Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo bb 2007, tijdvak 2

De Nederlandse koning Willem I richtte in 1824 de Nederlandse Handelmaatschappij op. Dit bedrijf speelde later een grote rol in het Cultuurstelsel. Wat was tijdens het Cultuurstelsel de taak van de Nederlandse Handelmaatschappij? A Producten in Europa kopen, die producten met winst in Nederland verkopen en de winst onder de aandeelhouders verdelen. B Producten in Nederland kopen, die producten met winst in Indonesië verkopen en de winst in Indonesië investeren. C Producten in Indonesië kopen, die producten met winst in Europa verkopen en de winst in de Nederlandse schatkist stoppen.

Hieronder staan vier zinnen die samen een verhaal vormen over het Cultuurstelsel. 1 Tijdens het Cultuurstelsel kregen Indonesische vorsten cultuurprocenten. 2 Zij gebruikten het geld van de cultuurprocenten om fabrieken te bouwen. 3 Boeren moesten verplicht werken voor de Nederlandse schatkist. 4 In ruil voor dat extra harde werken kregen de boeren een deel van de winst. → Geef per zin aan of deze juist of onjuist is.

Vier zinnen over herendiensten in Indonesië in de tijd van het Cultuurstelsel. 1 Boeren moesten herendiensten verrichten zoals wegen aanleggen en kanalen graven. 2 Hierna werd besloten het aantal herendiensten te verminderen. 3 Het gevolg was dat er in de 19e eeuw soms hongersnood ontstond. 4 Hierdoor hadden de boeren minder tijd om hun eigen land te bewerken. → Zet de zinnen in de juiste volgorde.

Theefabriek in Indonesië (1910). Wie was de eigenaar van de fabriek? A De Nederlandse regering; particuliere ondernemers hadden rond 1910 alleen interesse in mijnbouw. B De Nederlandse regering; particuliere ondernemers mochten in 1910 geen theefabrieken bezitten. C Een particuliere ondernemer; de Nederlandse regering gaf particuliere ondernemers na 1870 toestemming bedrijven te beginnen. D Een particuliere ondernemer; de Nederlandse regering mocht zich na 1870 niet bemoeien met de verbouw van thee.

Voorkant van een boek over koelies (1932). De schrijfster van dit boek schreef over het dagelijkse leven in Indonesië. Haar boek zorgde in de jaren dertig van de vorige eeuw voor veel opwinding in Nederland. Er werden in de Tweede Kamer zelfs vragen over dit boek gesteld aan de regering. Waarover zullen veel Nederlanders zich hebben opgewonden? Omdat volgens de schrijfster van het boek A koelies als slaven werden behandeld door de eigenaars van plantages. B koelies veel meer geld verdienden dan arbeiders in Nederland voor hetzelfde werk. C koelies zonder een diploma of goede opleiding een baan kregen in Indonesië.

In 1850 werd de Mijnwet voor Indonesië ingevoerd. Wat is er door die wet veranderd? A De Nederlandse regering werd eigenares van de Indonesische mijnen. B De wet zorgde ervoor dat de boeren voortaan ook in de mijnen moesten werken. C Er werden arbeiders uit Nederland gehaald omdat de Indonesiërs geen mijndiploma hadden. D Particulieren kregen toestemming om bijvoorbeeld een mijnbouwbedrijf te gaan beginnen.

Uit het dagblad Het Volk (1928): Waarom zullen de Amsterdamse arbeiders beledigd zijn geweest? A Omdat ze geen beeld van Indonesiërs in hun straat willen. B Omdat ze vinden dat Van Heutsz meer verdient dan een monument. C Omdat Van Heutsz geen echte arbeider was. D Omdat Van Heutsz veel geweld heeft gebruikt in Indonesië.

Pont over een rivier in Sumatra (begin 20e eeuw). Waarom werden vanaf ongeveer 1900 in Indonesië veel wegen aangelegd en bruggen gebouwd? A Omdat alle gebieden onder Nederlands gezag in Indonesië bereikbaar moesten zijn. B Omdat het vervoer in Indonesië tot ongeveer 1900 alleen maar over water plaats vond. C Omdat Indonesiërs tot ongeveer 1900 geen behoefte hadden aan handel en reizen. D Omdat niemand in Indonesië tot ongeveer 1900 wist hoe je wegen moest aanleggen.

Oud-militair Willem Hompes bij een KNIL-kanon in Bronbeek (1982). Het ‘Koninklijk Tehuis voor oud-militairen Bronbeek’ staat in Arnhem. Hieronder staan vier uitspraken. Welke uitspraak is juist? A De militairen van het KNIL zijn nooit in Indonesië in actie gekomen. B Het KNIL heeft regelmatig geweld gebruikt tegen Indonesiërs. C In Indonesië was het zo rustig, dat het KNIL uit oude mannen kon bestaan. D KNIL-militairen waren een soort ongewapende politieagenten.

Uit een tekst van een adviseur van de Nederlandse regering (1934): Wat wil de adviseur met deze tekst duidelijk maken? A Indonesië kan niet bestaan zonder Nederland. B Indonesië moet gedwongen worden een kolonie van Nederland te blijven. C Indonesië wil liever niet onafhankelijk zijn van Nederland. D Indonesië zal onafhankelijkheid eisen van Nederland. Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Hieronder staan vier beweringen. 1 Indonesië was tijdens de Tweede Wereldoorlog bezet door Japan. 2 Japanners en Indonesische nationalisten hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog samengewerkt. 3 Indonesische militairen hebben hun land in 1945 bevrijd van de Japanners. 4 Twee dagen na de Japanse capitulatie (= overgave) heeft Nederland Indonesië onafhankelijk verklaard. → Geef per bewering aan of deze juist of onjuist is.

Nederland is lange tijd in Indonesië de baas geweest. Hieronder staan twee uitspraken over die periode. 1 Indonesië heeft veel voordelen ondervonden van de Nederlandse aanwezigheid. 2 Indonesië heeft veel nadelen ondervonden van de Nederlandse aanwezigheid. → Met welke uitspraak ben jij het eens? Leg met een voorbeeld uit waarom. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.