwaarde moet voldaan zijn opdat de politie iemand mag
aanhouden?
De overheid heeft in een rechtsstaat twee taken die regelmatig leiden tot een
dilemma.
273pLeg met voorbeelden uit de teksten 8 en 9 het dilemma van de rechtsstaat uit.
Zie de regels 1 tot en met 3 van tekst 10.
Veel landen in Europa maken deel uit van de Europese Unie en binnen de
Europese Unie wordt ook gesproken over het bestrijden van criminaliteit.
De besluitvormingsprocedure in de Europese Unie is soms
intergouvernementeel en soms supranationaal.
283pVerloopt besluitvorming over criminaliteitsbestrijding binnen de EU volgens de
intergouvernementele of volgens de supranationale procedure? Vermeld ook wat
beide procedures inhouden.
Lees tekst 10.
De overheid kan in haar criminaliteitsbeleid kiezen voor preventie, voor
repressie of voor een mix van beide.
293pLeg uit of het invoeren van minimumstraffen voor moord en doodslag zoals dat
door Eerdmans wordt bepleit (tekst 10, regel 26-29), gezien kan worden als
preventief beleid, als repressief beleid of als een mix van beide. Licht je
antwoord toe.
Regels in het strafrecht kunnen uitgaan van daderstrafrecht of van
daadstrafrecht.
302pIs het vaststellen van minimumstraffen een voorbeeld van daderstrafrecht of van
daadstrafrecht? Licht je antwoord toe.
Met het opleggen van een straf worden één of meer doelen nagestreefd.
313pWelke van die doelen van straffen worden nagestreefd door minimumstraffen in
te voeren? Noem er drie.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
