Eindexamen maatschappijkunde vmbo bb 2012, tijdvak 1 (maatschappijleer 2)

Uit tekst 1 kun je concluderen dat Iran A een democratie is. B geen democratische rechtsstaat is. C vrijheid van meningsuiting kent. tekst 2 Burgemeester verbiedt verkoopactie Tango Een verkoopactie (grote kortingen op benzine) van een tankstation van Tango in Beinsdorp heeft tot ernstige verkeersopstoppingen geleid. Zowel op de Venneperweg, de IJweg als de Hillegommerdijk en dat in beide rijrichtingen. Na overleg met de politie heeft burgemeester Theo Weterings van Haarlemmermeer besloten de komende twee zaterdagen de verkoopactie te verbieden. Dit maakte de gemeente Haarlemmermeer op haar website bekend. naar: www.blikopweg.nl van 12 april 2010

Moeten andere gemeenten naar aanleiding van de beslissing van de burgemeester van Haarlemmermeer nu ook verkoopacties van Tango verbieden? Ja, dat moeten zij nu ook doen, want ................................................................ ....................................................................................................................... of Nee, dat hoeven zij niet te doen, want .............................................................. .......................................................................................................................

In België duurt het al langer dan een jaar om een nieuwe regering te vormen. De verschillende partijen komen er maar niet uit. Stel dat, op het moment dat je dit examen maakt, de partijen er toch zijn uitgekomen. Welke partijen hebben dan in ieder geval zitting in de nieuwe Belgische regering? A coalitiepartijen B liberale partijen C oppositiepartijen D sociaaldemocratische partijen

tekst 3 Meer Polen aan het werk in Nederland Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldt dat het aantal werknemers uit de Oost-Europese EU-landen verder is toegenomen in Nederland. Het gaat om een lichte toename. In september 2009 telde ons land 117 duizend werknemers uit de Oost-Europese EU-landen. Dat zijn er vijfduizend meer dan een jaar eerder. De meeste Oost-Europese werknemers komen uit Polen. In september 2009 waren er bijna honderdduizend Polen werkzaam in Nederland, drieduizend meer dan een jaar eerder. Het aantal werknemers uit Bulgarije en Roemenië ligt al meer dan een jaar ongeveer op vier- à vijfduizend werknemers. naar: ondernemen.blog.nl van 25 januari 2010

In de landen van de Europese Unie mag je als inwoner van een van deze landen in elk EU-land werken. Sommige mensen in de Nederlandse samenleving zien dat als een van de nadelen van de Europese samenwerking. • Noem naar aanleiding van tekst 3 een groep die het juist als een voordeel ziet. Geef een reden waarom die groep dat als voordeel ziet. ....................................................................................................................... vindt/vinden het een voordeel, want ....................................................................................................................... tekst 4 Wim Groeneweg nieuwe burgemeester Vianen Met ingang van 11 april 2011 is de heer W.G. (Wim) Groeneweg benoemd tot burgemeester van de gemeente Vianen. Groeneweg is 53 jaar en lid van het CDA. Sinds mei 2010 is Groeneweg raadslid in Woerden. Hij volgt mevrouw D.A.M. Koreman (PvdA) op die per 1 april 2011 met pensioen gaat. naar: www.rijksoverheid.nl van 1 april 2011

In het voorjaar van 2011 brak er grote onrust uit in verschillende landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. De burgers wilden af van de machthebbers die vaak al tientallen jaren aan de macht waren. • Geef van elke uitspraak over een dictatuur aan of deze juist is of onjuist. 1 In een dictatuur heeft vaak maar één persoon of een kleine groep mensen veel macht. 2 In een dictatuur is het recht om te mogen demonstreren 3 In een een politiek dictatuur grondrecht. is er persvrijheid. 4 In een dictatuur staat de uitslag van de verkiezingen vaak van te voren vast. tekst 5 Groenen steunen Zweedse coalitie niet STOCKHOLM - De Groenen in Zweden hebben maandag geweigerd de centrumrechtse regeringscoalitie te steunen. De coalitie van premier Fredrik Reinfeldt komt daardoor nog steeds twee zetels tekort voor een meerderheid in het parlement. naar: www.edestad.nl van 27 september 2010 Lees tekst 5.

tekst 6 Kamer praat uren over winterspoor DEN HAAG - De Tweede Kamer trekt volgende week donderdag vijf uur uit om de winterproblematiek op het spoor te bespreken. Die dag hopen de parlementariërs in een hoorzitting van de spoorbedrijven, vakbonden, de ANWB, professoren en andere deskundigen te horen waarom hevige sneeuwval, zoals in december, de treinenloop zo kan verstoren. Ze willen ook weten hoe het beter kan. naar: www.nu.nl van 12 januari 2011

De Tweede Kamer heeft verschillende taken. Onder welke taak van de Tweede Kamer valt de geplande hoorzitting uit tekst 6? A de controlerende taak B de rechtsprekende taak C de wetgevende taak tekst 7 Pril herstel van vertrouwen bij actiegroep De Wolden Natuurlijk! ZUIDWOLDE - Er is een eerste stap gezet naar herstel van vertrouwen tussen actiegroep De Wolden Natuurlijk! en burgemeester Peter Snijders van De Wolden. De actiegroep heeft problemen met de werkwijze van de gemeente De Wolden over de komst van een paardencentrum, met bungalowpark en hotel bij de Gijsselterweg. Om de lucht te klaren heeft burgemeester Snijders de actiegroep uitgenodigd voor overleg. De actiegroep zou het liefste zien dat het paardencentrum er helemaal niet komt, zeker niet op die plek, omdat dit midden in een natuurgebied ligt. naar: RTV-Drenthe van 13 januari 2011

Stel dat de actiegroep uit tekst 7 er niet uitkomt met de gemeente en dat de plannen gewoon doorgaan. Wat kan de actiegroep dan als laatste middel nog proberen om de bouw tegen te houden? A de rechter vragen de bouw te verbieden B gebruik maken van spreekrecht tijdens de gemeenteraad C het houden van een handtekeningenactie

Das&Boom heeft verschillende mogelijkheden om te proberen het natuurbeleid van het kabinet-Rutte te beïnvloeden. Eén van die mogelijkheden (eventueel naar de rechter stappen) wordt genoemd in tekst 8. Een viertal andere mogelijkheden zijn: 1 indienen van een bezwaarschrift bij het parlement 2 het blokkeren van de autosnelweg A50 3 het over Den Haag laten vliegen van een vliegtuigje met een groot spandoek met de tekst ‘Red de Das!’ 4 het meedoen aan hoorzittingen die door de Tweede Kamer worden georganiseerd. • Welke twee van de genoemde mogelijkheden vallen onder openlijke acties? Nummer … en nummer …

Politieke stromingen hebben verschillende uitgangspunten. Een van de verschillen tussen hen is de rol die de overheid moet spelen in de samenleving. Welke politieke stroming past bij welke rol?   kleine rol gemiddelde rol grote rol A christendemocraten sociaaldemocraten liberalen B liberalen christendemocraten sociaaldemocraten C sociaaldemocraten liberalen christendemocraten

Geef van elke uitspraak over het Nederlandse staatshoofd (afbeelding 1) aan of deze juist is of onjuist. 1 De koningin is lid van de regering. 2 De grondwet beperkt de macht van de koningin. 3 De koningin maakt nieuwe wetten. 4 Om de twaalf jaar wordt een nieuwe koningin of koning gekozen. tekst 9 Uit een verslag van de Algemene Vereniging voor Natuurbescherming voor ’s-Gravenhage en omstreken Hugo van Bergen, lid van de vereniging, pleit ervoor om onopvallend te proberen het natuurbeschermingsbeleid te beïnvloeden. naar: Algemene Leden Vergadering van 17 mei 2008 Lees tekst 9.

Mag de Nederlandse overheid ingrijpen op de manier zoals je in de cartoon ziet? Ja, dat mag want ............................................................................................. ....................................................................................................................... of Nee, dat mag niet want .................................................................................... .......................................................................................................................

tekst 10 Referendum Egyptische grondwet op 19 maart De Egyptische bevolking mag zich op 19 maart in een referendum uitspreken over wijzigingen in de grondwet. Deze wijzigingen moeten de weg vrijmaken voor meer democratie in Egypte. Dat heeft de militaire raad, die de dienst uitmaakt sinds het vertrek van president Hosni Mubarak, bekendgemaakt. naar: Trouw van 4 maart 2011

Wat is een voordeel van een referendum, zoals beschreven in tekst 10? A De bevolking wordt direct betrokken bij politieke besluiten. B Door middel van een referendum is het mogelijk om sneller besluiten te nemen. C Het parlement heeft door middel van een referendum meer te zeggen. afbeelding 3 TNT-post en bonden akkoord over 2.300 ontslagen bron: de Volkskrant van 17 december 2010

Vanwege de grotere concurrentie in de postbezorging wilde TNT-post duizenden postbodes ontslaan. Aan de politiek werd gevraagd de ontslagen te voorkomen. Naar welke politieke partij gaat de voorkeur niet uit, als je naar het bord op de foto kijkt? A de ChristenUnie B de PvdA C de VVD D GroenLinks tekst 11 Tijdens de opstand in het Noord-Afrikaanse land Libië werden drie Nederlandse militairen gevangen genomen door het Libische leger. Zij probeerden een Nederlander uit dat land op te halen. Na een aantal dagen kwamen ze weer vrij. Oppositie staat op scherp voor debat met Hillen De oppositie in de Tweede Kamer heeft weinig geduld meer met minister Hillen (Defensie). De minister wordt voor het belangrijke Kamerdebat over de mislukte helikoptermissie in Libië, nadrukkelijk gewaarschuwd. “Hij moet met hele goede antwoorden komen, fouten erkennen én beterschap beloven. Hij moet laten zien dat hij de juiste man op de juiste plaats is”, stelt D66-leider Pechtold. De antwoorden op de 120 Kamervragen hebben de Kamer nog niet gerustgesteld. naar: De Telegraaf van 28 maart 2011

In elke Nederlandse provincie wordt na de Provinciale Statenverkiezingen een nieuw bestuur gevormd. Is het in de provincie Gelderland mogelijk om met drie partijen een nieuw bestuur te vormen, dat kan rekenen op een meerderheid in de Staten? A Ja, want drie partijen is in de Staten altijd genoeg voor een nieuw bestuur. B Ja, want er zijn drie partijen die samen de meerderheid kunnen vormen. C Nee, daar zijn minimaal vier partijen voor nodig. D Nee, want drie partijen kunnen nooit 2/3 meerderheid behalen.

De kantonrechter heeft geoordeeld dat de huisarts harder mocht rijden dan wettelijk is toegestaan. Waarom heeft de kantonrechter zo geoordeeld? De kantonrechter heeft A geoordeeld dat in dit geval criminaliteit een plaatsgebonden begrip is. B geoordeeld dat in dit geval criminaliteit een tijdgebonden begrip is. C rekening gehouden met de situatie waarin het delict heeft plaatsgevonden. tekst 13 Vernielingen Drie mannen, een 17- en 18-jarige Nijverdaller en een 19-jarige inwoner van Hellendoorn, zijn in de nacht van zaterdag op zondag aangehouden voor het vernielen van brievenbussen. Naar aanleiding van meldingen van vernielingen langs de Kruidenlaan in Nijverdal, hielden politieagenten extra toezicht in deze omgeving. Tegen de drie verdachten wordt proces-verbaal opgemaakt. naar: het Twents Volksblad van 11 januari 2011

Welke uitspraak naar aanleiding van tekst 13 is juist? A De drie verdachten moeten voor de jeugdrechter verschijnen. B De drie verdachten hebben zich schuldig gemaakt aan heling. C De drie verdachten vallen in de groep die in dit soort delicten oververtegenwoordigd is. tekst 14 Aanhouding Een 26-jarige man uit Coevorden en een 23-jarige Emmenaar zijn vrijdagmiddag aangehouden op verdenking van … . De politie had een tip binnengekregen en vond in hun auto negen paar dure merkschoenen. De mannen verklaarden dat ze de schoenen van iemand hadden gekregen en gaven aan dat ze deze wilden verkopen. Hierop werden beide mannen aangehouden. De politie heeft een onderzoek ingesteld en de schoenen in beslag genomen. naar: Dorpsblad Zwartemeer van 13 februari 2011

tekst 15 Vijftien maanden en tbs na dodelijk verkeersongeval De rechtbank Almelo heeft een 22-jarige vrouw veroordeeld tot vijftien maanden gevangenisstraf, inleveren van het rijbewijs voor drie jaar en tbs. De vrouw had onder invloed van alcohol en drugs een dodelijk verkeersongeval veroorzaakt. De vrouw was al eerder veroordeeld voor rijden onder invloed. naar: www.rechtspraak.nl

Welke bijkomende straf herken je in tekst 15? A inleveren van het rijbewijs B tbs C vijftien maanden gevangenisstraf tekst 16 'Winkels met DNA-douche niet meer overvallen' De Rotterdamse winkeliers die twee jaar geleden een speciale ‘DNA-douche’ hebben laten maken, hebben sindsdien geen overvallers meer over de vloer gehad. Deze douche hangt boven de uitgang van een winkel. Bij een overval kan de winkelier op een alarmknop drukken. Als de dief naar buiten rent, wordt hij bespoten met een spray die een unieke code heeft. De spray licht op als er met een speciale lamp op wordt geschenen en politiewagens zijn uitgerust met zulke lampen. Daardoor is het erg gemakkelijk om een dief na een overval te herkennen in een mensenmassa. naar: nu.nl van 14 september 2010

tabel 2 Vergelijking Harlingen (Friesland) en Kerkrade (Limburg)   aantal delicten per 10.000 inwoners Woninginbraak   Harlingen 31,87 Kerkrade 28,91 Nederland 34,90 Winkeldiefstal   Harlingen 14,02 Kerkrade 18,93 Nederland 22,13 Drugshandel   Harlingen 22,94 Kerkrade 27,04 Nederland 9,47 bron: Misdaadmeter van het Algemeen Dagblad Bekijk tabel 2.

Welk soort criminaliteit wijkt in beide gemeenten het sterkst af van het Nederlandse gemiddelde? A drugshandel B winkeldiefstal C woninginbraak tekst 17 Half jaar geëist voor expres weggooien DNA Een werkneemster van het Nederlands Forensisch Instituut heeft geprobeerd te voorkomen dat het profiel van haar vriend in de DNA-databank belandde. In een soort postkamer onderschepte ze vorig jaar een pakket van de politie. Zij gooide het genetisch materiaal van haar vriend in de prullenbak. naar: de Volkskrant van 6 november 2010

tekst 18 Artikel 189 Gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden Hij die opzettelijk voorwerpen die kunnen dienen om de waarheid aan te tonen, met de bedoeling om de inbeslagneming daarvan te beletten, te belemmeren of te verijdelen, verbergt, vernietigt, wegmaakt of aan het onderzoek van de justitie of politie onttrekt, … naar: www.uwwet.nl

Strafbare feiten worden verdeeld in misdrijven en overtredingen. De officier van justitie gebruikt artikel 189 uit tekst 18 om de verdachte uit tekst 17 tot zes maanden gevangenisstraf veroordeeld te krijgen. Wordt de verdachte uit tekst 17 verdacht van een overtreding of van een misdrijf? Zij wordt verdacht van A een misdrijf, omdat de maximumstraf wordt geëist. B een misdrijf, omdat er zes maanden gevangenisstraf wordt geëist. C een overtreding, omdat de maximumstraf zes maanden is. D een overtreding, omdat er rekening wordt gehouden met de omstandigheden.

tekst 19 Baby Tijdens de wedstrijd van het Nederlands Elftal tegen Hongarije in de Amsterdam Arena van 29 maart 2011 werd het volgende omgeroepen: “Wil de heer J. Tedjokusumo uit Capelle aan den IJssel zo snel mogelijk naar huis gaan, want u bent vader geworden van een prachtige dochter. Gefeliciteerd!” De heer Tedjokusumo rijdt naar huis en houdt zich niet overal aan de maximumsnelheid. Hij wordt tweemaal geflitst. Drie weken later vallen de boetes op de mat, bij elkaar 260 euro. Hij besluit niet te betalen en hij komt voor de rechtbank afdeling kanton. Bij de rechter beroept hij zich op overmacht. tekst 20 Artikel 40 Niet strafbaar is hij die een feit begaat waartoe hij door overmacht is gedwongen. naar: nl.wikipedia.org/wiki/overmacht Leest tekst 19 en 20.

De rechter heeft wel enig begrip voor de situatie, maar stelt dat de heer Tedjokusumo zich niet kan beroepen op overmacht en bepaalt de boete uiteindelijk op 200 euro. • Geef een reden waarom de rechter vindt dat in deze situatie geen sprake is van overmacht. Er is geen sprake van overmacht, want ............................................................. .......................................................................................................................

De politie heeft verschillende taken. Welke taak van de politie nemen de handhavers uit tekst 21 gedeeltelijk over? A het arresteren van criminelen naar aanleiding van opsporingsonderzoek B het geven van service en advies aan burgers C het uitschrijven van boetes tekst 22 Acht weken cel voor rellen in Den Haag De politierechter in Den Haag heeft maandag de 25-jarige G.J.S. uit Wassenaar veroordeeld tot acht weken cel voor zijn aandeel in de rellen tijdens de studentendemonstratie afgelopen vrijdag in het centrum van Den Haag. S. erkent dat hij stenen naar de ME heeft gegooid. Bij de hoogte van de gevraagde straf, heeft de aanklager er rekening mee gehouden dat de verdachte al eerder is veroordeeld voor openlijk geweld. De verdachte kreeg in het verleden al zes keer een werkstraf opgelegd. Daarom vindt de rechter een taakstraf nu niet meer op zijn plaats. naar: Het Parool van 24 januari 2011

Er bestaat een onderscheid tussen soorten straffen en maatregelen en de doelen van straffen. • Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. 1 Acht weken cel is een hoofdstraf. 2 Een werkstraf is een bijkomende straf. 3 Een doel van celstraf is afschrikking. 4 Het doel van een werkstraf is heropvoeding.

Wat gebeurt er na de uitspraak van de rechter met de veroordeelde man uit tekst 22? A Hij gaat zijn straf uitzitten in een politiecel. B Hij krijgt huisarrest, want hij studeert nog. C Hij wordt opgesloten in een gevangeniscel. tekst 23 Meisjes binnen vier maanden voor rechter De verdachten van de zware mishandeling op het plein van het Gilde College in Hengelo moeten binnen vier maanden voor de rechter verschijnen. Kort voor kerstmis werd de zware mishandeling naar buiten gebracht door de politie. Op donderdag 25 november werd een 16-jarige scholiere uit Borne op het schoolplein ernstig mishandeld. Bijna een maand later zijn vijf mede-scholieren, meisjes in leeftijd variërend van 14 tot 16 jaar, aangehouden. naar: www.tctubantia.nl van 24 december 2010

Tekst 23 stond in de krant, maar dit soort berichten lees je niet zo vaak. Wat is er bijzonder aan het bericht? A De reden van de mishandeling staat er niet bij vermeld, terwijl dit altijd moet. B Het betreft allemaal meisjes, terwijl jongens meer in aanraking met justitie komen. C Het betreft de leeftijd van de verdachten, want criminaliteit in deze leeftijdsgroep komt maar weinig voor.

Een rechter kan hoofdstraffen, bijkomende straffen of maatregelen opleggen. • Geef bij elke uitspraak van de rechter aan of deze onder de hoofdstraffen valt of niet. 1 U wordt veroordeeld tot een werkstraf van 160 2 U uur. wordt in een kliniek opgenomen voor 3 De onbepaalde boete door tijd. u te betalen bedraagt 120.000 4 Uw euro. rijbewijs wordt voor de periode van 6 maanden ingenomen.

tekst 24 Stiletto's en vlindermessen worden verboden Stiletto's, valmessen en vlindermessen worden verboden. In de Tweede Kamer bestaat brede steun voor een verbod op deze wapens. Nu zijn kleine uitvoeringen van deze steekwapens nog toegestaan. Dat bleek woensdag bij de behandeling van het verbod in de Tweede Kamer. Bij veel steekpartijen worden deze wapens gebruikt. Handhaving van het huidige verbod op grote wapens is moeilijk, omdat de politie dan steeds moet meten hoe groot een wapen is. naar: www.edestad.nl van 16 februari 2011

De overheid kan een repressief of een preventief beleid voeren. • Waarom is de genomen maatregel uit tekst 24 een vorm van preventief beleid? Het is een vorm van preventief beleid, want ...................................................... .......................................................................................................................

Het invoeren van een verbod op kleine steekwapens uit tekst 24 is een voorbeeld van criminaliteit als een A plaatsgebonden begrip. B tijdgebonden begrip. C immaterieel begrip. D materieel begrip. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.