Eindexamen nederlands vmbo bb 2014, tijdvak 1

Voor de lol de lucht in (1) Ondanks dat in een mooi trend zijn de ultralight vliegtuigen, een weekend de dagjesmensen ook de categorie die zowel bestaat uit zeer lucht in gaan en het daar steeds lichte, volwaardige vliegtuigen als uit drukker wordt, is – zo blijkt uit parapentes met een hulpmotor, de onderzoek – het luchtruim veilig. Het zogenoemde paramoteurs. Het aantal is namelijk nog niet zo eenvoudig om paramoteurs in Nederland is enorm een vliegbrevet te halen. Gaat er dan toegenomen sinds het in 2004 is toch iets mis, dan is dit voor alle toegestaan om hiermee te vliegen. partijen een wake-up call ... (5) Af en toe hoor je bij de recreatieve (2) Niets menselijks is een piloot luchtvaart berichten over ongevallen (of vreemd en zeker ook bij ervaren piloten bijna-ongevallen) met ballonnen, kan bij routinehandelingen laksheid deltavliegers en vliegtuigen, soms met optreden. Maar voor een vlieger is gewonden en doden. Onlangs veiligheid van het allergrootste belang. verongelukte wegens een plotseling “Hij wil zijn vlucht graag navertellen”, optrekkende mist, een Cessna 172 met vertelt Ary Stigter van AOPA- vier inzittenden, die zwaar gewond Nederland, de belangenvereniging van werden opgenomen in het ziekenhuis. de ruim vijfduizend privépiloten in Dit soort ongelukken zet ons weer met Nederland. “Dus worden aan hem meer beide benen op de grond: we zijn geen eisen gesteld dan aan een skygods. De weersomstandigheden weggebruiker.” kunnen heel bepalend zijn. Toch is het kleine vliegen net zo veilig als de grote (3) Zo moet elke piloot iedere twee jaar luchtvaart. “De kleine luchtvaart vliegt een test doen: vliegen met naast zich in hetzelfde luchtruim. We moeten dus een instructeur die hem aan dezelfde eisen voldoen als de grote noodprocedures laat oefenen. Die luchtvaart, zowel wat betreft de vliegers neemt dan ineens het gas terug en laat als de toestellen”, aldus Stigter. de motor stationair draaien, waarop de piloot de drill voor motorstoring moet (6) Hoe veilig het luchtruim ook is, er uitvoeren. Wie faalt voor deze test, zijn zeker kritische geluiden. Zo loopt een grote kans zijn duurbetaalde constateerde de luchtvaartinspectie na – denk aan zo’n 15.000 euro – een uitgebreide controle vorig jaar, dat vliegbrevet te moeten inleveren. het bij veel vliegtuigpiloten schort aan Bovendien worden piloten regelmatig de voorbereiding van de vluchten. medisch gekeurd en moeten ze Volgens Stigter is dat eigenlijk niet echt minstens eenmaal in de drie maanden een probleem. “Een ervaren piloot, die vliegen. weet dat hij met slechts twee passagiers aan boord niet overbeladen (4) Het Nederlandse luchtruim raakt, is, kan geen gewichtberekeningen ter zeker op mooie dagen, steeds voller controle overleggen, maar heeft dat met vliegende recreanten. De nieuwste natuurlijk wel uit het hoofd gedaan.”

(7) Bij een tweede controle waren er weer, verkeerde interpretatie van de trouwens geen problemen meer. Het navigatieapparatuur en afleiding door grootste probleem volgens de Raad passagiers”, zegt Stigter. “Dat op voor de Veiligheid zijn de zogenoemde Schiphol was natuurlijk een heel infringements : zo noem je het als een gevaarlijke situatie. Maar in de vliegtuig zonder contact met de statistieken wordt ook het schampen verkeersleiding te onderhouden, een van een dergelijk gebied meegerekend. gebied in vliegt waar dat verplicht is. Dat is vergelijkbaar met de situatie dat Het meest geruchtmakende incident je met je auto op de witte streep komt daarmee deed zich twee jaar geleden en dan weer terugstuurt. Alleen staan voor bij Schiphol. Een klein in de lucht geen strepen, die staan op privévliegtuig kwam daar bijna in de kaart.” botsing met twee grote passagiersvliegtuigen. In een rapport (9) Wat in de vliegsport totaal geen over dit incident meldt de issue is, is alcoholgebruik. “Vliegers Onderzoeksraad dat er jaarlijks ruim drinken geen druppel als ze de lucht 400 infringements voorkomen, waarbij ingaan”, stelt Stigter. “Zij drinken hun zeker de helft veroorzaakt wordt door biertje na de veilige landing. Wat de kleine luchtvaart. vliegen moeilijk maakt, zijn de handelingen en de procedures die je (8) “De belangrijkste oorzaken van moet beheersen, maar waarvan je infringements zijn slechte hoopt dat je ze nooit nodig hebt.” voorbereiding, uitwijken voor slecht naar een artikel van Chris Halkers en Jos de Poel, de Gelderlander, 30 mei 2012

Schatten met een verhaal (1) Het is een bijzondere beleving. (4) Nu staat de Rijksdienst voor het Wie vanuit het Texelse dorp Cultureel Erfgoed (RCE) een grote klus Oudeschild over de Waddenzee kijkt, te wachten. De dienst gaat alle ziet in eerste instantie alleen maar scheepswrakken in Nederlandse water. Maar ín dat water bevinden wateren in kaart brengen. “Er is al wel zich tientallen scheepswrakken die wat over bekend uit oude archieven van roerloos op de zeebodem liggen als de Verenigde Oost-Indische stille getuigen van een ver verleden. Compagnie, uit buitenlandse archieven Het gaat om schepen van en oude zeekaarten”, zegt Martijn zeventiende-eeuwse koopvaarders, Manders, archeoloog van de RCE, die met hun handel op weg waren “maar dat moet allemaal worden naar de Oost. Het zijn wrakken met gecombineerd en in computers worden daarin wijnflessen, koffiebonen of opgeslagen. Het belangrijkste is nog: graan. Wie dat beseft, krijgt direct wat is de archeologische waarde van een ander gevoel bij die plek. die wrakken? Welke wrakken kunnen veel gestelde vragen beantwoorden (2) In de Waddenzee en de Noordzee over onze geschiedenis op zee?” liggen duizenden scheepswrakken. Volgens een schatting van VN- (5) Schepen zijn heel belangrijk cultuurorganisatie Unesco liggen er geweest voor de Nederlandse wereldwijd zelfs drie miljoen geschiedenis, benadrukt Manders. “Het scheepswrakken op de zeebodems en waren technologische hoogstandjes. er worden nog steeds nieuwe wrakken Zonder schepen geen handel, geen ontdekt. Gezonken schepen zijn oorlog. Het schip was lange tijd het mogelijke schatkamers, niet alleen van enige middel om met vracht verre spullen, maar ook van kennis. afstanden te overbruggen. Scheepswrakken zeggen veel over hoe (3) De Nederlandse overheid heeft we dachten en handelden. Maar we eeuwenlang niet omgekeken naar weten eigenlijk heel weinig van de Nederlandse scheepswrakken. In de verhalen erachter.” jaren tachtig van de vorige eeuw werd archeologisch onderzoek onder water (6) Manders vindt het jammer dat er belangrijker. Tot die tijd konden ‘kapers op de kust’ zijn, die uit zijn op commerciële bergers meer dan eens financieel gewin. “Schatzoekers zien schatten uit Nederlandse schepen scheepswrakken vooral als middelen opduiken, waarbij ze zelf het grootste om er zelf rijker van te worden. deel van de opbrengst hielden. Toch Wetenschappers zoals wij werken juist staat een aantal van die vondsten nog andersom: wij bestuderen al die tentoongesteld in Nederlandse musea. voorwerpen om nieuwe inzichten en verhalen te krijgen. Historische bronnen zoals geschreven verslagen en prenten

kunnen daarbij helpen, maar die geven wonnen op het doek de Engelsen wel een persoonlijk gekleurd beeld. altijd.” (7) Zo had je in de zeventiende eeuw (8) Archeologen als Manders zouden vader en zoon Van de Velde die het liefst willen dat scheepswrakken op schilderijen maakten van zeeslagen”, de zeebodem blijven liggen. vertelt Manders. “Bij een zeeslag Schatzoekers willen de ‘buit’ juist naar tussen de Engelsen en de boven halen. Manders: “Opgraven doen Nederlanders voeren ze uit in hun boot we alleen als het echt niet anders kan, en maakten ze vanaf het water de bijvoorbeeld als het wrak in de weg mooiste, meest gedetailleerde ligt.” Maar onder water gaat het wrak schetsen. Daar kon je veel informatie toch verloren aan erosie? “De plek uit halen. Maar altijd waren het de onder water is vaak juist gunstig voor Nederlandse schepen die de Engelse het langdurig behoud”, zegt Manders. aan flarden schoten. Totdat de Engelse “Bovendien, sommige wrakken worden koning hun schilderkunst begon te opengesteld voor het publiek, met waarderen en de Van de Veldes vroeg bijvoorbeeld extra informatie op de voor hem te komen werken. Sindsdien zeebodem. Dan heb je een soort onderwatermuseum.” naar een artikel van Dewi Gigengack, de Gelderlander, 25 februari 2012

Waarom moet altijd alles leuk zijn? (1) Verstandelijke overwegingen iets te kiezen waar voldoende vraag spelen in onze leuk-cultuur naar is. Een studie kunstgeschiedenis nauwelijks een rol, stelt psycholoog kan leuk zijn, maar het is niet zo prettig Lester Hoekstra: “Ik hoop dus maar om aan te schuiven bij een legertje dat de lezer dit artikel leuk gaat werkloze kunstdocenten. vinden. We willen leuke dingen meemaken in een leuke omgeving (4) In onze leuk-cultuur spelen deze waarin we kunnen doen wat we leuk verstandelijke overwegingen echter vinden. Ons werk moet leuk zijn, de nauwelijks een rol. Het idee dat het studie, de vrije tijd, de omgang met leuk moet zijn, is daarvoor veel te sterk. familie en vrienden. We willen een “Ik zal wel gek zijn om tot mijn 67ste leuk leven en daar is niets op tegen. werk te doen dat ik niet leuk vind”, Het gaat alleen mis, als het leuke een hoorde ik onlangs mijn neefje zeggen. doel wordt. Jongeren worden ook gesterkt in het idee dat ze moeten doen wat ze leuk (2) Ik zie dit verschijnsel bij mensen die vinden, door voorbeelden van problemen hebben met het kiezen van succesrijke mensen die zeggen dat ze studie of werk. Van alle kanten krijgen hebben gedaan wat ze leuk vonden. ze aangeraden dat ze moeten kiezen Dat ze heel hard werkten en wat ze leuk vinden. Niet alleen door uitzonderlijke talenten hebben, daar vrienden en kennissen, maar ook door hoor je ze niet over, omdat dit voor hen de professionele adviseurs. Logisch blijkbaar heel gewoon is. Zo trek je bekeken is het een onmogelijk advies, makkelijk de verkeerde conclusie dat omdat ‘iets leuk vinden’ een idee is het doen wat je leuk vindt, leidt tot waarvan je van te voren natuurlijk niet goede prestaties. kunt weten hoe het uitpakt. (5) We kennen allemaal de ervaring dat (3) Als mensen alleen kiezen voor wat dingen die we graag doen, als vanzelf zij leuk vinden, zullen zij geneigd zijn gaan en vaak goed lukken. Je zou dan vooral op emotionele gronden te graag willen dat je werk en andere kiezen. Namelijk datgene waarvan ze bezigheden ook altijd op die manier verwachten dat het een prettig gevoel gaan. Maar ik denk dat het geeft. Erg verstandig is dat niet. Het uitzonderlijke ervaringen zijn en dat, kan gemakkelijk leiden tot teleur- ongeacht wat je hebt gekozen, je het stellingen, want iets gaan doen wat je vroeg of laat meemaakt dat dingen leuk lijkt, hoeft nog niet te betekenen minder prettig gaan en misschien zelfs dat het ook een succes wordt. Daarom wel een opgave worden. Je hebt is aan te raden op meer rationele mensen die er dan mee stoppen en op gronden een keuze te maken. Datgene zoek gaan naar iets anders dat ze leuk te kiezen waarvan je weet dat je het vinden. Door mijn werk als goed kunt of dat je goed in staat bent psychotherapeut heb ik kennis kunnen het te leren. Bovendien is het raadzaam maken met verscheidene mensen die

dit op een heel consequente manier in dat personen die zich over het praktijk brachten. Nooit bleven ze iets algemeen goed voelen, helemaal niet doen wat hun niet beviel. uit zijn op iets leuks. Ze houden zich veel meer bezig met de dingen die zij in (6) Je zou verwachten dat deze hun leven willen bereiken. Ik denk dat mensen, die echt alleen maar deden juist dat streven om iets te realiseren wat ze leuk vonden, het wel erg naar heel belangrijk voor mensen is. Ze hun zin hadden. Maar ze voelden zich kunnen ermee aan de slag. Het maakt helemaal niet zo goed. Ze zochten ze actief en ze zijn daarbij in de hulp, omdat zij zich juist ongelukkig gelegenheid gebruik te maken van de voelden. Erg ongelukkig zelfs. Wat je talenten en competenties die ze niet zou verwachten bij mensen die hebben. Dat geeft ze voldoening. Maar doen wat ze leuk vinden. het betekent ook dat ze regelmatig iets doen wat ze helemaal niet zo leuk (7) Kennelijk zijn mensen er niet op vinden. Onbegrijpelijk misschien voor gemaakt om alleen maar te doen wat mensen die het alleen maar leuk willen ze leuk vinden. Het zou niet zo hebben, maar het bevalt ze nog goed belangrijk moeten zijn. Je ziet namelijk ook. naar een artikel op internet: www.volkskrant.nl, 7 september 2011

Pasta aan de kook – gas uit! (1) Een beter milieu begint bij jezelf. brengen mag weliswaar kansloos zijn, Maar de beste ideeën voor een samen met anderen is het haalbaar. duurzaam bestaan hoef je niet zelf te Dan wordt bewust kiezen voor een bedenken. De organisatie Nudge duurzaam leven een optelsom van vele helpt je samen met anderen de kleine en grote stappen. schouders onder een zuinig en duurzaam leven te zetten. (5) Eén van de organisaties die een duurzame samenleving dichterbij wil (2) Besparen en tegelijk duurzamer brengen op een economisch verant- leven. Wie zou dat, met het oog op de woorde manier, is Nudge (in het Engels portemonnee en een groene, schone betekent dit ‘een duwtje of een zetje toekomst, niet willen? Dus nemen we geven’). Om consumenten te helpen ons regelmatig voor er zelf iets aan te met het nemen van initiatieven zoekt doen. De keuze of en hoe we Nudge samenwerking met onderwijs, verantwoordelijkheid nemen voor een wetenschap, overheid en het bedrijfs- betere toekomst, is heel persoonlijk, leven. Omgekeerd werkt het trouwens want een beter milieu begint bij onszelf. ook: voor duurzame initiatieven vanuit de overheid of van ondernemers zoekt (3) We kunnen allemaal korter Nudge consumenten die deze douchen, biologisch vlees eten in producten of diensten een kans willen plaats van kiloknallers, seizoens- geven. producten bij een plaatselijke boer kopen en de verwarming een paar (6) Zoals zonnepanelen. Iedere graden lager zetten. Maar de motivatie huiseigenaar vraagt zichzelf wel eens om al die moeite te doen, staat wel af of deze panelen op het eigen dak wel onder druk. Zuinig aan doen is leuk, een goede investering zijn. Maar de maar terwijl jij na vier minuten douchen wirwar aan regels, wél of geen de kraan braaf dichtdraait, neemt de subsidie, de keuze voor de beste hele straat het er nog eens van. En aanbieder en de keuze voor zelf hoezo minder stoken? Kijk naar al die plaatsen of toch liever door een winkeliers die hun deuren zelfs bij vorst aannemer, maken dat er uiteindelijk wagenwijd open laten staan. Zolang niets gebeurt. bewust kiezen voor een beter milieu geen automatisme is, blijkt het ondanks (7) Jammer, want als de aanschaf van de beste bedoelingen heel moeilijk te zonnepanelen in één keer met de hele zijn ernaar te leven. straat geregeld kan worden, zijn al die keuzes makkelijker te maken en kan de (4) Toch is een groene economie wel prijs ineens behoorlijk zakken. Daarom degelijk gewoon een kwestie van doen, lanceerde Nudge de campagne Zonne- helemaal in een tijd waarin het kracht. Begin februari werden op een economisch minder gaat. In je eentje dak in de Haagse Vogelwijk de eerste een groenere economie dichterbij zonnepanelen in het kader van de

campagne Zonnekracht geplaatst. koken? Ook dat kan volgens Nudge Bewoonster Leny Dijkshoorn zag voor goed op diverse manieren. Een leuke het eerst de meter teruglopen, ondanks tip is het koken van pasta. Dat doet een de kou. “In eerste instantie leken gemiddeld huishouden toch minstens zonnepanelen voor ons niet zo twee keer per week. Maar bijna interessant. De kinderen zijn het huis al niemand weet dat je op het moment dat uit, zodat we dus maar met z'n tweeën de pasta kookt, de pan (met goed in een goed geïsoleerd huis wonen. sluitend deksel) van het vuur kunt Maar toen bleek dat de zonnepanelen halen. Houd de gaartijd aan die op de ons toch zo’n 1.000 kWh per jaar verpakking staat en giet daarna af. De zouden kunnen besparen.” Met de pasta is net zo lekker als anders, maar campagne Zonnekracht stimuleert het gas brandde 7 tot 11 minuten Nudge het gebruik van zonne-energie minder. Nudge praat inmiddels met op wijkniveau. producenten om de kooktip op de verpakking te plaatsen, met als (8) Ook op kleiner, praktisch niveau is resultaat dat Albert Heijn eind vorig jaar duurzaamheid wel degelijk haalbaar. Zo de intentie tekende om duurzame tips spant Nudge zich in om het aantal als deze op te nemen op veel meer flesjes bronwater dat we jaarlijks verpakkingen van levensmiddelen. Als gebruiken, terug te dringen en te heel Nederland dat trucje hanteert, vervangen door gewoon kraanwater. In scheelt het op jaarbasis toch snel een veel gebieden in Nederland minstens flinke hoeveelheid gas en komt onze zo lekker, overal goedkoper en stukken groene wereld steeds dichterbij! duurzamer. Besparen tijdens het naar een artikel van Sandra van Maanen, Eindhovens Dagblad, 14 maart 2012

Het UMC St Radboud is een topkenniscentrum voor patiëntenzorg, onderwijs én onderzoek. Met de patiënt als partner in het behandelproces blijft het Radboud zich doorlopend vernieuwen om voorop te lopen in de gezondheidszorg in een sterk veranderende wereld. De Nijmeegse Vierdaagse en UMC St Radboud zijn met elkaar verbonden. Al jaren doen wij onderzoek om de gezondheid van deelnemers aan de Vierdaagse te volgen. Gezondheid is immers van levensbelang. Wij steunen dan ook van harte de stichting ‘Loop voor Leven!’, opgericht door enkele van onze hoogleraren. Het doel van ‘Loop voor Leven!’ is meer onderzoek mogelijk te maken naar het voorkómen van (erfelijke) kanker, hart- en vaatziekten en onvruchtbaarheid na kanker. donateur. Help mee en ‘Loop voor Leven!’: ga naar www.loopvoorleven.nl en word Wij wensen u een gezonde Vierdaagse toe en kijken uit naar uw veilige aankomst op de Via Gladiola, bij ons ziekenhuis wachten onze patiënten op u!