opgave 1Opgave 1 Fluittaal
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In een aantal hooggelegen bergdorpen in afgelegen gebieden, zoals in
Turkije, Griekenland en Spanje, maken bewoners al eeuwenlang gebruik
van een gefloten taal met hoge tonen om over grote afstand met elkaar te
communiceren. Wereldwijd zijn er zo’n zeventig fluittalen.
Deze talen raken in onbruik, onder meer door het gebruik van mobiele
telefoons. Om fluittalen voor uitsterven te behoeden, staan fluittalen sinds
december 2017 op de Werelderfgoedlijst.
Gebruik regel 1 tot en met 27 van tekst 1.
Tekst 1 gaat over de fluittaal in het Turkse bergdorp Kuşköy.
12pLeg uit dat de Turkse fluittaal deel uitmaakt van de cultuur van het Turkse
bergdorp. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− informatie uit regel 1 tot en met 27 van tekst 1.
Gebruik regel 1 tot en met 27 van tekst 1.
In de tijd voor de komst van de mobiele telefoon werd de Turkse fluittaal
dagelijks gebruikt om in de bergen met elkaar te communiceren.
22pLeg uit dat het gebruik van de Turkse fluittaal kan hebben bijgedragen
aan de sociale cohesie tussen de mensen in het bergdorp Kuşköy.
Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
− informatie uit regel 1 tot en met 27 van tekst 1.
Gebruik regel 28 tot en met 41 van tekst 1.
De bewoners van het bergdorp Kuşköy zetten zich in om de Turkse
fluittaal voor uitsterven te behoeden. Stel dat de bewoners een
pressiegroep vormen en naar de gouverneur gaan voor overheidssteun
om hun fluittaal te behouden.
Het barrièremodel is een model van politieke besluitvorming.
32pLeg uit dat de gouverneur de bewoners over de eerste barrière van het
barrièremodel kan helpen. Gebruik in je uitleg:
− de eerste barrière van het barrièremodel;
− informatie uit regel 28 tot en met 41 van tekst 1.
Gebruik regel 1 tot en met 24 van tekst 2.
Rationalisering kenmerkt de overgang naar de moderne tijd. In de
premoderne tijd hadden bijvoorbeeld godsdienstige tradities meer invloed
op het denken en doen van mensen dan in de moderne tijd.
42pGeef aan welk ander kenmerk van het denken en doen in de premoderne
tijd te herkennen is in het gebruik van de Griekse fluittaal in het bergdorp
Antia. Gebruik in je antwoord:
− een kenmerk van de premoderne tijd;
− informatie uit regel 1 tot en met 24 van tekst 2 waaruit het gekozen
kenmerk blijkt.
Gebruik regel 38 tot en met 49 van tekst 2.
In tekst 2 staat dat de jongste fluiter van de Griekse fluittaal een 31-jarige
koerier is.
52pLeg uit dat deze koerier door acculturatie een fluiter van de Griekse
fluittaal geworden is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept acculturatie;
− informatie uit regel 38 tot en met 49 van tekst 2.
Gebruik tabel 1.
Tabel 1 gaat over de gefloten taal op het Spaanse eiland La Gomera.
Taalonderzoeker Meyer heeft in 2017 onderzoek gedaan naar het
verstaan van klinkers in de Spaanse fluittaal.
63pa Benoem de afhankelijke variabele en de onafhankelijke variabele in
tabel 1.
b Beredeneer dat socialisatie het verschil in het verstaan van klinkers in
de Spaanse fluittaal tussen geoefende en ongeoefende luisteraars kan
verklaren. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept socialisatie;
− gegevens uit tabel 1.
opgave 2Opgave 2 Eindeloos ouderschap
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2017 verscheen het boek Eindeloos ouderschap van socioloog Herman
Vuijsje en journalist Anneke Groen. In dit boek beschrijven zij het
hedendaagse sociale verschijnsel dat ouders hun volwassen kinderen
blijven bijstaan. De ouders die in het boek beschreven worden, behoren
vooral tot de zogenoemde babyboomers, geboren vlak na de Tweede
Wereldoorlog en volwassen geworden in de jaren zestig van de vorige
eeuw.
Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw maakte een toename van
welvaart sociaaleconomische ontwikkelingen mogelijk. Deze
sociaaleconomische ontwikkelingen hebben bijgedragen aan een
verandering in de taakverdeling binnen het gezin. In de periode van de
jaren zestig tot en met de jaren tachtig kunnen twee gezinstypen worden
onderscheiden.
72p− Geef aan welk gezinstype met welke taakverdeling het meest
gebruikelijk was in de periode van de jaren twintig tot de jaren zestig.
− Geef aan welk gezinstype met welke taakverdeling opkwam vanaf de
jaren zestig.
Gebruik regel 1 tot en met 29 van tekst 3.
Er zijn open en gesloten samenlevingen.
Tekst 3 begint met een liedje uit 1960.
82pGeef aan welk kenmerk van een open samenleving uit dit liedje blijkt.
Gebruik in je antwoord:
− een kenmerk van een open samenleving;
− informatie uit regel 1 tot en met 29 van tekst 3.
Gebruik regel 1 tot en met 29 van tekst 3.
Sociale mobiliteit is opwaarts of neerwaarts.
92pLeg uit dat volgens tekst 3 de neerwaartse sociale mobiliteit onder de
volwassen kinderen van babyboomers is toegenomen. Gebruik in je
uitleg:
− een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit;
− informatie uit regel 1 tot en met 29 van tekst 3.
Gebruik regel 30 tot en met 59 van tekst 3.
De overheid heeft een aantal instrumenten om sociale ongelijkheid te
beïnvloeden, zoals onderwijsbeleid.
102pLeg uit welk instrument de overheid na de Tweede Wereldoorlog heeft
ingezet om ouderen te ondersteunen. Gebruik in je uitleg:
− een instrument van de overheid om sociale ongelijkheid te
beïnvloeden;
− een voorbeeld van het gekozen instrument van de overheid uit
regel 30 tot en met 59 van tekst 3.
Gebruik tekst 3.
112pLeg uit dat in de hulp van de ouders aan hun volwassen kinderen
twee typen bindingen te herkennen zijn. Gebruik in je uitleg:
− de naam en omschrijving van deze twee typen bindingen;
− per type binding een ander voorbeeld uit tekst 3.
Uit tekst 3 blijkt dat jongvolwassenen problemen ervaren op de
arbeidsmarkt. Dat zij geen vaste baan kunnen krijgen is een sociaal
probleem. In de drie grote politieke ideologieën staan verschillende
actoren centraal bij het oplossen van sociale problemen, zoals de actor
maatschappelijke organisaties in het confessionalisme.
122pGeef voor de twee andere politieke ideologieën aan welke andere actor
centraal staat bij het oplossen van problemen op de arbeidsmarkt.
Gebruik tekst 4.
Familie is een sociale institutie. Vuijsje en Groen beschrijven in tekst 4 de
betekenis van de familie in de jaren zestig van de vorige eeuw voor
babyboomers.
132pLeg uit dat in deze beschrijving van familie een sociale institutie te
herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
− informatie uit tekst 4.
Gebruik tekst 4.
142pLeg uit dat individualisering te herkennen is in de verandering van
familierelaties van babyboomers in de jaren zestig van de vorige eeuw.
Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept individualisering;
− informatie uit tekst 4.
opgave 3Opgave 3 Criminele hulpjes bij liquidaties
Bij deze opgave horen de tabellen 2 en 3 en tekst 5 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het
Ministerie van Justitie (WODC) publiceerde in 2017 een onderzoek van
socioloog Van Gestel en criminoloog Verhoeven naar liquidaties in
Nederland. Liquidaties zijn moorden, gepleegd door of in opdracht van
leden van een criminele organisatie. De maatschappelijke
verontwaardiging is bij liquidaties groot, omdat liquidaties meestal met
bruut geweld in de openbare ruimte worden uitgevoerd. Volgens de
onderzoekers is in de jaren tachtig van de vorige eeuw het aantal
liquidaties gestegen vanaf het moment dat de internationaal
georganiseerde smokkel van drugs groeit. Vanaf het jaar 2000 herkennen
de onderzoekers in de liquidaties een proces van verruwing door de
beschikbaarheid van zware vuurwapens en de inzet van nieuwe
onervaren schutters uit criminele jeugdgroepen. Deze opgave gaat over
ontwikkelingen in het aantal liquidaties en criminele straatjongeren als
hulpjes bij liquidaties.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Of politieke vraagstukken daadwerkelijk op de politieke agenda komen,
hangt af van een aantal factoren, zoals of er voldoende ruimte is op de
politieke agenda.
151pLeg uit aan welke andere factor voor politieke agendavorming het
vraagstuk liquidaties voldoet. Gebruik in je uitleg:
− een factor voor politieke agendavorming;
− informatie uit de inleiding van deze opgave.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
162pLeg uit dat globalisering zal hebben bijgedragen aan de toename van het
aantal liquidaties. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept globalisering;
− informatie uit de inleiding van deze opgave.
Gebruik de tabellen 2 en 3.
Tabel 2 gaat over het aantal geregistreerde liquidaties per provincie.
Tabel 3 gaat over onveiligheidsbeleving per provincie.
173p− Formuleer een hypothese over een verband tussen het aantal
liquidaties en de onveiligheidsbeleving, die te toetsen is met tabel 2 en
tabel 3. Gebruik de formulering: Hoe …, des te …
− Leg uit welke variabele uit je hypothese over objectieve onveiligheid
gaat: de afhankelijke of de onafhankelijke variabele. Gebruik in je
uitleg een omschrijving van het begrip objectieve onveiligheid.
− Leg uit of je hypothese bevestigd of verworpen moet worden. Gebruik
in je uitleg gegevens uit tabel 2 en tabel 3.
Gebruik regel 1 tot en met 34 van tekst 5.
Preventieve maatregelen zijn bedoeld om straatjongeren ervan te
weerhouden de criminaliteit in te gaan. Voor de straatjongeren in tekst 5
bleken deze niet succesvol.
Preventieve maatregelen kunnen aansluiten bij de klassieke of de
moderne school in het strafrecht.
182pGeef bij elke school van het strafrecht een voorbeeld van een preventieve
maatregel uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5.
Gebruik regel 1 tot en met 34 van tekst 5.
In tekst 5 worden eigenschappen van criminele straatjongeren
beschreven. Eigenschappen van individuen worden door zowel nature als
nurture bepaald.
192pLeg uit dat in de beschrijving van criminele straatjongeren in tekst 5
nature en nurture te herkennen zijn. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van nature en informatie uit regel 1 tot en met 34 van
tekst 5;
− een omschrijving van nurture en informatie uit regel 1 tot en met 34
van tekst 5.
Gebruik regel 1 tot en met 34 van tekst 5.
Sociale uitsluiting heeft vier componenten. Een daarvan is het niet goed
kunnen voorzien in elementaire levensbehoeften.
202pLeg uit welke ander component van sociale uitsluiting te herkennen is in
de beschrijving van criminele straatjongeren in tekst 5. Gebruik in je
uitleg:
− de naam en een omschrijving van een component van sociale
uitsluiting;
− informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 5.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik tekst 5.
In tekst 5 geeft criminoloog De Jong redenen voor het criminele gedrag
van straatjongeren.
212pBeredeneer dat de anomietheorie het criminele gedrag van de
straatjongeren kan verklaren. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van de anomietheorie;
− informatie uit tekst 5.
Gebruik regel 35 tot en met 73 van tekst 5.
Volgens criminoloog De Jong zijn sommige straatjongeren, de “zwakkere
broeders” (regel 35), kwetsbaar voor de criminele ronselaars. Deze
ronselaars beschikken over machtsbronnen.
223pBeredeneer dat criminele ronselaars met een affectieve machtsbron
macht kunnen uitoefenen op straatjongeren. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van affectieve machtsbron en informatie uit regel 35
tot en met 73 van tekst 5;
− de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit regel 35
tot en met 73 van tekst 5.
Gebruik regel 35 tot en met 73 van tekst 5.
Hofstede noemt zes dimensies waarmee je culturen van elkaar kunt
onderscheiden. Vijf hiervan zijn:
− grote machtsafstand versus kleine machtsafstand
− individualistisch versus collectivistisch
− langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid
− masculien versus feminien
− hedonisme versus soberheid
De zes dimensies hebben elk twee polen. Zo heeft de dimensie masculien
versus feminien de pool masculien en de pool feminien.
232pa Noem de zesde dimensie van Hofstede, die hierboven niet genoemd
is.
b Beredeneer vervolgens welke pool van deze zesde dimensie het
meest past bij het leven van criminele straatjongeren. Gebruik in je
uitleg:
− een omschrijving van deze zesde dimensie van Hofstede;
− informatie uit regel 35 tot en met 73 van tekst 5
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
