opgave 1Opgave 1 Gezichtsherkenning
Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over het gebruik van camera’s met gezichtsherkenning
in China, manieren waarop deze camera’s door de (lokale) overheid
ingezet worden in de Chinese technologiestad Shenzhen en over
onderzoek dat gedaan is naar de publieke opinie in China over het
zogenaamde Sociaal Kredietsysteem, waar de camera’s in Shenzhen deel
van uitmaken.
Gebruik tekst 1.
Uit tekst 1 blijkt dat er sprake is van een vorm van sociale controle door
de (lokale) overheid.
13p− Geef een omschrijving van het begrip sociale controle.
− Leg vervolgens uit of uit tekst 1 blijkt dat er sprake is van formele
sociale controle of van informele sociale controle. Gebruik in je uitleg
het verschil tussen formele en informele sociale controle.
Gebruik tekst 1.
22pLeg uit dat in de wijze waarop de Chinese politie de opsporing van
kinderontvoeringen aanpakt, een gerationaliseerde aanpak te herkennen
is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept rationalisering;
− de woorden ‘systematiseren’ en ‘doelstelling’;
− informatie uit tekst 1 waaruit het kernconcept rationalisering blijkt.
Gebruik tekst 1.
Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag verklaren.
32pGeef met behulp van de rationele-keuzetheorie een verklaring voor het
feit dat de maatregelen van de (lokale) overheid op de kruispunten in
Shenzhen tot gevolg hebben dat er nauwelijks mensen door het rode licht
zullen lopen. Gebruik in je verklaring:
− een omschrijving van de rationele-keuzetheorie;
− aan de hand van informatie uit tekst 1 een voorbeeld van kosten en
een voorbeeld van baten.
Gebruik tekst 1.
43pa Leg uit dat burgers door de maatregelen op de kruispunten in
Shenzhen gesocialiseerd kunnen worden. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept socialisatie;
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− informatie uit tekst 1 waaruit socialisatie blijkt.
b Geef aan wie in dit geval de socialisator is.
Gebruik tekst 1.
Er zijn verschillende functies van socialisatie, zoals de functie
‘continuering van de cultuur van de samenleving’ en de functie
‘verandering van de cultuur van de samenleving’.
52pLeg uit welke andere functie van socialisatie de maatregelen op de
kruispunten in Shenzhen kunnen hebben. Gebruik in je uitleg informatie
uit tekst 1 waaruit deze functie van socialisatie blijkt.
Gebruik tekst 1.
In tekst 1 staat dat de voetgangers in Shenzhen positief reageren op de
camera’s met gezichtsherkenning.
61pLeg uit dat de hoge mate van goedkeuring van camera’s met
gezichtsherkenning onder burgers erop kan wijzen dat de (lokale) Chinese
overheid gezag heeft. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het
kernconcept gezag.
De camera’s met gezichtsherkenning in Shenzhen maken deel uit van het
zogenaamde Sociaal Kredietsysteem in China. Het Sociaal
Kredietsysteem is een verzameling van commerciële en
overheidssystemen, zowel lokaal als nationaal, die worden ingevoerd om
het gedrag van Chinese individuen, bedrijven, maatschappelijke
organisaties en overheidsinstanties te sturen. De Vrije Universiteit Berlijn
heeft in 2018 onderzoek gedaan naar de publieke opinie in China over het
Sociaal Kredietsysteem. Het onderzoek is via internet gehouden onder
ruim 2000 respondenten. Het onderzoek is representatief voor de
populatie in China met een internetaansluiting in de leeftijd van
14-65 jaar, gebaseerd op leeftijd, sekse en regio. Het onderzoek was
alleen niet representatief wat betreft sekse in de hoogste
leeftijdscategorie.
72pLeg uit wat het betekent dat het onderzoek niet representatief was wat
betreft sekse in de hoogste leeftijdscategorie Chinezen met een
internetaansluiting. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip representativiteit als eis van
sociaalwetenschappelijk onderzoek;
− een eigen cijfermatig voorbeeld om te illustreren wanneer er wel
representativiteit zou zijn geweest in de hoogste leeftijdscategorie.
Gebruik figuur 1.
Figuur 1 is afkomstig uit het onderzoek naar de publieke opinie in China
over het Sociaal Kredietsysteem (zie de inleiding bij vraag 7). De
onderzoekers hadden van tevoren bepaalde verwachtingen over de mate
waarin mensen met een bepaald opleidingsniveau het Sociaal
Kredietsysteem goedkeuren. Deze verwachtingen zijn niet uitgekomen.
82p− Formuleer een hypothese over de mate van goedkeuring van het
Sociaal Kredietsysteem, die op grond van figuur 1 verworpen moet
worden.
− Benoem de afhankelijke en de onafhankelijke variabele in deze
hypothese.
opgave 2Opgave 2 Digitale nomaden
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over digitale nomaden: mensen die voor hun werk
geen vaste werkplek nodig hebben – vaak omdat ze hun werk online
kunnen doen. Zij leven en werken al reizend over de wereld.
Gebruik tekst 2.
92pLeg uit dat in het verschijnsel digitale nomaden een wereldwijde
geglobaliseerde samenleving te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept globalisering;
− informatie uit tekst 2 waaruit globalisering blijkt.
Gebruik tekst 2.
103pLeg uit dat er sprake is van binding tussen digitale nomaden. Gebruik in je
uitleg:
− de omschrijving van het hoofdconcept binding;
− twee typen bindingen;
− bij elk type binding een ander voorbeeld uit tekst 2.
Gebruik regel 43 tot en met 49 van tekst 2.
In tekst 2 zegt Sokolova: “Nomad zijn is je identiteit.”
111pBeargumenteer dat ‘digital nomad’ een identiteit is. Gebruik in je
argumentatie:
− de omschrijving van het kernconcept identiteit;
− informatie uit regel 43 tot en met 49 van tekst 2 waaruit het
kernconcept identiteit blijkt.
Gebruik regel 43 tot en met 86 van tekst 2.
122pLeg uit dat er sprake is van sociale cohesie in de gemeenschap van
digitale nomaden. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
− informatie uit regel 43 tot en met 86 van tekst 2 waaruit het
kernconcept sociale cohesie blijkt.
Gebruik regel 72 tot en met 86 van tekst 2.
Er zijn verschillende factoren die de sociale cohesie kunnen bevorderen,
zoals wederzijdse afhankelijkheid.
132pLeg uit welke andere factor die de sociale cohesie kan bevorderen te
herkennen is in tekst 2. Gebruik in je uitleg een voorbeeld van deze factor
uit regel 72 tot en met 86 van tekst 2.
Gebruik regel 60 tot en met 86 van tekst 2.
In tekst 2 wordt een vergelijking gemaakt tussen digitale nomaden en de
vorige generatie: de generatie van hun ouders. In het leven dat digitale
nomaden leiden in vergelijking met de vorige generatie is het proces van
individualisering te herkennen.
142p− Noem twee kenmerken van het proces van individualisering die te
herkennen zijn in het leven dat digitale nomaden leiden in vergelijking
met de vorige generatie.
− Geef bij beide kenmerken een voorbeeld uit regel 60 tot en met 86 van
tekst 2 waaruit het kenmerk blijkt.
Gebruik tekst 2.
152pLeg uit dat digitale nomaden beschouwd kunnen worden als een
subcultuur. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het begrip subcultuur;
− informatie uit tekst 2 waaruit blijkt dat digitale nomaden beschouwd
kunnen worden als een subcultuur.
Gebruik tekst 2.
Hofstede noemt vijf dimensies waarop je culturen van elkaar kunt
onderscheiden. Vier hiervan zijn:
− langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid
− grote machtsafstand versus kleine machtsafstand
− individualistisch versus collectivistisch
− masculien versus feminien
De vijf dimensies hebben elk twee polen. Zo heeft de dimensie masculien
versus feminien de pool masculien en de pool feminien.
162pa Noem de vijfde dimensie van Hofstede, die hierboven niet genoemd is.
b Leg vervolgens uit welke pool van deze dimensie het meest past bij
het leven van digitale nomaden. Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van deze vijfde dimensie van Hofstede;
– informatie uit tekst 2 waaruit de gekozen pool van de dimensie
blijkt.
Gebruik tekst 2.
172pLeg uit dat digitale nomaden in een ‘nomadenhub’ een groep te noemen
zijn. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van een groep;
− een voorbeeld uit tekst 2 waaruit dit kenmerk blijkt.
181pWelke uitspraak over digitale nomaden is juist?
Digitale nomaden vormen een
formele groep, want ze hebben geen vastomschreven hiërarchie.
formele groep, want ze hebben vastomschreven doelen.
informele groep, want ze hebben geen vastomschreven hiërarchie.
informele groep, want ze hebben vastomschreven doelen.
opgave 3Opgave 3 Mbo’ers: van deelnemers naar studenten
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over mbo’ers die (anno 2018) wettelijk geen ‘studenten’
heten, maar ‘deelnemers’. Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB),
de jongerenorganisatie voor mbo’ers, heeft actie gevoerd om dit te
veranderen. In 2018 heeft de minister van Onderwijs toegezegd dat
mbo’ers wettelijk ‘studenten’ gaan heten.
Gebruik tekst 3.
Het systeemmodel van het proces van politieke besluitvorming bestaat uit
vier hoofdfasen. Een van deze fasen is de conversie of omzetting. In de
fase van omzetting worden weer drie verschillende sub-fasen
onderscheiden.
De besluitvorming over de wettelijke benaming van mbo’ers als ‘student’
bevond zich toen tekst 3 geschreven werd in de fase van omzetting.
192pLeg uit in welke sub-fase in de omzetting deze besluitvorming zich toen
bevond. Gebruik in je uitleg informatie uit tekst 3 waaruit deze sub-fase in
de omzetting blijkt. Noem ook de naam van deze sub-fase.
Gebruik tekst 3.
202pBeargumenteer dat de verandering van de term ‘deelnemer’ in de term
‘student’ de sociale ongelijkheid zou kunnen verminderen.
Gebruik in je argumentatie:
− de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
− een voorbeeld uit tekst 3 waaruit het kernconcept sociale ongelijkheid
blijkt.
Gebruik tekst 3.
Er zijn drie soorten sociale ongelijkheid te onderscheiden, één daarvan is
ongelijke verdeling van bezit.
212pLeg uit van welke andere soort sociale ongelijkheid sprake is volgens
Roosmarijn Dam van JOB. Gebruik in je uitleg informatie uit tekst 3
waaruit deze soort sociale ongelijkheid blijkt.
Gebruik tekst 3.
222pLeg uit dat uit tekst 3 blijkt dat het feit dat mbo’ers niet als student
beschouwd worden, invloed heeft op hun sociaal kapitaal. Gebruik in je
uitleg een voorbeeld van sociaal kapitaal uit tekst 3.
Gebruik tekst 3.
Sociale uitsluiting heeft vier componenten, waaronder de component ‘niet
goed kunnen voorzien in elementaire levensbehoeften’.
Op basis van tekst 3 kun je beredeneren dat een andere van de vier
componenten van sociale uitsluiting geldt voor mbo’ers.
232pa Beredeneer welke andere component van sociale uitsluiting voor
mbo’ers geldt. Gebruik in je redenering informatie uit tekst 3 waaruit
deze component van sociale uitsluiting blijkt.
b Leg vervolgens op basis van tekst 3 uit dat deze vorm van sociale
uitsluiting een gevolg is van positietoewijzing.
Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van het begrip positietoewijzing;
– informatie uit tekst 3 waaruit het begrip positietoewijzing blijkt.
Gebruik tekst 4.
Uit tekst 4 blijkt dat mbo’ers wettelijk ‘studenten’ gaan heten in plaats van
‘deelnemers’.
243pa Leg uit dat JOB macht heeft. Gebruik in je uitleg:
– de omschrijving van het kernconcept macht;
– informatie uit tekst 4 waaruit het kernconcept macht blijkt.
b Leg vervolgens uit waarom de macht van JOB politieke macht is.
Politieke participatie kan worden onderverdeeld in electorale participatie
en niet-electorale participatie.
251p− Welke vorm van participatie is te herkennen in tekst 4?
− Geef uit tekst 4 twee voorbeelden van deze vorm van participatie.
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
Er zijn verschillende politieke stromingen te onderscheiden. Het besluit
om mbo’ers wettelijk studenten te gaan noemen past bij een uitgangspunt
van de sociaaldemocratische stroming.
262pLeg uit dat het besluit om mbo’ers wettelijk studenten te gaan noemen
past bij de sociaaldemocratische stroming. Gebruik in je uitleg:
− een uitgangspunt van de sociaaldemocratische stroming;
− de opvatting van deze stroming over de rol van de overheid.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
