bronnen

Eindexamen wiskunde A havo 2006, tijdvak 1 (wiskunde A1,2)

opgave 1Verdienen vrouwen minder?

In maart 2003 stond in de Volkskrant een artikel over de inkomensachterstand van vrouwen op mannen. Deze figuur stond er bij: figuur 1 gemiddeld inkomen van gemiddeld vrouwen als percentage van inkomen van vrouwen het gemiddeld inkomen van mannen euro's perc. 51 53 (x1000) 50 10,2 12,0 14,2 1990…

In maart 2003 stond in de Volkskrant een artikel over de inkomensachterstand van vrouwen op mannen. Deze figuur stond er bij: figuur 1 gemiddeld inkomen van gemiddeld vrouwen als percentage van inkomen van vrouwen het gemiddeld inkomen van mannen euro's perc. 51 53 (x1000) 50 10,2 12,0 14,2 1990 1995 2000 1990 1995 2000 A B Figuur 1A gaat over het gemiddelde jaarinkomen van vrouwen.

→ Toon met een berekening aan dat het gemiddelde jaarinkomen van vrouwen tussen 1990 en 2000 met ruim 39% is toegenomen. Met behulp van de figuren 1A en 1B kun je het gemiddelde jaarinkomen van de mannen berekenen. Je weet namelijk het gemiddelde jaarinkomen van de vrouwen en hoeveel procent dat is…

→ Toon met een berekening aan dat het gemiddelde jaarinkomen van vrouwen tussen 1990 en 2000 met ruim 39% is toegenomen. Met behulp van de figuren 1A en 1B kun je het gemiddelde jaarinkomen van de mannen berekenen. Je weet namelijk het gemiddelde jaarinkomen van de vrouwen en hoeveel procent dat is van het gemiddelde jaarinkomen van de mannen.

→ Toon met berekeningen aan dat het gemiddelde jaarinkomen van de mannen tussen 1990 en 2000 met een kleiner percentage is toegenomen dan dat van de vrouwen. Met de gegevens van 1990 en 2000 in figuur 1C is het mogelijk twee berekeningen uit te voeren die tot verschillende conclusies leiden over…

→ Toon met berekeningen aan dat het gemiddelde jaarinkomen van de mannen tussen 1990 en 2000 met een kleiner percentage is toegenomen dan dat van de vrouwen. Met de gegevens van 1990 en 2000 in figuur 1C is het mogelijk twee berekeningen uit te voeren die tot verschillende conclusies leiden over het gemiddeld uurloon van vrouwen vergeleken met dat van mannen. De ene berekening leidt tot de conclusie dat vrouwen in die 10 jaar niet zijn ingelopen op mannen. De andere berekening leidt tot de conclusie dat vrouwen wel zijn ingelopen op mannen.

→ Laat met berekeningen zien hoe deze twee verschillende conclusies getrokken kunnen worden.

opgave 2Batterijen

Digitale fotocamera’s werken op batterijen. Met standaard alkaline-batterijen kun
je de camera slechts 15 minuten aan laten staan: de gebruikstijd is 15 minuten.
Daarom gebruikt men voor deze camera’s batterijen met een grotere gebruikstijd,
meestal Lithium-batterijen of NiMH-batterijen (NiMH staat voor Nikkel Metaal
Hydride).
Robbert fotografeert veel en is daarom geïnteresseerd in batterijen.
Een tijdschrift over fotografie heeft NiMH-batterijen en Lithium-batterijen
onderzocht. Als resultaat vonden de onderzoekers dat de gebruikstijd van beide
soorten bij benadering normaal verdeeld is. Zij publiceerden over deze batterijen
cumulatieve frequentiepolygonen. Zie figuur 2.
figuur 2
gebruikstijd NiMH-batterijen 100 80 60 40 20 0 0 100 110 120 130 140 150 tijd (min)
gebruikstijd Lithium-batterijen 100 % 80 60 40 20 0 0 100 110 120 130 140 150 tijd (min)
44p
Welke van deze twee soorten heeft de grootste gemiddelde gebruikstijd? Licht je
antwoord toe.
We zeggen dat een type batterij betrouwbaarder is dan een ander type wanneer de
standaardafwijking van de gebruikstijd kleiner is dan die van dat andere type.
53p
Welke van de twee typen uit figuur 2 is betrouwbaarder? Licht je antwoord toe.
Robbert gaat regelmatig naar popconcerten en wil dan elk moment digitaal kunnen
vastleggen: zijn camera moet steeds aan staan. Hij heeft daarvoor een nieuw type
batterij gekocht. De gebruikstijd van zo’n batterij is normaal verdeeld met een
gemiddelde van 155 minuten en een standaardafwijking van 15 minuten.
Robbert bezoekt een popconcert dat drie uur duurt.
63p
Bereken de kans dat de gebruikstijd van de batterij voldoende is voor het hele
popconcert.
Een fabrikant van batterijen maakt reclame met de volgende beweringen:
99% van mijn batterijen heeft een gebruikstijd van meer dan 2 uur.
De helft van mijn batterijen heeft een gebruikstijd van zelfs meer dan 2 (1)/(2) uur.
De fabrikant gaat kennelijk uit van een gemiddelde gebruikstijd van 2 (1)/(2) uur. Ook
van deze batterijen is de gebruikstijd bij benadering normaal verdeeld.
74p
Bereken de standaardafwijking van de gebruikstijd van deze batterijen. Geef je
antwoord in hele minuten.
NiMH-batterijen lopen langzaam leeg, ook als ze niet worden gebruikt. Het
leeglopen gebeurt exponentieel: elke dag verliest een batterij 4% van zijn energie
als hij niet wordt gebruikt.
85p
Bereken na hoeveel dagen een volledig opgeladen batterij nog 70% van zijn
energie over heeft. Rond je antwoord af op één decimaal.

opgave 3Verpakkingen

Een bedrijf maakt bijzondere verpakkingen. Het bedrijf heeft onderzocht hoe de kosten voor het maken van die verpakkingen samenhangen met het aantal verpakkingen. Het verband tussen de totale kosten TK (in duizenden euro’s) en het aantal geproduceerde verpakkingen q (in duizendtallen) zie je in…

Een bedrijf maakt bijzondere verpakkingen. Het bedrijf heeft onderzocht hoe de kosten voor het maken van die verpakkingen samenhangen met het aantal verpakkingen. Het verband tussen de totale kosten TK (in duizenden euro’s) en het aantal geproduceerde verpakkingen q (in duizendtallen) zie je in figuur 3. In figuur 3 lees je bijvoorbeeld af dat bij een productie van 2000 verpakkingen de totale kosten 15 000 euro zijn. figuur 3 In figuur 4 zie je vier diagrammen A, B, C en D, waarin de toename Δ TK van TK is weergegeven. Eén van de vier diagrammen past bij de grafiek in figuur 3. figuur 4 Δ TK Δ TK Δ TK

→ Welk toenamendiagram past bij de grafiek in figuur 3? Licht je antwoord toe. De marginale kosten MK geven de veranderingen van de totale kosten weer. Figuur 3 staat vergroot op de uitwerkbijlage. Met behulp van die figuur kun je een schatting geven van het aantal verpakkingen waarbij de marginale…

→ Welk toenamendiagram past bij de grafiek in figuur 3? Licht je antwoord toe. De marginale kosten MK geven de veranderingen van de totale kosten weer. Figuur 3 staat vergroot op de uitwerkbijlage. Met behulp van die figuur kun je een schatting geven van het aantal verpakkingen waarbij de marginale kosten zo klein mogelijk zijn.

→ Geef een schatting van dat aantal verpakkingen. Licht je werkwijze toe. Bij figuur 3 hoort de volgende formule: TK = 0,12 q 3 − 1,77 q 2 + 9,2 q + 3,25 Hierin zijn TK en q nog steeds de totale kosten in duizenden euro’s en het aantal geproduceerde verpakkingen in duizendtallen. Je kunt met de…

→ Geef een schatting van dat aantal verpakkingen. Licht je werkwijze toe. Bij figuur 3 hoort de volgende formule: TK = 0,12 q 3 − 1,77 q 2 + 9,2 q + 3,25 Hierin zijn TK en q nog steeds de totale kosten in duizenden euro’s en het aantal geproduceerde verpakkingen in duizendtallen. Je kunt met de formule precies berekenen bij welk aantal verpakkingen de marginale kosten zo klein mogelijk zijn. De afgeleide van TK geeft namelijk een goede benadering van de marginale kosten, dus gebruik je hier MK = TK'.

→ Stel de formule op van de marginale kosten MK en bereken daarmee bij welk aantal verpakkingen MK minimaal is.

opgave 4Hypotheek aflossen

De meeste mensen die een huis kopen, foto
lenen daarvoor geld bij een bank. Zo’n
lening wordt een hypotheek genoemd.
Er zijn verschillende hypotheekvormen.
In deze opgave gaat het over een
aflossingsvrije hypotheek. Je leent bij een
bank voor 30 jaar een bedrag. Over dat
bedrag betaal je elk jaar hypotheekrente
aan de bank, maar je betaalt niets terug
van het geleende bedrag.
Na afloop van de 30 jaar betaal je het
bedrag in één keer terug. Daar moet je
dus voor sparen in die 30 jaar.
figuur bij de opgave
Mevrouw Everts heeft lang geleden een huis van 250 000 euro gekocht. Ze heeft
een aflossingsvrije hypotheek van 250 000 euro met een looptijd van 30 jaar tegen
een rentepercentage van 5,4% per jaar.
Van de belastingdienst krijgt ze elk jaar een deel van de betaalde hypotheekrente
terug. Hoeveel je terugkrijgt, hangt af van je inkomen. Mevrouw Everts krijgt
30% van de betaalde hypotheekrente terug.
123p
Bereken voor mevrouw Everts hoeveel euro de jaarlijkse hypotheekrente na
belastingteruggave bedraagt.
Voordat zij het huis kocht, had ze 40 000 euro gespaard. Dit bedrag heeft ze in een
(belastingvrij) beleggingsfonds gestort. Zij hoopt dat dit bedrag na 30 jaar tot
250 000 euro is gegroeid, zodat ze in één keer het geleende bedrag kan aflossen.
135p
Bereken het percentage waarmee de 40 000 euro dan per jaar moet toenemen,
uitgaande van exponentiële groei.
Stel dat mevrouw Everts 10 000 euro zal erven op 1 januari 2007.
Haar hypotheek loopt op 1 januari 2015 af: dan moet ze dus nog 8 jaar
hypotheekrente betalen en daarna de schuld aflossen. Zij twijfelt tussen de
volgende twee mogelijkheden:
• Sparen:
Ze zet de 10 000 euro op een spaarrekening met een jaarrente van 3,2%. Na 8 jaar
staat er 12 865,82 euro op deze spaarrekening.
Haar schuld bij de bank blijft 250 000 euro.
• Aflossen:
Ze verlaagt de schuld bij de bank tot 240 000 euro.
Omdat de schuld nu 10 000 euro minder is, betaalt ze jaarlijks minder
hypotheekrente. Dit hypotheekrentevoordeel stort ze ieder jaar op een
spaarrekening.
Het saldo op deze rekening wordt gegeven door de formule:
saldo = 11812,5⋅(1,032 t −1), met t in jaren vanaf 1 januari 2007
143p
Geef mevrouw Everts een advies wat voor haar voordeliger is met de 10 000 euro:
sparen of aflossen.

opgave 5Daniël

In figuur 5 zie je Daniël achter twee figuur 5
vazen met ballen.
Hij begint met 100 rode ballen in vaas A
en met 100 groene ballen in vaas B.
Uit beide vazen pakt hij tegelijk met zijn
ogen dicht een bal en doet die in de
andere vaas.
Zo blijven er in beide vazen dus wel
100 ballen, maar dus niet meer alleen
rode ballen in vaas A.
Daniël kan dit proces, het tegelijk aselect
uit de twee vazen een bal pakken en in
de andere vaas doen, zo vaak herhalen
als hij wil.
We noemen dit proces een wisseling,
omdat twee ballen van vaas wisselen.
In figuur 6 zie je wat er kan gebeuren.
figuur bij de opgave
na twee wisselingen 98 R 2 R 2 G 98 G P A B begin na één wisseling 100 R 99 R 1 R 99 R 1 R 100 G 1 G 99 G 1 G 99 G Q A B A B A B 100 R 100 G R A B
figuur 6
Links staat de beginsituatie: 100 rode ballen in vaas A en 100 groene ballen in
vaas B.
Na één wisseling zit er uiteraard 1 groene bal in vaas A en 1 rode in vaas B. Met
andere woorden, de kans op 99 rode ballen in vaas A na één wisseling is gelijk
aan 1.
Bij de tweede wisseling kunnen er drie situaties ontstaan, in de figuur aangegeven
met P, Q en R.
Situatie R is bijzonder: na de tweede wisseling is de beginsituatie terug.
154p
Beschrijf wat er bij de tweede wisseling moet zijn gebeurd en toon aan dat de kans
hierop gelijk is aan 0,0001.
Situatie Q is ook bijzonder. Hoewel er een tweede wisseling heeft plaatsgevonden,
is het aantal rode en groene ballen in de vazen hetzelfde als vóór die tweede
wisseling.
165p
Beschrijf wat er hier bij de tweede wisseling is gebeurd en toon aan dat de kans
hierop gelijk is aan 0,0198.
We zien in figuur 6 dat er na twee wisselingen 98, 99 of 100 rode ballen in vaas A
zitten. We willen de verwachtingswaarde van het aantal rode ballen in vaas A na
twee wisselingen berekenen.
In tabel 1 staat een gedeeltelijk ingevulde kansverdeling.
tabel 1
aantal rode ballen in vaas A na twee wisselingen 98 99 100 kans   0,0198 0,0001
173p
Bereken de verwachtingswaarde van het aantal rode ballen in vaas A na twee
wisselingen. Geef het antwoord in 2 decimalen.
Stel dat Daniël twintig keer begint met 100 rode ballen in vaas A en 100 groene in
vaas B, en dan telkens twee wisselingen uitvoert.
184p
Bereken de kans dat minstens één keer na de twee wisselingen situatie Q is
ontstaan.

opgave 6Onderwijs

De OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) doet
jaarlijks onderzoek naar de onderwijsuitgaven van de landen die bij deze
organisatie zijn aangesloten.
In figuur 7 is voor deze landen af te lezen hoeveel geld de overheid uitgeeft per
leerling per jaar in het voortgezet onderwijs.
figuur 7
10000 CHE AUT 8000 NOR DNK FRA ITA DEU 6000 AUS SWE UKM NET FIN PRT ESP 4000 GRC IRL KOR CZE HUN 2000 MEX POL 0 0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 B
U
Op de horizontale as staat B, het bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de
bevolking in euro. Verticaal staat U, de uitgaven per leerling per jaar in euro.
Nederland staat in de figuur met NET aangegeven.
In Nederland zijn de uitgaven per leerling per jaar voor alle schoolsoorten in het
voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo) ongeveer gelijk. Een havo-leerling
behaalt het diploma gemiddeld in 5,4 jaar.
193p
Bereken hoeveel geld de Nederlandse overheid gemiddeld uitgeeft aan de
havo-opleiding van een leerling die een havo-diploma behaalt.
In figuur 7 is een lijn getrokken die zo goed mogelijk bij de punten past.
Een land dat op de lijn ligt en een bbp van 10 000 euro heeft, zou dan 2400 euro
per leerling per jaar uitgeven. Een land op de lijn met een bbp van 25 000 euro zou
dan 7200 euro per leerling per jaar uitgeven.
De USA ligt op die lijn en heeft met 36 800 euro het hoogste bbp van alle landen.
Door deze hoge waarde van B is de USA niet zichtbaar in figuur 7.
205p
Stel een vergelijking van de lijn op en bereken daarmee de uitgaven per leerling
per jaar in de USA.
In een jaar behaalden 30 600 leerlingen hun havo-diploma. Slechts 918 deden er
7 jaar over. De overige 29 682 deden er 5 of 6 jaar over. Het aantal dat er 5 jaar
over deed, noemen we N. We zetten deze gegevens in een tabel:
tabel 2
aantal jaren waarin het diploma behaald is aantal leerlingen 5 N 6 29 682 – N 7 918
}samen 29 682
Gemiddeld deden deze havo-leerlingen er 5,4 jaar over.
214p
Bereken N.
√(Einde)
Lees verder