bronnen

Eindexamen biologie vmbo kb 2007, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.

opgave 1Organen van een hond

Als een hond rent, bewegen de organen in de buikholte afwisselend naar voren en naar achteren. Hierdoor ontstaan er drukverschillen in de longen, waardoor lucht wordt in- en uitgeademd. In de afbeeldingen is een hond…

Als een hond rent, bewegen de organen in de buikholte afwisselend naar voren en naar achteren. Hierdoor ontstaan er drukverschillen in de longen, waardoor lucht wordt in- en uitgeademd. In de afbeeldingen is een hond weergegeven op twee verschillende momenten tijdens het rennen.

11p
Afbeelding Q geeft de hond weer op een moment tijdens inademing.
Leg uit waaraan te zien is in de afbeelding, dat de hond op dit moment
inademt.
21p
In de afbeelding geeft de letter R het orgaan aan dat de borstholte van de
buikholte scheidt.
Geef de naam van dit orgaan.
In de afbeelding is een deel van het verteringsstelsel van een hond
weergegeven. Enkele delen zijn aangegeven met een letter. De maag en de
alvleesklier worden gedeeltelijk door de lever bedekt.
Q R (lever) S (maag) T U (alvleesklier) P
32p
Geef twee letters van delen die peristaltische bewegingen maken.
41p
De lever en de alvleesklier geven sappen af aan het deel van het
spijsverteringskanaal dat is aangegeven met de letter P.
Hoe heet deel P?
51p
Het door de lever geproduceerde sap wordt opgeslagen in orgaan T.
Hoe heet orgaan T?

opgave 2PCD

PCD is de afkorting van de naam van een zeldzame aandoening die veroorzaakt wordt door een recessief gen. Als gevolg van deze aandoening bewegen trilharen, zoals in het slijmvlies van de luchtpijp, niet goed.…

PCD is de afkorting van de naam van een zeldzame aandoening die veroorzaakt wordt door een recessief gen. Als gevolg van deze aandoening bewegen trilharen, zoals in het slijmvlies van de luchtpijp, niet goed. microscopische opname van slijmvlies van de luchtpijp

61p
Het slijmvlies in de luchtpijp heeft onder andere als functie om de ingeademde
lucht te zuiveren.
Wat is de functie van het bewegen van de trilharen in dit slijmvlies?
71p
Patiënten met PCD hebben veel vaker dan gezonde mensen infectie van de
luchtwegen. Ze worden onder andere behandeld met fysiotherapie. Daarbij
wordt patiënten geleerd om op een bepaalde manier krachtig uit te ademen.
Trekken bij krachtig uitademen de buikspieren zich samen?
En trekken de middenrifspieren zich dan samen?
A De buikspieren trekken zich wél samen, maar de middenrifspieren niet.
B De buikspieren trekken zich niet samen, maar de middenrifspieren wél.
C Zowel de buikspieren als de middenrifspieren trekken zich samen.
81p
Bij een patiënt met PCD wordt wat slijmvlies met trilhaarcellen weggenomen en
bekeken door een microscoop. Behalve trilhaarcellen zijn er ook bacteriën te
zien. De bacteriën hebben geen trilharen en zijn veel kleiner dan de
trilhaarcellen.
Geef nog een ander kenmerk van bacteriën waarin ze wat betreft de bouw
verschillen van trilhaarcellen.
91p
Bij ongeveer 50% van de PCD-patiënten liggen organen in de buik- en
borstholte gespiegeld. Dat wil zeggen: wat normaal links ligt, ligt bij deze
mensen rechts, en omgekeerd. De oorzaak hiervan is onbekend.
Fatima is een PCD-patiënte. Alle organen in haar buik- en borstholte liggen
gespiegeld.
Enkele organen zijn: de baarmoeder, de lever en de luchtpijp.
Welk van deze organen ligt bij Fatima aan de linkerzijde in haar lichaam, in
plaats van aan de rechterzijde?
A de baarmoeder
B de lever
C de luchtpijp

opgave 3Huidmondje

De afbeelding geeft een deel van de opperhuid van een blad weer met een huidmondje.
101p
Als er voldoende licht is, treedt er fotosynthese op in het blad.
De letters R, S en T geven drie verschillende plaatsen aan.
Welke letter geeft een plaats aan waar fotosynthese optreedt in het licht?
A letter R
B letter S
C letter T
111p
Door het huidmondje wordt een gas opgenomen dat verbruikt wordt bij de
fotosynthese.
Welk gas wordt verbruikt bij de fotosynthese?

opgave 4Wondernetten

Bij sommige diersoorten komen zogenaamde wondernetten voor. Bij zo’n wondernet vertakt een slagader zich in kleinere slagaders die weer uitkomen in één grotere slagader (zie de onderstaande afbeelding). slagader……

Bij sommige diersoorten komen zogenaamde wondernetten voor. Bij zo’n wondernet vertakt een slagader zich in kleinere slagaders die weer uitkomen in één grotere slagader (zie de onderstaande afbeelding). slagader… ..wondernet slagader haarvaten ader Een wondernet bestaat uit slagaders.

121p
In de afbeelding hieronder zijn twee opengemaakte bloedvaten weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke van de letters S en T geeft een slagader aan? Leg uit waaraan dat te
zien is in de afbeelding.
131p
De afbeelding in het kader stelt een wondernet voor in de kop van een schaap.
Drie plaatsen in de bloedvaten van dit wondernet worden met de letters P, Q en
R aangegeven. De samenstelling van het bloed op deze plaatsen wordt met
elkaar vergeleken.
Welke letter geeft de plaats aan waar de hoeveelheid glucose in het bloed het
laagst is?
A letter P
B letter Q
C letter R
141p
De afbeelding hieronder is een schematische tekening van de bloedsomloop van
een schaap. Vier bloedvaten zijn met cijfers aangegeven.
figuur bij de opgave
Welk cijfer geeft het bloedvat aan waardoor bloed naar het wondernet in de kop
stroomt?
A cijfer 1
B cijfer 2
C cijfer 3
D cijfer 4

opgave 5Katten

151p
Vijfentwintig jaar geleden vond iemand in zijn achtertuin een kat met oren die
naar achteren gekruld waren (zie de afbeelding).
figuur bij de opgave
De eigenschap 'gekrulde oren' wordt door een dominant gen veroorzaakt.
Wat kan het genotype zijn van een kat met gekrulde oren?
A alleen AA
B alleen Aa
C zowel AA als Aa

opgave 6Nieuwe cellen in het hart

161p
Een hartinfarct kan ontstaan als een bloedstolsel in een bloedvat terechtkomt
dat bloed naar de hartspier voert. Door gebrek aan zuurstof sterven dan cellen
in het hartspierweefsel.
Geef de naam van het proces waarbij zuurstof wordt verbruikt in cellen.
171p
Artsen zoeken een manier om beschadigd hartspierweefsel te herstellen. Ze
deden een bijzondere ontdekking bij een donorhart afkomstig van een vrouw,
dat was getransplanteerd in het lichaam van een mannelijke patiënt. Tussen de
vrouwelijke cellen van het getransplanteerde hart bevonden zich na enige tijd
enkele mannelijke cellen.
Of een cel mannelijk of vrouwelijk is, kan afgeleid worden uit de chromosomen.
Welk verschil is er tussen de chromosomen in een cel van een man en die in
een cel van een vrouw?
181p
De artsen vermoeden dat de nieuwe hartcellen ontstaan waren uit bepaalde
cellen van het beenmerg van de mannelijke patiënt. Ze zoeken nu naar een
manier om zulke cellen uit het beenmerg weg te nemen en te vermeerderen
door celdeling.
Door wat voor soort celdeling worden de cellen dan vermeerderd?
191p
Zulke nieuwe cellen wil men in het hart van een patiënt brengen. Er wordt dan
een buisje door een beenslagader via de aorta het hart in geschoven.
In de afbeelding is de bloedsomloop weergegeven.
figuur bij de opgave
legenda:
LB = linkerboezem
RB = rechterboezem
LK = linkerkamer
RRKB
LLBK RK = rechterkamer
In welk deel van het hart komt het buisje terecht, als het via de aorta het hart in
wordt geschoven?
A in de linkerboezem
B in de linkerkamer
C in de rechterboezem
D in de rechterkamer

opgave 7Cellen en organen

202p
In de afbeelding zijn enkele soorten cellen getekend.
figuur bij de opgave
In de afbeelding hieronder is onder andere een deel van de luchtpijp
weergegeven.
figuur bij de opgave
Drie plaatsen zijn met cijfers aangegeven.
Geef in het schema op de uitwerkbijlage aan welke cellen op welke plaatsen
in de afbeelding voorkomen. Gebruik elke letter één keer.

opgave 8Evolutietheorie

Volgens de evolutietheorie komen gewervelde dieren al heel lang op aarde voor
(zie het schema hieronder).
miljoenen naam van zoog- vissen amfibieën reptielen vogels geleden de periode dieren 0-1 Kwartair 1-60 Tertiair 60-120 Krijt 120-160 Jura 160-200 Trias 200-230 Perm 230-290 Carboon 290-330 Devoon 330-420 Siluur…
Legenda:
perioden waarin de diergroepen voorkwamen
op aarde (afgeleid uit gevonden fossielen)
211p
Welke groepen gewervelde dieren kwamen er volgens de evolutietheorie in het
Perm op aarde voor?
A alleen vissen
B alleen vissen en amfibieën
C alleen vissen, amfibieën en reptielen
D alleen vissen, amfibieën, reptielen en vogels
E zowel vissen, als amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren
221p
In 1998 werden in Zuid-Limburg fossielen gevonden van een reuzenreptiel dat
Bèr werd genoemd. Bèr werd ingedeeld in de groep van de Mosasauriërs. Hij
leefde zo'n 66 miljoen jaar geleden en was ongeveer veertien meter lang.
figuur bij de opgave
Wat is de naam van de periode waarin Bèr op aarde voorkwam?

opgave 9Arm

231p
In de afbeelding is een arm weergegeven met enkele botten en spieren.
biceps triceps
Welke beweging maakt de arm als de biceps zich samentrekt?
A De arm wordt gebogen.
B De arm wordt gestrekt.
C De arm wordt in de schouder omhoog getrokken.
D De arm wordt in de schouder omlaag getrokken.
241p
De biceps en de triceps zijn twee spieren die een tegengestelde beweging
veroorzaken.
Hoe noemt men twee spieren die een tegengestelde beweging veroorzaken?

opgave 10Een onderzoek

251p
Mandy probeert al meer dan een jaar zwanger te worden. Omdat het niet lukt,
zal ze onderzocht worden in het ziekenhuis. Met behulp van een HSG zal
bekeken worden of haar eileiders verstopt zijn. Een HSG is een röntgenfoto van
de baarmoeder en de eileiders.
Leg uit waardoor een vrouw niet zwanger kan worden als haar eileiders
verstopt zijn.
261p
Vóór het maken van het HSG wordt via de vagina een contrastmiddel in de
baarmoeder en de eileiders gespoten.
In de afbeelding is schematisch het onderlichaam van een vrouw met een aantal
organen weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft de opening aan waardoor het contrastmiddel wordt ingebracht
voor het maken van een HSG?
A letter P
B letter Q
C letter R
271p
Mandy gaat een afspraak maken voor een HSG in de maand mei. Het
onderzoek kan maar in een bepaalde periode van de menstruatiecyclus gedaan
worden, namelijk nadat de menstruatie over is, en voordat de ovulatie optreedt.
Mandy heeft een regelmatige menstruatiecyclus. Ze verwacht dat haar volgende
menstruatie begint op 1 mei.
In de afbeelding is de kalender van de maand mei afgebeeld. Ze kan bij het
afsprakenbureau kiezen uit vier data voor een HSG. Deze dagen zijn op de
kalender met een kruisje aangegeven.
dag     Mei     ma 1 8 15 X 22 29 di 2 9 16 23 30 X wo 3 X 10 X 17 24 31 do 4 11 18 25   vr 5 12 19 26   za 6 13 20 27   zo 7 14 21 28  
Welke datum is voor Mandy de beste dag voor een HSG?
A 3 mei
B 10 mei
C 15 mei
D 30 mei

opgave 11Prostaat

Bij een zaadlozing gaan de spermacellen door de zaadleider en langs de
zaadblaasjes door de prostaat. Daar wordt prostaatvocht toegevoegd.
In de afbeelding is het mannelijke voortplantingsstelsel weergegeven. Een
aantal delen is aangegeven met een letter.
figuur bij de opgave
281p
Welke letter in de afbeelding geeft de prostaat aan?
291p
Vooral bij oudere mannen wordt de prostaat vaak wat groter. Hierdoor kunnen
problemen met plassen ontstaan.
Leg uit waardoor vergroting van de prostaat problemen met plassen kan
veroorzaken.
301p
Bacteriën uit de urine kunnen een prostaatontsteking veroorzaken. Om zo’n
ontsteking te bestrijden, wordt er veel bloed naar toegevoerd.
Welke bloeddeeltjes spelen een rol bij de bestrijding van bacteriën?
A de bloedplaatjes
B de rode bloedcellen
C de witte bloedcellen

opgave 12Deel van het skelet

In de afbeelding is een deel van het skelet weergegeven, van achteren gezien.
312p
Geef de namen van bot P en van bot Q.
Schrijf je antwoord zó op:
P =..........................
Q =..........................
321p
Welk type gewricht bevindt zich tussen bot Q en bot R?
A een kogelgewricht
B een rolgewricht
C een scharniergewricht
331p
De ribben zijn met de wervelkolom verbonden door scharniergewrichten, zodat
de borstkas kan bewegen.
Wat is de functie van de bewegingen van de borstkas?
341p
Aan de voorzijde zijn de ribben verbonden met het borstbeen.
Wat voor soort beenverbindingen bevinden zich tussen het borstbeen en de
ribben?
A gewrichten
B kraakbeenverbindingen
C vergroeiingen

opgave 13Bloed

Het cirkeldiagram geeft de samenstelling van bloed weer. 55%% ooppggeelolosstete s stotofffefenn bbloloeeddddeeeeltljtejess wwaatteerr
351p
Hoe worden water en opgeloste stoffen in het bloed genoemd?
361puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat een tabel om de samenstelling van bloed weer te
geven.
Maak deze tabel met behulp van het cirkeldiagram af.
371p
De afbeelding is een foto van een microscopisch preparaat van bloed.
figuur bij de opgave
Geef de naam van het bloeddeeltje dat in de afbeelding met letter P is
aangegeven.

opgave 14De kip en het ei

Lees eerst informatie 1 tot en met 6 en beantwoord dan vraag 38 tot en met 48.
Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken.
381p
Twee witte Leghorns worden met elkaar gekruist.
De stamboom geeft de resultaten van deze kruising weer.
LLeeggeennddea:: Wittew Liettgeh Loerng hkoipr n kip Wittew Liettgeh Loerng hhoarann haan Zwartzew Laertgeh oLreng khiopr n kip Zwartzew Laertgeh oLreng hhaoarnn haan
Wat is het genotype van de ouders?
A Beide hebben genotype AA.
B Beide hebben genotype Aa.
C Beide hebben genotype aa.
391p
In de holten van de pijpbeenderen van een vogel bevindt zich lucht.
Welk voordeel heeft dit voor een vogel?
401p
In informatie 1 is een lichaamsdeel van een kip aangegeven met de letter P.
In dit deel bevindt zich een bot.
Hoe heet dit bot?
A dijbeen
B middenvoetsbeentje
C teenkootje
411p
In informatie 3 is een deel van het verteringsstelsel van een kip afgebeeld.
Welk cijfer geeft een deel aan waarin verteringsenzymen worden gemaakt?
A cijfer 1
B cijfer 2
C cijfer 3
D cijfer 4
421p
Noem een functie van het deel van het verteringsstelsel dat in informatie 3 is
aangegeven met het cijfer 7.
431p
Het voer voor kippen moet meer calcium (kalk) bevatten dan het voedsel van
wilde hoenderen.
Leg uit waarvoor kippen meer calcium nodig hebben dan wilde hoenderen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
441p
In de afbeelding van informatie 4 zijn de voortplantingsorganen van een kip
weergegeven.
In welk deel kan de eicel bevrucht worden?
A in deel 1
B in deel 2
C in deel 3
D in deel 4
E in deel 5
451p
Ongeveer een uur nadat een kip een ei heeft gelegd, kan er weer een ovulatie
optreden.
Hoeveel eieren kan een kip op één dag maximaal leggen volgens de
gegevens in informatie 4?
461p
In de afbeelding van informatie 5 is de bouw van een ei weergegeven.
Na een bevruchting kan zich in een ei een kuikentje ontwikkelen.
Welk cijfer in de afbeelding geeft het deel aan waaruit zich dan een kuikentje
ontwikkelt?
472puitwerkbijlage
In de schaal van een ei bevinden zich kleine poriën waar gassen doorheen
kunnen (zie informatie 5).
Op de uitwerkbijlage staat een tabel.
Geef in deze tabel achter elk gas met een kruisje aan of het gas het ei uit
gaat of erin komt, als zich in het ei een kuikentje ontwikkelt.
481p
Een gekookt ei weegt 50 gram.
Hoeveel kilojoule aan energie levert zo’n ei? Gebruik informatie 6.