Eindexamen tehatex havo 2005, tijdvak 1

In welke stijl is dit museum gebouwd? Leg uit hoe een ‘tempel voor de kunsten’ wordt

opgeroepen.

Noem nog drie andere aspecten die indruk maken op de museumbezoeker.

Als je het museum binnengaat kun je direct doorlopen naar de zaal die je ziet op

afbeelding 2; hier staan de beroemdste beelden uit de collectie.

Noem drie aspecten van de architectuur waaruit je kunt afleiden dat dit de belangrijkste zaal

is.

Het gebouw is zo ontworpen dat de bezoeker een logische route door het museum loopt.

Leg dit uit.

Het gebouw van Schinkel was lange tijd het voorbeeld voor de museumarchitectuur in

grote steden van Europa en de Verenigde Staten. Maar in 1959 werd in New York een heel

ander museum geopend. De zakenman Salomon Guggenheim wilde voor zijn verzameling

moderne kunst een gebouw realiseren dat met geen enkel bestaand museum te vergelijken

zou zijn. Daarvoor liet hij de vooruitstrevende architect Frank Lloyd Wright het ontwerp

maken. Op afbeelding 3 zie je de voorgevel van het Guggenheim Museum met rechts van

het midden de ingang en op afbeelding 4 een luchtopname van het gebouw; op figuur 4 en 5

zie je twee interieuropnamen van dit gebouw uit 1959.

Wright ontwierp een spectaculair gebouw dat in geen enkel opzicht deed denken aan

traditionele musea zoals dat van Schinkel.

Geef aan de hand van drie kenmerken van het exterieur aan waarom het zo vernieuwend

was.

Als je het museum ingaat kom je in een hoge ruimte die door een lichtkoepel wordt

afgedekt. Het is de bedoeling dat je eerst met een lift naar boven gaat. Een spiraalvormige,

licht hellende baan leidt de bezoekers langs de collectie geleidelijk naar beneden.

Noem twee voordelen van deze looproute.

Een bezoek aan het Guggenheim is een heel andere ervaring dan een bezoek aan een

traditioneel museum. De kunstwerken zijn hier in één grote centrale ruimte ondergebracht.

De meeste bevinden zich in nissen langs de wanden.

Leg uit hoe het bekijken én het ervaren van kunst door deze inrichting wordt beïnvloed.

Op afbeelding 5 tot en met 11 zie je foto’s van het Groninger Museum, dat in 1994 werd

geopend. Het is ontworpen door een team van architecten onder leiding van de Italiaanse

vormgever Alessandro Mendini. De computertekening op afbeelding 5 toont het hele

complex, dat zich in het water bevindt en uit verschillende paviljoens bestaat.

De collectie van het museum bestaat uit verschillende verzamelingen. De opdracht aan de

architecten luidde dat de diversiteit van de collectie in het gebouw zichtbaar zou moeten

zijn.

Zo worden de archeologische vondsten uit de provincie tentoongesteld in het vierkante

paviljoen links op de voorgrond. Op afbeelding 6 zie je dit paviljoen van dichtbij.

Daar bovenop staat het paviljoen dat vormgever Philip Starck ontwierp voor Chinees en

Japans porselein.

De toren is de ‘schatkamer’, het depot waarin kunst wordt bewaard.

Het paviljoen rechts op de achtergrond wordt gebruikt voor tijdelijke tentoonstellingen.

Breng de vormgeving van drie van deze paviljoens in verband met hun functie.

Mendini is geen architect maar een vormgever; hij maakt deel uit van de Italiaanse

Memphisgroep die zich in de jaren negentig afzette tegen het functionalisme.

Leg uit hoe Mendini dat hier heeft gedaan en noem daarbij twee voorbeelden.

Over het interieur zijn de meningen van critici verdeeld: sommigen vinden het geslaagd,

anderen, voor een museum, ongeschikt.

Geef voor beide standpunten een argument.

Toenmalig directeur Frans Haks wilde een aantrekkelijk museum dat aansloot bij de

postmoderne tijd.

Licht aan de hand van twee kenmerken toe hoe het exterieur de tijdgeest van de late

twintigste eeuw weerspiegelt.

Leg uit wat een aureool is en hoe deze meestal is vormgegeven.

Petrus is de belangrijkste figuur in deze voorstelling. Hij zit op een verhoogde troon en valt

op door de rode mantel. De schilder heeft nog een ander aspect gebruikt om aan te geven

dat Petrus veel belangrijker is dan de andere figuren. Dit was in de Middeleeuwen heel

gebruikelijk.

Geef aan op welke typisch middeleeuwse manier de schilder aangeeft dat Petrus de

belangrijkste figuur is.

Op het detail op afbeelding 13 zie je dat Stefaneschi Petrus een geschenk aanbiedt. Dit

geschenk is een altaarstuk met drie panelen. Op het middelste paneel daarvan is Petrus

afgebeeld, die een geschenk krijgt aangeboden. Stefaneschi biedt dus het altaarstuk aan

waar hij zelf op staat.

Het altaarstuk dat Stefaneschi aanbiedt heeft kenmerken van gotische architectuur.

Noem drie van deze kenmerken.

Giotto’s werk was zeer vernieuwend. Het paneel op afbeelding 12 komt uit zijn atelier.

Noem twee aspecten van de vormgeving die destijds vernieuwend waren.

Het werk op afbeelding 12 is waarschijnlijk niet door Giotto zelf, maar door zijn leerlingen

geschilderd. Toch vertoont het veel overeenkomsten met het werk van de meester. Dat was

ook de bedoeling.

Leg dit uit.

In de Middeleeuwen was de Kerk meestal de opdrachtgever, maar soms waren dat ook rijke

mensen, zoals Stefaneschi. Doordat deze zich vaak zelf op het kunstwerk lieten afbeelden

verwierven zij aanzien. Roem was voor hen niet de enige reden.

Noem nog een andere reden.

Op afbeelding 14 zie je een detail van een schilderij uit 1486 van Carlo Crivelli dat hij in

opdracht van de Italiaanse stad Ascoli Piceno maakte. Op figuur 6 zie je het geheel. Het

schilderij stelt voor een Annunciatie: de engel Gabriël vertelt Maria dat ze de moeder van

Jezus zal worden. Naast Gabriël zie je de heilige Emidius, beschermheilige van de stad

Ascoli Piceno. Als geschenk voor Maria heeft hij een model van de stad bij zich.

Emidius biedt in dit schilderij, evenals Stefaneschi in het schilderij op afbeelding 12, een

geschenk aan. De bedoeling die zij beiden met het aanbieden van een geschenk hebben,

verschilt.

Leg uit wat Emidius met het aanbieden van dit geschenk bij Maria probeert te bereiken.

Het schilderij van Crivelli is gemaakt in de Renaissance. Dat kun je vooral zien aan het

duidelijk lijnperspectief.

Noem nog drie kenmerken van de Renaissance die je ziet op het detail op afbeelding 14.

Leg dit aan de hand van twee aspecten van de vormgeving uit.

Noem drie manieren waarop in dit schilderij een zekere spanning is bereikt.

In verband met het opkomend nazisme in Europa vertrokken eind jaren dertig, begin jaren

veertig, veel progressieve kunstenaars naar Amerika; ook Mondriaan ging naar Amerika.

Geef aan waarom toen juist déze kunstenaars naar Amerika vertrokken.

In 1942 begon Mondriaan aan het schilderij dat je ziet op afbeelding 17, met de titel

Victory Boogie Woogie. Het bleef onvoltooid achter toen de kunstenaar in 1944 overleed.

Op het detail op afbeelding 18 zie je restanten van gekleurd plakband, dat later natuurlijk

verwijderd had moeten worden.

Leg uit met welk doel Mondriaan het plakband in zijn schilderijen gebruikte.

Voor Victory Boogie Woogie heeft Mondriaan het vierkante doek gekanteld tot een

ruitvorm. Dit had hij al eerder gedaan. Maar in andere opzichten is dit werk vernieuwend in

vergelijking met de schilderijen uit de jaren dertig, waarvan je op afbeelding 16 een

voorbeeld ziet.

Noem drie aspecten die nieuw zijn in het werk op afbeelding 17.

‘Boogie Woogie’ is een ritmische vorm van bluesmuziek¹⁾ die in die tijd populair was in

New York. De melodie bestaat uit korte, geïmproviseerde ‘motiefjes’ waarbij klanken niet

in elkaar overvloeien.

Leg aan de hand van twee aspecten uit hoe dit schilderij in verband gebracht kan worden

met deze muziek.

Boogie Woogie is de naam van virtuoze pianostukken, gebaseerd op een bluesschema,

waarbij de baspartij een karakteristiek ritmisch en harmonisch patroon speelt, terwijl de

melodie bestaat uit korte, geïmproviseerde motiefjes.

Sinds de jaren vijftig heeft Nederland een omvangrijke collectie Mondriaans. Toch kocht

ons land in 1998 voor een ongekend hoog bedrag - tachtig miljoen gulden - van een

Amerikaanse verzamelaar Victory Boogie Woogie. De staatssecretaris van Cultuur

verdedigde de aankoop door het schilderij van onschatbare waarde voor het Nederlandse

culturele erfgoed te verklaren.

Leg uit waarom de Nederlandse staat juist déze Mondriaan aan haar collectie wilde

toevoegen.

Op afbeelding 19 zie je de Mondriaan-jurk uit 1965, ontworpen door Yves Saint Laurent.

Het Mondriaan-motief komt goed tot zijn recht door de vorm van de jurk.

Leg dit uit aan de hand van drie aspecten.

In de revolutionaire jaren zestig waarin allerlei groeperingen in de maatschappij zich

emancipeerden, bleef de mode niet achter. Op figuur 7 zie je een jurk uit de jaren vijftig die

een geheel ander modebeeld laat zien dan de Mondriaan-jurk op afbeeling 19.

Vergelijk afbeelding 19 en figuur 7.

Geef aan waarom de Mondriaan-jurk goed past bij de opstandige jaren zestig. Doe dit aan

de hand van drie verschillen tussen de Mondriaan-jurk en de jurk van figuur 7.

Op afbeelding 20 zie je een reclame van L’Oréal. Deze stond een aantal jaren geleden

regelmatig op een dubbelpagina in tijdschriften. Rechtsonder zie je een aantal

haarproducten van L’Oréal.

In de vormgeving van deze reclame wordt verwezen naar een museumzaal.

Noem twee manieren waarop de reclame beeldend deze verwijzing maakt.

Geef twee redenen waarom het in commercieel opzicht goed is om Mondriaan te citeren.

Mondriaan hoopte dat zijn kunst zou bijdragen aan een harmonieuze samenleving. De wijze

waarop L’Oréal Mondriaans vormentaal hier toepast, beantwoordt echter niet aan dit ideaal.

Leg dit uit.

Noem twee aspecten die hem zo levensecht maken.

Het maken van zelfportretten werd aan het begin van de zestiende eeuw (bij kunstenaars)

populair.

Leg dit uit.

Op afbeelding 22 zie je een zelfportret uit 1991 van de Engelse kunstenaar Marc Quinn. Het

is gemaakt van zijn eigen bloed. Hij goot zijn eigen bloed in een mal die hij van zijn eigen

hoofd had laten maken en liet het afgietsel bevriezen. Het hoofd wordt bewaard op een

diepvrieselement dat tevens sokkel is. Het geheel zie je op figuur 8.

Dit werk kán als zelfportret worden opgevat, maar verwijst eigenlijk naar vergankelijkheid.

Leg aan de hand van drie kenmerken uit hoe dit beeld naar vergankelijkheid verwijst.

In eerste instantie zie je niet van welk materiaal het beeld is gemaakt en lijkt het

vrieselement een gewone sokkel. Ben je echter wél op de hoogte van de gebruikte

materialen, dan krijgt dit beeld een diepere betekenis.

Leg dit uit.

Op afbeelding 23 en figuur 9 zie je een zelfportret uit 2001 van de Australische kunstenaar

Ron Mueck. Het is ruim een meter breed en is aan de achterzijde hol.

Mueck, die oorspronkelijk poppenmaker was, spaart kosten noch moeite om zijn beelden zo

realistisch mogelijk te maken. Zo worden bijvoorbeeld de haren en wimpers een voor een

in zijn beelden ingeplant.

Noem nog drie voorbeelden waaraan je kunt zien dat de kunstenaar het realisme tot in de

details doorvoert.

Een tentoonstelling van zijn werk in Haarlem in 2003, waarvan je op figuur 9 een opname

ziet, trok vele belangstellenden die niet alleen onder de indruk waren van het vakmanschap

en de hyperrealistische uitwerkingen, maar ook door de kwetsbaarheid van de figuren

werden ontroerd.

Leg uit hoe dit beeld kwetsbaarheid oproept.