bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo bb 2006, tijdvak 1

bij dit examen

DE INDUSTRIËLE SAMENLEVING IN NEDERLAND
Bekijk onderstaande tabel. Wat was een oorzaak van de sterke groei van het aantal inwoners? A De bouw van fabrieken zorgde ervoor dat mensen van het platteland naar de stad trokken. B Door de uitvinding van de televisie kon reclame gemaakt worden voor wonen in de stad. C Men had geleerd hoe je…

Bekijk onderstaande tabel. Wat was een oorzaak van de sterke groei van het aantal inwoners? A De bouw van fabrieken zorgde ervoor dat mensen van het platteland naar de stad trokken. B Door de uitvinding van de televisie kon reclame gemaakt worden voor wonen in de stad. C Men had geleerd hoe je flats moest bouwen, zodat er meer mensen in een stad konden wonen.

uit een toespraak van een Nederlandse minister (1999) Was de toestand rond 1800 nog steeds zo als in de bron staat? A Ja, Nederland was een modern land waar veel geld in de industrie werd verdiend. B Ja, Nederland was nog steeds het land waar de meeste mensen in fabrieken werkten. C Nee, de…

uit een toespraak van een Nederlandse minister (1999) Was de toestand rond 1800 nog steeds zo als in de bron staat? A Ja, Nederland was een modern land waar veel geld in de industrie werd verdiend. B Ja, Nederland was nog steeds het land waar de meeste mensen in fabrieken werkten. C Nee, de economie van Groot-Brittannië was moderner geworden dan de Nederlandse. D Nee, Groot-Brittannië en Nederland waren allebei een moderne industriële samenleving.

vier uitspraken over de textielnijverheid in Twente: 1 In het Twentse dorp Nijverdal werd de eerste stoomweverij van Overijssel gebouwd. 2 In Twente werden weefscholen opgericht zodat de huiswevers sneller konden werken. 3 In Twentse steden werden grote wijken gebouwd met eenvoudige huizen voor de…

vier uitspraken over de textielnijverheid in Twente: 1 In het Twentse dorp Nijverdal werd de eerste stoomweverij van Overijssel gebouwd. 2 In Twente werden weefscholen opgericht zodat de huiswevers sneller konden werken. 3 In Twentse steden werden grote wijken gebouwd met eenvoudige huizen voor de textielarbeiders. 4 Inwoners van het Twentse dorp Vriezenveen trokken naar Rusland om zelfgeweven linnen stoffen te verkopen. → Welke twee uitspraken horen bij de periode vóór de Industriële Revolutie in Nederland?

opgave als beeld van het examen
Bekijk onderstaande afbeeldingen. 1 elektriciteitscentrale in Harculo 3 stoomgemaal in Mastenbroek Welk begrip hoort bij alle drie de afbeeldingen? A aandrijfkracht B agrarische revolutie C huisnijverheid D massaproductie
Gebruik nogmaals de afbeeldingen van de vorige vraag. → Zet de afbeeldingen in de juiste tijdvolgorde, van vroeger naar later. Schrijf alleen de nummers op.
De redactie van het tijdschrift Historisch Nieuwsblad zette bij de verkiezing van ‘De Grootste Nederlander Aller Tijden’ in oktober 2004 Anton Philips op de derde plaats. Waarom zou de redactie hem op zo’n hoge plaats hebben gezet? A omdat Anton Philips de ontdekker van de elektriciteit was B omdat…

De redactie van het tijdschrift Historisch Nieuwsblad zette bij de verkiezing van ‘De Grootste Nederlander Aller Tijden’ in oktober 2004 Anton Philips op de derde plaats. Waarom zou de redactie hem op zo’n hoge plaats hebben gezet? A omdat Anton Philips de ontdekker van de elektriciteit was B omdat Anton Philips een grote elektronicafabriek heeft opgericht C omdat er in Eindhoven een hele woonwijk naar Anton Philips is genoemd D omdat Nederland onder leiding van minister-president Anton Philips ging industrialiseren

opgave als beeld van het examen
tekening met tekst over een arbeider die zogenaamd lid is van Patrimonium (een vakbond rond 1900) “Nog 2 uurtjes, dan zitten de 13 er voor vandaag weer op. Daarna zal ik God vragen of hij er voor wil zorgen dat de socialisten niet de macht krijgen. Anders word ik nog Welke mensen waren lid van…

tekening met tekst over een arbeider die zogenaamd lid is van Patrimonium (een vakbond rond 1900) “Nog 2 uurtjes, dan zitten de 13 er voor vandaag weer op. Daarna zal ik God vragen of hij er voor wil zorgen dat de socialisten niet de macht krijgen. Anders word ik nog Welke mensen waren lid van Patrimonium? A christelijke arbeiders B liberale arbeiders C socialistische arbeiders

Gebruik nogmaals de tekening van de vorige vraag. Hieronder staat een uitspraak over de maker van de tekening en de tekst. De maker van de tekening was een … ( voorstander / tegenstander ) … van het Nederlands Werklieden Verbond Patrimonium. → Kies het juiste woord.
Rond 1910 waren veel arbeiders in Nederland lid van één van de drie grote vakverenigingen: het CNV voor de protestantse arbeiders, het RKW voor de katholieke arbeiders en het NVV voor de socialistische arbeiders. Waarom was er niet één gezamenlijke vakvereniging? A omdat de bedrijven van de drie…

Rond 1910 waren veel arbeiders in Nederland lid van één van de drie grote vakverenigingen: het CNV voor de protestantse arbeiders, het RKW voor de katholieke arbeiders en het NVV voor de socialistische arbeiders. Waarom was er niet één gezamenlijke vakvereniging? A omdat de bedrijven van de drie groepen arbeiders concurrenten waren van elkaar B omdat de regering besloten had dat de arbeiders niet mochten samenwerken C omdat geschoolde arbeiders niet samen wilden werken met ongeschoolde arbeiders D omdat Nederland verzuild was

opgave als beeld van het examen
over een fabriek waar bestek wordt gemaakt Welk begrip hoort bij bovenstaande tekst? A automatisering B infrastructuur C massaproductie D schaalvergroting
Twee uitspraken die te maken hebben met de invoering van de Arbeidswet in 1919: • uitspraak 1: Wie te veel vrije tijd heeft, kan voor problemen zorgen. • uitspraak 2: Wie zes dagen hard werkt, heeft wettelijk recht op een vrije dag per week. Drie groepen: • groep a: christelijke arbeiders • groep…

Twee uitspraken die te maken hebben met de invoering van de Arbeidswet in 1919: • uitspraak 1: Wie te veel vrije tijd heeft, kan voor problemen zorgen. • uitspraak 2: Wie zes dagen hard werkt, heeft wettelijk recht op een vrije dag per week. Drie groepen: • groep a: christelijke arbeiders • groep b: rijkere burgers • groep c: socialisten → Welke uitspraak hoort bij welke groep? Let op! Elke uitspraak mag maar één keer genoemd worden en er blijft één groep over.

een reclameposter voor het Marshall-Plan Welke zin hoort bij de poster? A Dankzij deze Amerikaanse steun kon Nederland industrialiseren en nam de welvaart toe. B De Amerikaanse minister Marshall betaalde het Eerste Ruimtevaart Project van Europa na 1945. C In de jaren dertig probeerde de…

een reclameposter voor het Marshall-Plan Welke zin hoort bij de poster? A Dankzij deze Amerikaanse steun kon Nederland industrialiseren en nam de welvaart toe. B De Amerikaanse minister Marshall betaalde het Eerste Ruimtevaart Project van Europa na 1945. C In de jaren dertig probeerde de Amerikaanse regering iets aan de werkloosheid in Nederland en andere landen in Europa te doen.

opgave als beeld van het examen
uit een geschiedenisboek (1998) Welke verklaring voor deze ontwikkeling is juist? A Door veranderingen in de samenleving steeg de vraag naar geschoolde arbeiders. B Er kwamen veel gastarbeiders met hun gezinnen naar Nederland. C Jongeren moesten langer naar school omdat er geen werk voor hen was.
een gastarbeider in een Nederlandse autofabriek (1963) In de jaren zestig haalden Nederlandse bedrijven arbeiders uit het buitenland. Wat voor soort werk moesten deze arbeiders verrichten? A werk waarvan de vakkennis in Nederland was verdwenen B werk waarvan Nederlanders nog niet veel verstand…

een gastarbeider in een Nederlandse autofabriek (1963) In de jaren zestig haalden Nederlandse bedrijven arbeiders uit het buitenland. Wat voor soort werk moesten deze arbeiders verrichten? A werk waarvan de vakkennis in Nederland was verdwenen B werk waarvan Nederlanders nog niet veel verstand hadden C werk waarvoor je geen diploma's nodig had D werk waarvoor je veel gestudeerd moest hebben

Iemand zegt: "De afgelopen veertig jaar zijn er veel buitenlanders naar Nederland gekomen. Eerst gastarbeiders, later vluchtelingen. Zij hebben minder kans op een goede baan dan de Nederlanders die er al wonen." → Geef met één argument aan waarom deze uitspraak juist is.
opgave als beeld van het examen
uit een poster van de vakbond NVV (1970) enkele uitspraken over de bron Deze bron is een oproep aan vrouwen die willen dat 1 er bij sollicitaties geen verschil wordt gemaakt tussen mannen en vrouwen. 2 het beroep van huisvrouw een betaalde baan wordt. 3 iedereen dezelfde carrièremogelijkheden…

uit een poster van de vakbond NVV (1970) enkele uitspraken over de bron Deze bron is een oproep aan vrouwen die willen dat 1 er bij sollicitaties geen verschil wordt gemaakt tussen mannen en vrouwen. 2 het beroep van huisvrouw een betaalde baan wordt. 3 iedereen dezelfde carrièremogelijkheden heeft. 4 meisjes ook naar het voortgezet onderwijs mogen om een opleiding te volgen. 5 NVV-vrouwen net zoveel verdienen als alle andere vrouwen. → Welke twee uitspraken zijn juist?

Iemand zegt: "Honderd jaar geleden konden óf mochten kinderen van arbeiders niet doorleren. In die toestand is niet veel veranderd. Tegenwoordig kunnen kinderen van arbeiders nog steeds niet doorleren." → Geef met één argument aan waarom deze uitspraak onjuist is.
drie uitspraken over jongeren: • uitspraak 1: De slechtste jaren voor een gezin waren de jaren dat de kinderen nog geen twaalf waren. Ze konden dan nog niet meehelpen geld te verdienen. • uitspraak 2: Klaas vroeg aan de schoolmeester of Harmen ziek was. Maar die had alleen iets gemompeld over…

drie uitspraken over jongeren: • uitspraak 1: De slechtste jaren voor een gezin waren de jaren dat de kinderen nog geen twaalf waren. Ze konden dan nog niet meehelpen geld te verdienen. • uitspraak 2: Klaas vroeg aan de schoolmeester of Harmen ziek was. Maar die had alleen iets gemompeld over 'minder geld'. De 8-jarige Harmen moest werken omdat zijn vader te weinig verdiende. • uitspraak 3: Onze schooldirecteur had gezegd dat ik mijn haren moest knippen. Ik werd kwaad en heb hem verteld dat iemand die 15 jaar is zelf wel mag uitmaken hoe hij eruit ziet. Nog één jaartje en dan mag ik eindelijk van deze school af. drie jaren: • a: 1850 • b: 1910 • c: 1970 → Welke uitspraak hoort bij welk jaar? Let op! Elk jaar mag maar één keer gebruikt worden.

opgave 1STAATSINRICHTING VAN NEDERLAND

191p
In Nederland is de koningin het staatshoofd. Dat betekent dat Nederland een …… is.
Welk begrip moet op de stippellijn worden ingevuld?
A dictatuur
B monarchie
C republiek
201p
Bekijk onderstaande tekening.
uit een stripboek over de Nederlandse geschiedenis rond 1848
Van welke stroming was Thorbecke de leider?
figuur bij de opgave
Thorbecke was de leider van
A de liberalen.
B de protestanten.
C de socialisten.
211p
Bekijk nogmaals de tekening van de vorige vraag.
In 1848 veranderde Willem II van mening over de voorstellen van Thorbecke.
Wat was volgens de tekenaar de reden voor deze veranderde mening?
A Thorbecke dreigde met een revolutie en het afzetten van Willem II als hij niet zijn zin
zou krijgen.
B Thorbecke kwam met nieuwe argumenten en wist Willem II nu wel te overtuigen.
C Willem II luisterde naar het advies van zijn vrouw die meer verstand had van politiek.
D Willem II was bang dat hij zijn koningschap zou verliezen als hij de bevolking niet
meer invloed zou geven.
222p
Hieronder staan zes mogelijke veranderingen van de grondwet:
1 algemeen kiesrecht voor mannen én vrouwen
2 rechtstreekse verkiezingen voor de Tweede Kamer
3 uitbreiding van bevoegdheden van het parlement
4 uitbreiding van bevoegdheden van het staatshoofd
5 verantwoording afleggen aan de regering door het parlement
6 verantwoording afleggen aan het parlement door de ministers
Welke drie veranderingen zijn ook echt bij de grondwetswijziging van 1848
doorgevoerd?
232p
Bekijk onderstaande afbeelding met bijbehorend gedichtje over algemeen kiesrecht (rond
1900).
figuur bij de opgave
Onderdrukten, maak je rug recht, sta op,
sla de ketenen van de schande in twee,
en veeg met deze bezem heel de bende
met zwarte hoeden in de zee!
Door het invullen van woorden in de onderstaande tekst wordt duidelijk welke bedoeling
de tekenaar heeft gehad met het maken van deze tekening.
Vul de onderstaande tekst in.
a De persoon met de bezem in de hand moet een … (arbeider / baas) … voorstellen.
b Met de bezem veegt hij allerlei mensen op een hoop die … (lijden onder armoede en
onderdrukking / geld en macht hebben) …
c Daarom kan je concluderen dat de tekenaar een … (voorstander / tegenstander) …
is van algemeen kiesrecht.
242p
mogelijke kenmerken van een rechtsstaat:
1 Als iemand de wet overtreedt, dan verliest hij zijn grondrechten.
2 De burgers hebben recht op bescherming tegen onrechtmatig handelen van de
overheid.
3 De overheid heeft de plicht om burgers bescherming te bieden.
4 De rechters hebben de plicht iemand te straffen als de politie vindt dat iemand dat
verdient.
5 Het volk heeft recht op een regering en een staatshoofd.
Welke twee kenmerken horen bij een rechtsstaat?
251p
Welke van de onderstaande grondrechten horen bij de klassieke grondrechten?
A kiesrecht en recht op bestaanszekerheid
B recht op bestaanszekerheid en recht op gezondheidszorg
C recht op gezondheidszorg en vrijheid van meningsuiting
D vrijheid van meningsuiting en kiesrecht
263p
invultekst over ons rechtssysteem:
De verdachte wordt naar het politiebureau gebracht voor een …(a)….
De politie maakt een …(b)… op.
Het dossier gaat naar de …(c)… en die bepaalt of het tot een rechtszaak komt.
De aangeklaagde persoon wordt verdedigd door een …(d)….
De …(e) … luistert naar de aanklacht en naar de verdediging, stelt vragen en bepaalt de
hoogte van de straf indien schuld wordt bewezen.
Zijn beslissing heet een …(f)….
Vul de onderstaande woorden op de juiste plaats in:
1 advocaat
2 officier van justitie
3 proces-verbaal
4 rechter
5 verhoor
6 vonnis
271p
Lees onderstaande tekst.
een krantenbericht over een artikel uit de grondwet (2002)
Bos: grondrechten zijn niet heilig van onze verslaggever Leerlingen mogen niet langer worden scholen, zoals katholieke en geweigerd als zij de uitgangspunten protestants-christelijke, kinderen van de school niet…

Bos: grondrechten zijn niet heilig van onze verslaggever Leerlingen mogen niet langer worden scholen, zoals katholieke en geweigerd als zij de uitgangspunten protestants-christelijke, kinderen van de school niet onderschrijven, weigeren als zij de uitgangspunten vindt Bos. Dat gebeurt nu vaak wel, van de school niet onderschrijven. vooral met allochtone leerlingen. Op Openbare scholen mogen geen dit moment mogen bijzondere kinderen weigeren.

Welk grondrecht moet volgens Bos worden aangepakt?
A de vrijheid van godsdienst
B de vrijheid van onderwijs
C de vrijheid van vereniging, vergadering en betoging
281p
Gebruik nogmaals de tekst van de vorige vraag.
Volgens Bos is het nodig om de grondwet van Nederland te wijzigen.
Waarom is het moeilijk om de grondwet te wijzigen?
A omdat de grondwet pas veranderd kan worden als deze minimaal 100 jaar bestaat
B omdat de wijziging van de grondwet door alle Europese landen goedgekeurd moet
worden
C omdat een nieuwe, gewijzigde grondwet iedere keer opnieuw gedrukt moet worden
D omdat het wijzigen van de grondwet lang duurt en erg ingewikkeld is
291p
Lees onderstaande tekst.
uit een krant (2002)
Identificatieplicht vanaf 12 jaar oud van een van onze redacteuren Minister Donner van Justitie wil de hebben het recht om iedereen naar identificatieplicht voor iedereen vanaf zijn papieren te vragen. De minister…

Identificatieplicht vanaf 12 jaar oud van een van onze redacteuren Minister Donner van Justitie wil de hebben het recht om iedereen naar identificatieplicht voor iedereen vanaf zijn papieren te vragen. De minister twaalf jaar invoeren. Hij heeft zei: ‘Ik verwacht geen grote daling hierover een wetsvoorstel ingediend. van de criminaliteit na de invoering Bij een vermoeden van strafbare van mijn wetsvoorstel. Maar de feiten is het strafbaar als de politie kan zich makkelijker op betrokkene geen identificatiepapieren jongeren op straat richten. Wie zich kan tonen. Er komt een maximale nu schuldig maakt aan kleine boete op te staan van € 2250,- óf vergrijpen of vandalisme, is direct twee maanden cel. Politieagenten en met naam en adres bij de politie andere opsporingsambtenaren bekend.’

Waarom wil de minister een identificatieplicht invoeren voor iedereen vanaf twaalf jaar?
A omdat de jeugdcriminaliteit zo beter kan worden aangepakt
B omdat illegale kinderen niet langer onderwijs kunnen volgen
C omdat je anders geen alcohol en sigaretten kan kopen
302p
Bekijk onderstaande afbeelding.
een gedeelte van de kandidatenlijst voor de verkiezingen van de leden van de Tweede
Kamer (2003)
figuur bij de opgave
Hieronder staan vier uitspraken over Tweede Kamerverkiezingen:
1 Bij verkiezingen voor de Tweede Kamer stem je op een persoon die bij een partij
hoort.
2 Elke kandidaat die voor zijn partij de meeste stemmen heeft behaald, gaat regeren en
wordt minister.
3 De partij met de meeste stemmen krijgt automatisch de meerderheid in de Tweede
Kamer.
4 Om te kunnen stemmen moet je minstens 18 jaar oud zijn.
Welke twee uitspraken zijn juist?
311p
Lees onderstaande tekst.
een krantenartikel over een enquête naar de waardering van het kiesrecht (1990)
NIPO-enquête toont onverschilligheid bij éénderde burgers Kiesrecht volgens velen nutteloos van onze verslaggever Den Haag – Ruim éénderde van alle verkiezingsdagen naar de stembus stemgerechtigde Nederlanders vindt…

NIPO-enquête toont onverschilligheid bij éénderde burgers Kiesrecht volgens velen nutteloos van onze verslaggever Den Haag – Ruim éénderde van alle verkiezingsdagen naar de stembus stemgerechtigde Nederlanders vindt gaat, dan wel thuisblijft. Dit blijkt uit het kiesrecht tamelijk nutteloos. Het een maandag gepresenteerde maakt volgens 36 procent van de enquête van het NIPO. kiezers weinig tot niets uit of je op

Stel, een feministe uit het jaar 1900 zou met een ‘tijdmachine’ naar onze tijd zijn geflitst
en dit artikel lezen.
Waaraan zou zij zich dan waarschijnlijk ergeren?
A dat alleen de rijken die het kunnen betalen in de toekomst de kans hebben om te
stemmen
B dat slechts éénderde van de stemgerechtigde bevolking wil meewerken aan een
enquête naar de waarde van het kiesrecht
C dat zij heeft gestreden voor een recht dat later door een groot deel van de bevolking
niet meer gewaardeerd wordt
321p
De laatste jaren komt bij de verkiezingen soms maar de helft van de kiesgerechtigden
opdagen. Vijftig jaar geleden bestond er een opkomstplicht: je moest toen gebruikmaken
van je stemrecht. Als je niet op een persoon wilde stemmen, was er altijd nog de
mogelijkheid om blanco te stemmen. Wie niet kwam opdagen, riskeerde een boete.
Vind jij dat de opkomstplicht weer ingevoerd moet worden of niet? Verklaar je keuze.
332p
tijdbalk van 1800 tot 2005
periode A periode B
periode C
1800
1870
1940
2005
Hieronder staan drie belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis van de
staatsinrichting van Nederland:
1 strijd van de vereniging van vrouwenkiesrecht voor invoering van algemeen kiesrecht
voor mannen en vrouwen
2 uitbreiding van de grondwet met sociale grondrechten
3 verandering van de grondwet: niet de koning, maar het parlement heeft de macht
Geef per gebeurtenis de bijbehorende periode (A, B of C) aan. Let op! Iedere periode
mag maar één keer gebruikt worden.
ga naar de volgende pagina einde