opgave 1Opgave 1 Openbaar Ministerie onder vuur
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2015 kwam het Openbaar Ministerie (OM) verschillende keren onder
vuur te liggen. Deze opgave gaat over twee voorbeelden van kritiek op de
werkwijze van het OM. Het eerste voorbeeld gaat over een situatie
waarbij het OM geweldsincidenten van politieagenten in eerste instantie
níet heeft vervolgd, maar door het gerechtshof wordt gedwongen agenten
wel te vervolgen (zie tekst 1). Het tweede voorbeeld gaat over kritiek van
Philippe Remarque, hoofdredacteur van de Volkskrant op de werkwijze
van het OM in de Valkenburgse zedenzaak (zie tekst 2).
Lees tekst 1.
Door klachten van burgers over gebruik van geweld door politieagenten
neemt het gerechtshof steeds vaker de beslissing om agenten te laten
vervolgen voor ontoelaatbaar politiegeweld.
12pLeg uit dat deze beslissing van het gerechtshof begrepen kan worden
vanuit de kerngedachte van de rechtsstaat (de achtergrond van de
rechtsstaatgedachte). Noem eerst de kerngedachte van de rechtsstaat.
Onder bepaalde voorwaarden mag de politie geweld gebruiken.
21pMet welk begrip wordt omschreven dat alleen de overheid geweld mag
gebruiken?
Gebruik de regels 1 tot en met 14 van tekst 2.
Straffen hebben verschillende doelen. Eén van deze doelen is vergelding.
32pLeg uit welk ander doel van straffen het OM wilde bereiken volgens de
regels 1 tot en met 14.
Gebruik de regels 15 tot en met 34 van tekst 2.
Philippe Remarque heeft kritiek op de werkwijze van het OM. Door deze
werkwijze komt één van de uitgangspunten van het strafprocesrecht
onder druk te staan.
42pWelk uitgangspunt van het strafprocesrecht komt onder druk te staan
volgens Remarque in het tekstfragment? Leg je antwoord uit.
Gebruik de regels 35 tot en met 52 van tekst 2.
De rechter legde de verdachten in veel gevallen één dag gevangenis en
een taakstraf op. Remarque spreekt in dit geval over een ‘trucje’. Toch
heeft de rechtbank zich gehouden aan een beginsel van de rechtsstaat.
52p− Welk beginsel is dit?
− Geef een reden waarom de schrijver spreekt over een ‘trucje’. Betrek
in je uitleg een gegeven uit het tekstfragment.
Gebruik tekst 2.
Bij het bestrijden van criminaliteit heeft elke macht van de Trias Politica
zijn eigen taak of taken.
63pNoem elke macht van de Trias Politica en geef van elke macht een citaat
uit tekst 2 waarin een taak van die macht naar voren komt.
opgave 2Opgave 2 De politie en sociale media
Bij deze opgave horen de teksten 3 tot en met 5 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over de vraag hoe de politie en de journalistiek
gebruikmaken van sociale media. Berichtgeving via sociale media kan
voor de politie zowel voor- als nadelen hebben.
Gebruik tekst 3 en lees tekst 4.
Uit tekst 3 en 4 blijkt dat de grenzen tussen massacommunicatie en
interpersoonlijke communicatie zijn vervaagd.
72pLeg uit aan de hand van twee gegevens uit tekst 3 hoe massacommu-
nicatie en interpersoonlijke communicatie steeds meer op elkaar zijn gaan
lijken. Betrek in je uitleg twee kenmerken van massacommunicatie.
Gebruik tekst 3 en tekst 4.
Medewerkers van de Rotterdamse politie hebben een persoonlijk verhaal
gezet op Facebook (zie tekst 3 en 4).
De media vervullen verschillende functies voor het individu, zoals bij het
persoonlijke verhaal van de medewerkers van de Rotterdamse politie:
− de informatiefunctie: lezers op Facebook krijgen informatie over het
werk van de politie en
− de opiniërende functie: lezers op Facebook kunnen zich een mening
vormen over het werk van de politie.
82pWelke twee andere functies van de media voor het individu kan het
persoonlijke verhaal van de agenten vervullen voor de lezers op
Facebook? Leg je antwoord uit.
Gebruik tekst 5.
Nederland is een informatiemaatschappij.
92pGeef twee kenmerken van de informatiemaatschappij en geef bij elk
kenmerk een voorbeeld uit tekst 5.
Gebruik de teksten 3 tot en met 5.
Berichtgeving in de media over het werk van de politie kan zowel een
positief als een negatief effect hebben op de beeldvorming.
102pLeg uit welke theorie over de invloed van de media kan verklaren dat
deze berichtgeving over het politiewerk bij sommige mensen tot een
positief beeld van het politiewerk leidt, terwijl andere mensen juist een
negatief beeld krijgen over het werk van de politie.
Gebruik tekst 3 en 5.
Algemeen Dagblad (zie tekst 3) en De Telegraaf (zie tekst 5) hebben
verhalen die op Facebook stonden, overgenomen.
Dagbladen kun je in verschillende categorieën indelen.
112p− Geef aan tot welke categorie dagbladen Algemeen Dagblad en De
Telegraaf behoren.
− Leg uit dat deze verhalen van Facebook aansluiten bij deze categorie
dagbladen.
Gebruik tekst 5.
Stel, dat een leerling-journaliste de opdracht krijgt om een artikel te
schrijven over de gebeurtenissen uit tekst 5. Zij dient daarbij rekening te
houden met journalistieke normen.
124p− Noem twee journalistieke normen.
− Beschrijf aan de hand van gegevens uit tekst 5 hoe de leerling-
journaliste aan elk van deze twee normen zou kunnen voldoen.
opgave 3Opgave 3 Aanvraag referendum over de associatie-
overeenkomst van de Europese Unie met Oekraïne
Bij deze opgave hoort tekst 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over het aanvragen van het raadgevend referendum
over de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie (EU) en
Oekraïne.
Sinds juli 2015 mogen burgers en organisaties in Nederland op grond van
de Wet Raadgevend Referendum een raadgevend referendum aanvragen
over wetsvoorstellen die het parlement al heeft goedgekeurd. De eerste
organisatie die gebruik heeft gemaakt van de nieuwe wet was het comité
GeenPeil (zie tekst 6). In september 2015 verzamelde GeenPeil via zijn
website en de weblog GeenStijl 427.939 handtekeningen, ruim voldoende
om het referendum over de associatieovereenkomst tussen de EU en
Oekraïne aan te vragen bij de Kiesraad.
Op 6 april 2016 vond dit raadgevend referendum plaats.
De uitslag van het referendum van 6 april 2016 was als volgt: 61% stemde
tegen de associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne en 38,21%
voor. Het opkomstpercentage kwam uit op 32,28, bij een opkomstdrempel
van 30%.
Gebruik tekst 6.
Er worden twee categorieën knelpunten onderscheiden in het
Nederlandse staatsstelsel:
− knelpunten met betrekking tot het democratische gehalte van het
politieke systeem;
− knelpunten als gevolg van de omgeving van het politieke systeem.
De activiteiten van GeenPeil hebben betrekking op beide categorieën van
knelpunten.
132pNoem één knelpunt met betrekking tot het democratische gehalte van het
politieke systeem dat te herkennen is in tekst 6 en geef het hierbij
behorende citaat uit tekst 6.
142pNoem één knelpunt als gevolg van de omgeving van het politieke systeem
dat te herkennen is in tekst 6 en geef ook het hierbij behorende citaat uit
tekst 6.
Over het houden van een referendum zijn de meningen verdeeld. Het feit
dat een deel van de kiezers niet begrijpt waarover er precies gestemd
wordt, kan als een argument tegen het houden van een referendum
worden beschouwd. Ook kunnen mensen tegen het houden van een
referendum zijn vanwege de kosten en de vertraging van het politieke
besluitvormingsproces.
152pGeef nog twee andere argumenten tegen het houden van een
(raadgevend) referendum.
Argumenten voor een (raadgevend) referendum zijn onder andere:
− burgers hebben direct invloed op de besluitvorming en
− een referendum draagt bij aan het vergroten van de representativiteit
van het beleid / de politieke besluitvorming.
161pLeg uit dat een raadgevend referendum kan bijdragen aan het vergroten
van de representativiteit van het beleid / de politieke besluitvorming.
In artikel 1 van de associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne
staan de doelstellingen van deze overeenkomst.
Deze doelstellingen komen overeen met de doelstellingen van de EU.
172pNoem twee doelstellingen van de EU.
opgave 4Opgave 4 Grenzeloos bellen binnen de Europese Unie
Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Als Europees burger kun je vrij reizen tussen de meeste EU-landen, kun
je wonen en werken in een ander EU-land en betaal je in veel EU-landen
met dezelfde munt.
In de wereld van mobiel bellen was het echter een ander verhaal: op dit
terrein waren de grenzen tussen de verschillende EU-lidstaten nog verre
van verdwenen.
De Consumentenbond kwam begin juni 2015 in actie tegen de
roamingkosten (zie tekst 7). Roamingkosten zijn de extra kosten die
providers aan hun klanten in rekening brengen als ze met hun mobiele
abonnement in het buitenland mobiel bellen, sms'en en internetten. Eind
juni 2015 werd er in Brussel een akkoord bereikt om een eind te maken
aan de roamingkosten (tekst 8).
Gebruik tekst 7.
De Consumentenbond is een pressiegroep.
182pToon aan met behulp van twee gegevens uit tekst 7 dat de
Consumentenbond een pressiegroep is.
Gebruik de regels 6 tot en met 9 van tekst 7.
Het Europees Parlement is voor het afschaffen van de roamingkosten.
Een ander orgaan binnen de Europese Unie ligt dwars.
192p− Op welk orgaan van de Europese Unie doelt de Consumentenbond
met de uitspraak “de EU-lidstaten liggen dwars”?
− Hoe is dit orgaan samengesteld?
Lees tekst 8.
In tekst 8 is in de regels 11 en 24 de naam van een Europees orgaan
weggelaten.
201pWelk orgaan van de Europese Unie hoort op de puntjes van (1) te staan?
Bij het vak maatschappijwetenschappen worden vier benaderingswijzen
gebruikt voor de analyse van maatschappelijke vraagstukken. Eén
daarvan is de veranderings- en vergelijkende benaderingswijze. Hieronder
staat een aantal veranderingsprocessen (basisbegrippen) die bij deze
benaderingswijze horen:
− democratisering;
− duurzame ontwikkeling;
− emancipatie;
− globalisering;
− individualisering;
− privatisering.
212pLeg uit van welk veranderingsproces de afschaffing van de roamingkosten
in de lidstaten van de EU een voorbeeld is.
opgave 5Opgave 5 De kosten van criminaliteit
Bij deze opgave horen de figuren 1 en 2 en tekst 9 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Hoewel de geregistreerde criminaliteit al jaren daalt (zie figuur 1), blijft
veiligheidszorg (zie figuur 2) voor de overheid een grote kostenpost. Mede
om die reden kwam toenmalig staatssecretaris Teeven (Veiligheid en
Justitie) in januari 2014 met een wetsvoorstel om gedetineerden zelf mee
te laten betalen aan de kosten die gepaard gaan met de strafrechtelijke
procedure en de uitvoering van de straf (zie tekst 9). Het voorstel kreeg
veel kritiek van onder andere rechters en advocaten. Hoewel de Tweede
Kamer in juni 2014 met de plannen had ingestemd, besloot het kabinet in
november 2015 om het wetsvoorstel in te trekken.
Gebruik figuur 1.
Om omvang van de criminaliteit vast te stellen maken onderzoeksbureaus
zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek gebruik van verschillende
kwantitatieve gegevensbronnen of onderzoeksmethoden.
222pa Geef aan op welke gegevensbron het aantal misdrijven uit figuur 1
gebaseerd is.
b De gegevens van welke delictgroep uit figuur 1 zijn vermoedelijk het
meest betrouwbaar? Leg uit waarom dit zo is.
Er zijn verschillende sociologisch-criminologische theorieën die
criminaliteit verklaren zoals de gelegenheidstheorie. Volgens de
gelegenheidstheorie hangt de keuze om wel of geen misdrijf te plegen af
van de situatie, die bepaald wordt door drie factoren. Met behulp van deze
drie factoren van de gelegenheidstheorie kan men verklaren waarom
vermogensmisdrijven zijn afgenomen, zie figuur 1.
233p− Noem deze drie factoren van de gelegenheidstheorie.
− Leg met behulp van een factor van de gelegenheidstheorie uit hoe het
aantal vermogensmisdrijven zoals inbraak in woningen kan dalen.
Gebruik figuur 2.
Bij de activiteit ‘vervolging’ speelt de officier van justitie een belangrijke
rol.
243pNoem drie andere activiteiten uit figuur 2 waarbij de officier van justitie
een van de betrokken actoren is.
Geef bij elke activiteit een omschrijving van de rol of de taak die de
officier van justitie daarbij vervult.
Gebruik de regels 1 tot en met 23 van tekst 9.
De politieke besluitvorming over het wetsvoorstel van staatssecretaris
Teeven kan beschreven worden met behulp van het systeemmodel.
252pIn welke hoofdfase van het systeemmodel bevindt zich de politieke
besluitvorming over het wetsvoorstel van de staatssecretaris? Leg je
antwoord uit.
Gebruik de regels 24 tot en met 33 van tekst 9.
De wetsvoorstellen van staatssecretaris Teeven zijn het resultaat van een
afspraak tussen de VVD en de PvdA. Beide partijen hebben een eigen
visie op criminaliteitsbeleid.
261pLeg uit dat deze wetsvoorstellen aansluiten bij de visie van de VVD op
criminaliteitsbeleid.
Lees de regels 30 tot en met 33 van tekst 9.
De wetsvoorstellen komen voort uit afspraken die de VVD en de PvdA
maakten in het regeerakkoord. Ondanks het feit dat deze aanpak minder
bij de visie op criminaliteitsbeleid van de PvdA past, is de PvdA toch
akkoord gegaan met deze afspraken in het regeerakkoord.
272pGeef één mogelijke reden waarom de PvdA akkoord is gegaan met deze
afspraak. Onderbouw je reden met een kenmerk van het regeerakkoord.
In het regeerakkoord van 2012 van het kabinet-Rutte 2 stonden ook de
volgende zinnen over veiligheid en justitie: “Door een goede onderlinge
samenwerking kunnen ouders, onderwijs, jeugdzorg en politie tijdig
risicogedrag signaleren en zo criminele carrières voorkomen. De rechter
krijgt de mogelijkheid als aanvullende maatregel “ter beschikking aan het
onderwijs” (TBO) op te leggen.”
281pLeg uit dat deze wensen aansluiten bij de visie van de PvdA op
criminaliteitsbeleid.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 6Opgave 6 Het Jeugdjournaal
Bij deze opgave horen tekst 10 en figuur 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Binnen de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) heeft de NOS de
wettelijke taak om nieuwsprogramma’s te verzorgen. In 1981, toen het
NOS Journaal zijn 25-jarige jubileum vierde, werd speciaal voor kinderen
tussen de 9 en 12 jaar het Jeugdjournaal opgericht. Nederland was toen
het tweede land ter wereld dat een journaal speciaal voor deze jonge
doelgroep uitzond. In 2016 bestond het Jeugdjournaal alweer 35 jaar (zie
tekst 10).
Gebruik de inleiding en tekst 10.
Zowel de NPO als de commerciële omroepen zenden journaals of
nieuwsprogramma’s uit. In tegenstelling tot de NPO hebben de
commerciële omroepen geen apart journaal voor kinderen.
292pGeef een verklaring voor het feit dat de NPO wél een Jeugdjournaal heeft.
Betrek in je antwoord:
− een kenmerk van de Mediawet met een gegeven uit de Inleiding of
tekst 10 en
− de wijze van financiering van de NPO.
Gebruik tekst 10 en figuur 3.
302pGeef een verklaring voor het feit dat de commerciële omroepen geen
Jeugdjournaal hebben, maar wel een journaal of nieuwsprogramma voor
volwassenen.
Betrek in je verklaring:
− een gegeven uit tekst 10 en
− een gegeven uit figuur 3.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
