bij dit examen
Dit examen gaat over spectaculaire kunst, kunst die de aandacht trekt en
kunst die wil verleiden. Kunstenaars, architecten en vormgevers werken
daarbij soms op de grens van kunst en kitsch.
opgave 1Bouwen om te bekoren
Vragen bij afbeelding 1 tot en met 7.
Op figuur 1 hieronder zie je een voorbeeld van een vroeg barokke kerk uit
Italië: Il Gesù. De kerk werd eind zestiende eeuw gebouwd en staat in
Rome.
figuur 1
Il Gesù
Op afbeelding 1 zie je Val-de-Grace, een kerk uit de Franse barok. Deze
kerk staat in Parijs en is later gebouwd, in de tweede helft van de
zeventiende eeuw. De architect François Mansart wilde een kerk die
uitbundiger was dan het Italiaanse voorbeeld.
Vergelijk de voorgevel op afbeelding 1 met die op figuur 1.
De voorgevel van Val-de-Grace lijkt vergeleken met die van Il Gesù heel
imponerend.
13p
Beschrijf drie aspecten van de gevel van Val-de-Grace die bijdragen aan
het imponerende uiterlijk ervan.
Op figuur 3 en 4 zie je de verhoogde koepel zoals die is toegepast in Val-
de-Grace.
figuur 3
figuur 4
Het voordeel van een verhoogde koepel voor het exterieur is dat de kerk
hoger wordt, zodat je die van een afstand goed kunt zien. Een verhoogde
koepel biedt ook voordelen voor het interieur.
Bekijk figuur 4.
22p
Geef twee voordelen van de verhoogde koepelbouw voor het interieur van
Val-de-Grace.
Op afbeelding 2 zie je de plafondschildering in de koepel. God is
afgebeeld in de hemelopening en wordt omringd door allerlei Bijbelse
figuren, zoals engelen en profeten.
De kunstenaar heeft de koepel zo geschilderd dat de blik van de
beschouwer als vanzelf naar de hemelopening wordt gestuurd.
32p
Geef twee manieren waarop de blik naar de hemelopening wordt
gestuurd.
Op afbeelding 3 zie je de beeldengroep die onder de koepel geplaatst is.
De beeldengroep stelt de geboorte van Christus voor. Maria begroet het
kind eerbiedig. Jozef reageert verrast op het bijzondere kind.
Op afbeelding 4 zie je Jozef. De kunstenaar heeft veel moeite gedaan om
het gevoel van verrassing zo overtuigend mogelijk te verbeelden in de
houding van Jozef.
Bekijk afbeelding 4.
42p
Beschrijf twee manieren waarop de houding van Jozef bijdraagt aan dit
gevoel van verrassing.
De katholieke kerk had met het plaatsen van een dergelijke levensechte
beeldengroep in de kerk een doel.
52p
Geef aan
− welk effect een dergelijke levensechte beeldengroep heeft op de
gelovigen, en
− welk doel de kerk hiermee wilde bereiken.
Architectenbureau FAT kreeg rond 2005 de opdracht om nieuwbouw te ontwerpen voor een voormalige arbeiderswijk in Manchester, Engeland. Op afbeeldingen 5, 6 en 7 zie je het nieuwbouwproject. FAT wilde de kwaliteit van de leefomgeving verbeteren door meer sfeer in de straten te brengen en bij het ontwerpen van woningen rekening te houden met de persoonlijke smaak en huiselijke stijl van de (voormalige) inwoners van dit gebied.
In figuur 5, op de pagina hiernaast, zie je een impressie die FAT maakte
van een alledaags interieur in de huiselijke stijl van de wijkbewoners. De
impressie bestaat uit allerlei aspecten van een interieur die doorgaans als
gezellig of sfeervol worden ervaren, zoals een open haard.
figuur 5
Bekijk figuur 5.
63p
Noem nog drie voorbeelden van dergelijke sfeervolle aspecten die je
terugvindt in deze impressie.
FAT nam deze impressie van een huiselijk interieur als uitgangspunt voor
het ontwerpen van het exterieur van de nieuwbouwwoningen. Elke
woning kreeg een eigen stijl en een huiselijke sfeer.
Bekijk afbeelding 5 en 6.
74p
Geef twee voorbeelden van het exterieur
− die duiden op een eigen stijl van de woningen, en
− twee voorbeelden die duiden op een huiselijke sfeer.
FAT is de afkorting van Fashion, Architecture, Taste (mode, architectuur,
smaak). Het bureau typeert zichzelf als dwars, als een groep architecten
die op allerlei niveaus ingaat tegen gewoontes in de architectuur. Hun
motto bij het ontwerpen is: "Kill the modernist in you!" (Dood de modernist
in jezelf!).
figuur 6
Walter Gropius, woningbouwproject Törten, Dessau 1926-1928
Op figuur 6 zie je een voorbeeld van een modernistische woonwijk uit de
jaren twintig van de vorige eeuw. Afgaand op het project in Manchester
kun je stellen dat het FAT niet helemaal gelukt is om de modernist in
henzelf te doden.
Bekijk afbeelding 5, 6 en 7.
82p
Geef twee argumenten die deze stelling ondersteunen.
De architectuurcriticus Hans Teerds vraagt zich af of het doel om de wijk
in Manchester meer af te stemmen op de wensen van de inwoners wel is
gehaald. Teerds: "Gaat de alledaagsheid van 'de straat' niet verloren? En
bereikt men het doel: kan de bewoner zich nog identificeren met het
resultaat?"
91p
Ben jij van mening dat FAT het doel om de wijk gezelliger en huiselijker te
maken gehaald heeft? Ondersteun je mening met een argument.
opgave 2Man en vrouw
Vragen bij afbeelding 8 tot en met 12.
Het paar liet zich vereeuwigen als voorname, zelfbewuste burgers.
Bekijk figuur 7.
102p
Beschrijf twee aspecten van de voorstelling waaruit het voorname en/of
zelfbewuste blijkt.
In de zeventiende eeuw werden in Nederland veel portretten,
groepsportretten en huwelijksportretten geschilderd. Dat hing samen met
de kunstmarkt, die hier anders was dan in zuidelijke baroklanden als
Frankrijk en Italië.
112p
Leg uit
− dat juist in Nederland de portretkunst door de kunstmarkt tot bloei
kwam, en
− waardoor het aanbod van genres op de Nederlandse kunstmarkt heel
divers werd (stillevens, landschappen, genrestukken).
Op afbeelding 8 zie je Het joodse bruidje, dat Rembrandt omstreeks 1665 schilderde. Een man en een vrouw lieten zich, in historische kostuums, afbeelden als Bijbelse personages. Het werk krijgt daardoor een andere betekenis dan het portret van het echtpaar op figuur 7.
Rembrandts schilderij toont de intimiteit van de liefde.
121p
Geef aan hoe je dat kunt afleiden uit de voorstelling.
132p
Beschrijf twee manieren waarop de vormgeving de intimiteit versterkt.
In Het joodse bruidje paste Rembrandt een vrije, losse manier van
schilderen toe.
Bekijk afbeelding 8 en het detail op afbeelding 9.
143p
Beschrijf drie verschillende manieren waarop Rembrandt verf aanbrengt in
dit werk, en geef steeds aan welk effect hij daarmee bereikte.
De man en vrouw vormen een eenheid, die versterkt wordt door de
vormgeving.
151p
Geef met een voorbeeld aan hoe de vormgeving die eenheid versterkt.
Ondanks die eenheid zijn de figuren toch goed van elkaar te
onderscheiden. Klimt maakt in de decoratie duidelijk verschil tussen het
mannelijke en vrouwelijke.
162p
Leg uit op welke manier dit verschil in de decoratie te zien is.
Het werk van Klimt behoort tot de jugendstil.
172p
Noem twee kenmerken van de jugendstil die je ziet in het werk op
afbeelding 10.
Op afbeelding 11 zie je een schilderij van de Amerikaanse illustrator James Avati uit 1950. Het is gebruikt voor het omslag van het boek op afbeelding 12. Avati maakte dit soort ontwerpen voor honderden pocketboeken. De omslagen moesten een miljoenenpubliek verleiden de boeken te kopen.
Een spannende voorstelling op het omslag van een boek verleidt het
publiek tot aankoop.
182p
Leg uit
− wat de voorstelling op afbeelding 11 zo spannend maakt, en
− waarom een dergelijke voorstelling verleidt tot aankoop.
Avati kreeg pas heel laat een overzichtstentoonstelling in een museum.
Zijn werk werd in de jaren vijftig niet serieus genomen door de
kunstwereld.
192p
Geef twee redenen waarom zijn schilderijen destijds door de kunstwereld
niet serieus werden genomen.
opgave 3Woest aantrekkelijk
Vragen bij afbeelding 13 tot en met 15.
Op afbeelding 13 zie je Jacht op krokodil en nijlpaard, rond 1616 gemaakt
door de Vlaamse schilder Peter Paul Rubens.
Dit jachttafereel was voor een beschouwer uit de zeventiende eeuw nogal
exotisch. Het nijlpaard en de krokodil bijvoorbeeld, waren dieren die
vrijwel niemand kende omdat ze in de Nederlanden niet voorkwamen.
203p
Noem nog drie voorbeelden uit het jachttafereel die het zo exotisch
maken.
Rubens verbeeldt het moment waarop de opgejaagde dieren omsingeld
zijn door jagers. De nauwe omsingeling maakt de voorstelling
spectaculair.
213p
Noem nog drie aspecten van de voorstelling die bijdragen aan het
spectaculaire karakter ervan.
Rubens schildert een heel dynamisch jachttafereel. Die indruk van
dynamiek bereikt hij onder andere door de compositie.
222p
Beschrijf de manier waarop de compositie bijdraagt aan die sterke
dynamiek.
Walter van Beirendonck is een Belgische modeontwerper die bekendstaat om zijn eigenzinnige en spectaculaire ontwerpen. In 2011 werd naar aanleiding van zijn dertigjarig jubileum als ontwerper in het Modemuseum in Antwerpen een overzichtstentoonstelling van zijn werk geopend.
De fotomuur op afbeelding 14 toont modellen die ontwerpen uit
verschillende collecties van Van Beirendonck dragen. Afbeelding 15 toont
een gedeelte van de fotomuur.
Bekijk afbeelding 15.
Van Beirendonck maakt in zijn werk ongewone combinaties. Hij zegt: "Ik
breng elementen samen waartussen geen verband bestaat."
233p
Geef drie voorbeelden van ongewone combinaties:
− één voorbeeld gelet op kleur,
− één voorbeeld gelet op motief, en
− één voorbeeld gelet op accessoires.
Van Beirendonck maakte de fotomuur samen met Nick Knight, een
beroemd fotograaf en regisseur van videoclips. De titel van dit werk is
Walters Wild Knights. 'Knights' betekent ridders, maar in het Engels klinkt
'knights' hetzelfde als 'nights': nachten.
De modellen wekken de indruk van een groep wilde ridders of strijders.
242p
Leg aan de hand van twee voorbeelden uit waardoor de indruk van wilde
ridders of strijders ontstaat.
Een criticus schrijft dat de groepsfoto op afbeelding 15 een sterke
boodschap uitdraagt die voor veel van het werk van Van Beirendonck
geldt: "Live, break free, be different!" ("Leef, bevrijd jezelf, wees anders!")
De dragers van zijn mode worden aangespoord zich te bevrijden van iets.
Bekijk afbeelding 15.
252p
Leg aan de hand van de afbeelding uit:
− waarvan de dragers van Van Beirendoncks mode zich zouden moeten
bevrijden, en
− op welke manier de mode van Van Beirendonck bijdraagt aan die
bevrijding.
Met sommige collecties brengt Van Beirendonck serieuze en
maatschappelijk gevoelige onderwerpen onder de aandacht, zoals aids,
klimaatverandering of discriminatie, zoals je kunt zien op figuur 8.
figuur 8
Hoe serieus en gevoelig het onderwerp ook is, Van Beirendoncks mode is
altijd spectaculair en over the top.
261p
Ben jij van mening dat spectaculaire mode een goede manier is om een
maatschappelijk gevoelig onderwerp onder de aandacht te brengen?
Ondersteun je mening met een argument.
opgave 4Borden en schotels
Vragen bij afbeelding 16 tot en met 21.
Vanaf het midden van de achttiende eeuw nam onder de adel en de gegoede burgerij de vraag naar exclusief serviesgoed enorm toe. Om aan die vraag te voldoen verschenen er steeds meer aardewerkfabrieken, zoals die van de beroemde keramist en ondernemer Josiah Wedgwood.
Catharina de Grote, tsarina van Rusland, bestelde rond 1770 een bijna
duizenddelig eetservies bij Wedgwood. Het zogenaamde Groene
Kikkerservies was bestemd voor haar nieuwe zomerpaleis. Het servies
werd genoemd naar het gebied waar het paleis stond.
Op afbeelding 16 zie je een dinerbord uit dit kikkerservies. De manier
waarop de kikker is verwerkt in de randdecoratie benadrukt de voorname
status van het servies.
272p
Noem twee manieren waarop de randdecoratie met kikker de voorname
status van het servies benadrukt.
Het servies is gedecoreerd met voorstellingen van Engelse landschappen
en gotische monumenten. Speciale decorateurs brachten de honderden
verschillende voorstellingen met de hand aan.
Deze voorstellingen, van Engelse landschappen en monumenten, werden
ontleend aan bekende kunstwerken.
282p
Geef hiervoor twee redenen.
Op afbeelding 17 en 18 (detail) zie je een bord uit 1853 ontworpen door de Franse keramist Charles Jean Avisseau. Hij maakte deel uit van een groep kunstenaars en intellectuelen die zich, mede door het werk van natuuronderzoekers zoals Charles Darwin, lieten inspireren door de levende natuur.
Het bord heeft de levende natuur in en rond een meertje als onderwerp.
Een stuk servies zoals een bord of schotel leent zich goed voor de
uitwerking van dit onderwerp.
292p
Noem twee redenen waarom een bord of schotel zich goed leent voor
uitwerking van het onderwerp 'natuur in en rond een meertje'.
Op veel borden is de natuur geïdealiseerd en lieflijk weergegeven. Op het
bord van Avisseau is de natuur wild voorgesteld.
Bekijk afbeelding 17 en 18.
302p
Noem twee aspecten van de voorstelling waaruit die wilde natuur blijkt.
Stelling: De wilde natuur als onderwerp voor dit soort handgemaakt
servies komt voort uit verzet tegen de oprukkende industrialisatie.
311p
Geef een argument die deze stelling ondersteunt.
Het bord is gemaakt van klei die is gebakken en daarna geglazuurd.
Glazuur zorgt ervoor dat het voorwerp waterdicht wordt.
321p
Noem nog een praktische functie van glazuur.
Het glazuur heeft ook een decoratieve functie. Bij de bladeren op het bord
is te zien dat de glazuurschildering bijdraagt aan de levensechte
voorstelling van de bladeren.
Bekijk het detail op afbeelding 18.
332p
Leg met twee voorbeelden uit dat de glazuurschildering bijdraagt aan de
levensechtheid van de bladeren.
Bekijk afbeelding 19 en 20.
Ondanks het feit dat de helften niet op elkaar aansluiten, zijn ze met zorg
uitgekozen en samengevoegd, waardoor ze toch een eenheid vormen.
342p
Noem twee aspecten van de voorstelling waaruit die eenheid blijkt.
De borden op afbeelding 19 en 20 maken deel uit van een groot servies
dat gemaakt is volgens hetzelfde concept. Je ziet meer stukken uit dit
servies op afbeelding 21.
Bekijk afbeelding 19, 20 en 21.
Het lijkt alsof steeds twee helften van bestaande serviesstukken aan
elkaar gelijmd zijn. Toch is dit niet erg waarschijnlijk.
352p
Geef hiervoor twee argumenten.
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
De visie van CTRLZAK is: "Wij geloven dat we in een eeuw van
globalisering leven waar uitingen van een nieuwe hybride (gemengde)
cultuur nodig zijn. Om dat te kunnen bereiken moeten we eerst onze
wortels onderzoeken."
362p
Leg uit hoe deze visie van CTRLZAK tot uitdrukking komt in hun servies
Hybrid.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
De bijlage met informatie bij dit examen, zoals hij gedrukt is.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
13p
22p
32p
42p
52p
63p
74p
82p
91p
102p
112p
121p
132p
143p
151p
162p
172p
182p
192p
203p
213p
222p
233p
242p
252p
261p
272p
282p
292p
302p
311p
321p
332p
342p
352p
362p
