bronnen

Eindexamen biologie vmbo kb 2010, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.

opgave 1Een ader en een slagader

11p
Op de foto hieronder is een dwarsdoorsnede van een ader en van een slagader
met een letter aangegeven.
figuur bij de opgave
Letter Q geeft de slagader aan.
Leg uit waaraan dat is te zien in de afbeelding.
21p
De meeste slagaders in het lichaam vervoeren zuurstofrijk bloed, maar er zijn er
ook die zuurstofarm bloed vervoeren.
Geef de naam van een slagader die zuurstofarm bloed vervoert.

opgave 2Longembolie

Een stolsel in een bloedvat van de longen wordt een longembolie genoemd. Door zo’n stolsel kan het bloed minder goed door een bloedvat stromen. Dit heeft invloed op de gaswisseling.
31p
Heeft dit invloed op het afgeven van koolstofdioxide in de longen? En heeft dit
invloed op het opnemen van zuurstof?
A alleen op het afgeven van koolstofdioxide
B alleen op het opnemen van zuurstof
C zowel op het afgeven van koolstofdioxide als op het opnemen van zuurstof
41p
Om een longembolie vast te stellen wordt een onderzoek gedaan. Hierbij wordt
een bepaalde stof in een armader gespoten. De stof komt met het bloed in de
bloedvaten van de longen terecht. Met een speciale camera kan dan zichtbaar
gemaakt worden, waar zich een stolsel bevindt.
Gaat het bloed met de stof via de kortste weg vanuit de arm naar de longen door
de grote bloedsomloop? En gaat het dan door de kleine bloedsomloop?
A alleen door de grote bloedsomloop
B alleen door de kleine bloedsomloop
C zowel door de grote als door de kleine bloedsomloop
52p
Meestal worden stolsels met behulp van medicijnen afgebroken. Soms wordt er
geopereerd om stolsels te verwijderen. Hiervoor moet de borstkas opengemaakt
worden om bij de longen in de borstholte te komen.
Noem nog twee andere organen in de borstholte.

opgave 3Koemelkallergie

In het verteringskanaal worden voedingsstoffen afgebroken door enzymen. Bij een baby werkt het verteringsproces nog niet goed. Hierdoor kunnen brokstukken van eiwitten die niet volledig afgebroken zijn, in het bloed…

In het verteringskanaal worden voedingsstoffen afgebroken door enzymen. Bij een baby werkt het verteringsproces nog niet goed. Hierdoor kunnen brokstukken van eiwitten die niet volledig afgebroken zijn, in het bloed terechtkomen. Na het drinken van koemelk heeft dit bij sommige baby’s een allergische reactie tot gevolg, zoals huiduitslag, darmkrampen en misselijkheid. Dit wordt koemelkallergie genoemd.

62p
Bij de vertering worden niet alleen eiwitten afgebroken.
Noem twee andere groepen voedingsstoffen die in het verteringskanaal door
enzymen worden afgebroken.
71p
In welk deel van het verteringskanaal worden de meeste verteringsproducten
van eiwitten in het bloed opgenomen?
A in de dunne darm
B in de dikke darm
C in de endeldarm

opgave 4Hoesten

Tijdens een les over ademhaling vertelt de docent over hoesten. Hieronder staat het schema dat hij op het bord maakt met de uitleg die hij erbij geeft. prikkeling van impulsen impulsen buikspieren zintuigcellen…

Tijdens een les over ademhaling vertelt de docent over hoesten. Hieronder staat het schema dat hij op het bord maakt met de uitleg die hij erbij geeft. prikkeling van impulsen impulsen buikspieren zintuigcellen ruggenmerg hoesten trekken samen in de luchtpijp Door te hoesten wordt er krachtig lucht uit je longen gestoten. De hoestreflex wordt veroorzaakt door prikkeling van het slijmvlies in de luchtpijp. Hierdoor ontstaan impulsen die naar het ruggenmerg worden geleid. Vanuit het ruggenmerg worden dan impulsen naar de buikspieren gestuurd. Als deze spieren zich samentrekken, adem je krachtig uit door te hoesten.

81p
Zijn bij het optreden van de hoestreflex bewegingszenuwcellen betrokken? En
zijn er gevoelszenuwcellen bij betrokken?
A alleen bewegingszenuwcellen
B alleen gevoelszenuwcellen
C zowel bewegingszenuwcellen als gevoelszenuwcellen
91p
Als slijm uit de luchtpijp terechtkomt in de keelholte, kun je dat gewoon
doorslikken. Na het doorslikken worden bacteriën uit het slijm gedood in de
maag.
Leg uit waardoor bacteriën in de maag gedood worden.
101p
Bij het hoesten adem je krachtig uit.
In de afbeelding zijn schematisch enkele organen weergegeven op verschillende
momenten tijdens de ademhaling.
figuur bij de opgave
Welke twee letters geven de situatie weer aan het eind van een krachtige
uitademing?
A de letters P en R
B de letters P en S
C de letters Q en R
D de letters Q en S

opgave 5Stadia van een bevalling

112puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staan in een schema drie verschillende stadia van een
bevalling getekend. In het schema staan ook de namen van die drie
verschillende stadia.
Trek in het schema een lijn tussen elke tekening en de bijbehorende naam.

opgave 6Hartspierziekte

Een hartspierziekte kan verschillende oorzaken hebben. Door zo’n ziekte kan het hart het bloed niet goed meer wegpompen. Er zijn verschillende vormen van de ziekte. Bij één van die vormen is vooral de linkerkamer…

Een hartspierziekte kan verschillende oorzaken hebben. Door zo’n ziekte kan het hart het bloed niet goed meer wegpompen. Er zijn verschillende vormen van de ziekte. Bij één van die vormen is vooral de linkerkamer groter dan normaal en heeft een dunnere wand.

121p
Leg uit waardoor het hart het bloed niet goed kan wegpompen, als de wand van
de kamer dunner is dan normaal.
131p
Bij een onderzoek naar hartspierziekte wordt soms via een slangetje een
contrastmiddel in het bloed in het hart gespoten. Door het contrastmiddel kan op
een röntgenfoto het hart met de kransslagaders zichtbaar gemaakt worden. Het
slangetje wordt via een slagader en de aorta het hart ingeschoven (zie de
afbeelding).
hart met hartspierziekte
In welk deel van het hart komt het slangetje dan terecht?
A in de linkerboezem
B in de rechterboezem
C in de linkerkamer
D in de rechterkamer

opgave 7Sterilisatie

Bij sterilisatie van een man worden de zaadleiders onderbroken. In de afbeelding zijn enkele organen van een man schematisch weergegeven.
141p
Welke letter in de afbeelding geeft een zaadleider aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
151p
Een gesteriliseerde man hoeft geen condooms te gebruiken als
voorbehoedmiddel. Toch gebruikt zo’n man wel eens condooms.
Noem een andere functie van een condoom bij geslachtsgemeenschap dan
het voorkomen van een zwangerschap.

opgave 8Een probleem met het gehoor

161p
In de afbeelding is een doorsnede van een oor van een mens schematisch
weergegeven.
figuur bij de opgave
Sommige mensen horen hun eigen stem te hard doordat deel P uit de afbeelding
te wijd open staat.
Wat is de naam van P?
A buis van Eustachius
B gehoorgang
C gehoorzenuw

opgave 9Etalagebenen

Etalagebenen ontstaan als gevolg van een
vernauwing in een slagader in de benen.
Door de vernauwing ontstaat een tekort aan
zuurstof in de beenspieren. Als gevolg
hiervan worden in de spieren afvalstoffen
geproduceerd die een krampende pijn
veroorzaken. Deze pijn verdwijnt als je
stilstaat. Daar komt de naam ‘etalagebenen’
vandaan, want als je door de stad loopt,
moet je als het ware voor elke etalage even
stilstaan om de pijn te laten verdwijnen.
In de afbeelding is schematisch de
bloedsomloop van een mens weergegeven.
Twee plaatsen in bloedvaten zijn
aangegeven met P en Q.
figuur bij de opgave
171p
Kan een vernauwing bij P leiden tot etalagebenen? En kan een vernauwing bij Q
daartoe leiden?
A alleen een vernauwing bij P
B alleen een vernauwing bij Q
C zowel een vernauwing bij P als bij Q
181p
In de beenspieren worden afvalstoffen bij de verbranding geproduceerd.
Geef de naam van zo’n afvalstof.

opgave 10De baarmoeder

191p
In de afbeelding zijn enkele organen in de buikholte van een vrouw
weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft de baarmoeder aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
201p
De baarmoeder bestaat uit drie lagen: een stevige buitenlaag van bindweefsel,
een laag spieren en een binnenlaag van slijmvlies. Dit slijmvlies wordt
regelmatig afgebroken.
Wanneer wordt het slijmvlies van de baarmoederwand afgebroken?
A alleen tijdens de menstruatie
B alleen tijdens de ovulatie
C zowel tijdens de menstruatie als tijdens de ovulatie
211p
Bij bepaalde klachten, bijvoorbeeld bij abnormaal bloedverlies via de vagina,
wordt soms een zogenaamde curettage uitgevoerd. Tijdens zo’n kleine operatie
wordt slijmvlies van de binnenkant van de baarmoeder weggehaald. Cellen van
dit slijmvlies worden in het laboratorium onderzocht.
Hebben cellen van het baarmoederslijmvlies een celkern? En hebben ze een
celwand?
A alleen een celkern
B alleen een celwand
C zowel een celkern als een celwand

opgave 11Zaden

opgave als beeld van het examen
Welke letter geeft het deel van de bloem aan waarin zaden kunnen ontstaan? En wat is de naam van dat deel van de bloem? Schrijf je antwoord zó op: letter = ....................................... naam = .......................................
Van veel plantensoorten worden de zaden door de wind verspreid. Dichtbij zo’n plant worden meer zaden van die plant gevonden dan verder bij de plant vandaan. In welk van onderstaande diagrammen wordt dit juist weergegeven? diagram P diagram Q A in diagram P B in diagram Q C in diagram R D in…

Van veel plantensoorten worden de zaden door de wind verspreid. Dichtbij zo’n plant worden meer zaden van die plant gevonden dan verder bij de plant vandaan. In welk van onderstaande diagrammen wordt dit juist weergegeven? diagram P diagram Q A in diagram P B in diagram Q C in diagram R D in diagram S

opgave 12Gerst

242p
Voor het maken van bier wordt meestal gerst gebruikt.
Deze graansoort wordt op grote akkers verbouwd.
In de afbeelding is de bloem van een gersteplant weergegeven.
Zo’n bloem is klein en groen en wordt door de wind bestoven.
Noem nog twee andere kenmerken uit de afbeelding waaraan
te zien is dat de bloem door de wind wordt bestoven.
figuur bij de opgave

opgave 13Een lui oog

251p
Een lui oog accommodeert onvoldoende. Een kind met een lui oog ziet met dit
oog niet goed. Meestal wordt bij zo’n kind het goede oog enkele uren per dag
met een oogpleister afgeplakt. Het luie oog gaat dan weer beter accommoderen.
In de afbeelding is schematische een doorsnede van een oog weergegeven.
Letter P geeft het deel aan dat door het accommoderen van vorm verandert.
figuur bij de opgave
Geef de naam van P.

opgave 14De hielprik

Pasgeboren kinderen krijgen binnen een week na de geboorte een hielprik. Er wordt dan wat bloed afgenomen en opgestuurd naar een laboratorium. Het bloed wordt getest op verschillende erfelijke ziekten. Het gaat om…

Pasgeboren kinderen krijgen binnen een week na de geboorte een hielprik. Er wordt dan wat bloed afgenomen en opgestuurd naar een laboratorium. Het bloed wordt getest op verschillende erfelijke ziekten. Het gaat om weinig voorkomende ziekten die meestal goed te behandelen zijn, als ze tijdig worden ontdekt.

261p
Om welke reden wordt de hielprik vrijwel meteen na de geboorte gedaan en niet
na bijvoorbeeld een paar weken?
271p
Een aandoening die met de hielprik ontdekt kan worden, is sikkelcelanemie.
Hierbij zijn rode bloedcellen misvormd. Daardoor kunnen ze hun taak minder
goed uitvoeren dan gezonde rode bloedcellen. Deze misvormde cellen worden
sikkelcellen genoemd (zie de afbeelding).
sikkelcel
Welke taak wordt door sikkelcellen minder goed uitgevoerd dan door ‘gezonde’
rode bloedcellen?
A het bestrijden van ziekteverwekkers
B het laten stollen van het bloed
C het vervoeren van zuurstof
281p
Mensen met sikkelcelanemie worden wel behandeld met een bloedtransfusie. Ze
voelen zich dan tijdelijk beter.
Leg uit waardoor iemand met sikkelcelanemie niet geneest door zo’n
bloedtransfusie.

opgave 15De ambrosia

De ambrosia is een plant die steeds vaker in Nederland voorkomt. Wetenschappers denken dat één van de oorzaken het gebruik van vogelvoer is dat zaden van de ambrosia bevat. Mensen kopen dit vogelvoer en strooien het…

De ambrosia is een plant die steeds vaker in Nederland voorkomt. Wetenschappers denken dat één van de oorzaken het gebruik van vogelvoer is dat zaden van de ambrosia bevat. Mensen kopen dit vogelvoer en strooien het ’s winters uit in de tuin.

291p
In Nederland komen twee soorten ambrosia voor, de
alsem-ambrosia en de zand-ambrosia. De zaden van de
alsem-ambrosia worden verspreid doordat de vruchtjes
aan de veren van vogels blijven hangen.
In de afbeelding wordt een vruchtje van de alsem-ambrosia
weergegeven.
vruchtje
Het vruchtje van de alsem-ambrosia is aangepast aan de verspreidingswijze.
Leg dit uit met behulp van de afbeelding.
301p
De zand-ambrosia produceert veel minder zaden dan de alsem-ambrosia en
overwintert vooral met wortelstokken.
Kan de zand-ambrosia zich geslachtelijk voortplanten? En kan de zand-
ambrosia zich ongeslachtelijk voortplanten?
A alleen geslachtelijk
B alleen ongeslachtelijk
C zowel geslachtelijk als ongeslachtelijk

opgave 16Organen in de buikholte

In de afbeelding zijn schematisch enkele organen weergegeven die in de buikholte liggen. Zo zijn onder andere delen van het uitscheidingsstelsel te zien.
311p
Noem nog een ander orgaanstelsel dan het uitscheidingsstelsel waarvan een
deel is te zien in de afbeelding.
321p
In de afbeelding zijn drie plaatsen aangegeven met een letter.
Welke letter geeft een plaats aan waar urine wordt gemaakt?
A letter P
B letter Q
C letter R
331p
Van drie verschillende vloeistoffen in het uitscheidingsstelsel wordt een kleine
hoeveelheid afgenomen voor onderzoek. In de tabel staan enkele verschillen
genoemd tussen de drie vloeistoffen.
vloeistof vloeistof vloeistof Legenda: X Y Z + = wel aanwezig in de bloeddeeltjes + - - vloeistof eiwitten + - - - = niet aanwezig in de glucose + + - vloeistof ureum + + + water + + + zouten + + +
Welke vloeistof is urine?
A vloeistof X
B vloeistof Y
C vloeistof Z

opgave 17Pinda’s

Pinda’s en pindakaas worden wel gebruikt als vleesvervangers, omdat ze, net als vlees, eiwitten, ijzer en vitamine B bevatten (zie de tabel). per 100 gram voedingsmiddel voedings- eiwit- vet- kool- vita- middel…

Pinda’s en pindakaas worden wel gebruikt als vleesvervangers, omdat ze, net als vlees, eiwitten, ijzer en vitamine B bevatten (zie de tabel). per 100 gram voedingsmiddel voedings- eiwit- vet- kool- vita- middel energie ten ten hydraten vezels water ijzer mine B (kJ) (g) (g) (g) (g) (g) (mg) (mg) kipfilet 667 31 4 0 0 64 1,3 0,59 leverpastei 1285 12 28 2 0 54 3,5 0,79 pinda’s 2609 29 52 13 7 3 1,7 0,78 pindakaas 2651 25 55 12 5 2 1,4 0,32 rundvlees 1110 34 14 0 0 51 3,3 0,09

342p
Pinda’s leveren per 100 g meer kJ aan energie dan rundvlees.
Leg uit waardoor pinda’s meer kJ aan energie leveren dan een gelijke
hoeveelheid rundvlees. Gebruik de gegevens uit de tabel en noem twee
oorzaken.
351p
Hoeveel gram kipfilet levert ongeveer evenveel vitamine B als 100 g pinda’s?
A ongeveer 75 g
B ongeveer 110 g
C ongeveer 130 g
D ongeveer 150 g

opgave 18De mond

Syl maakt een werkstuk over het verteringsstelsel. Voor de inleiding neemt hij
de volgende informatie van internet over.
De mond is de ingang van het verteringskanaal. Het is de plaats waar eten ons
lichaam binnenkomt en waar de eerste stap van de voedselvertering plaatsvindt.
In de mond wordt voedsel door middel van kauwen klein gemaakt, zodat het
makkelijker is door te slikken. Door het kauwen wordt het eten ook vermengd
met speeksel. Speeksel bevat onder andere stoffen die belangrijk zijn voor de
voedselvertering.
snijtand hoektand harde gehemelte zachte gehemelte huig verstandskies tong grote kiezen kleine kiezen
362puitwerkbijlage
Verderop in zijn werkstuk doet hij drie uitspraken.
Deze drie uitspraken staan op de uitwerkbijlage.
Geef bij elke uitspraak met een kruisje aan of deze juist of onjuist is.
371p
Geef de naam van het deel van het verteringskanaal waarin het voedsel als
eerste terechtkomt als het doorgeslikt is.

opgave 19De kleine zonnedauw

De kleine zonnedauw is een plant die in Nederland wettelijk beschermd is. De plant wordt ongeveer tien centimeter hoog en bloeit in juli en augustus met drie tot acht witte bloemen. De bladeren van de kleine…

De kleine zonnedauw is een plant die in Nederland wettelijk beschermd is. De plant wordt ongeveer tien centimeter hoog en bloeit in juli en augustus met drie tot acht witte bloemen. De bladeren van de kleine zonnedauw hebben veel kleverige, dunne haren. Hiermee vangt de plant insecten en spinnen.

381p
De kleine zonnedauw vangt insecten en spinnen met zijn bladeren.
Geef een andere taak van het blad van een plant.
392p
Een blad is een orgaan van een plant.
Noem twee andere organen van een plant.

opgave 20Agapornissen

Lees eerst informatie 1 tot en met 6 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 48.
Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken.
402p
In informatie 1 worden enkele eigenschappen van vogels genoemd die
belangrijk zijn om goed te kunnen vliegen.
Noem twee van zulke eigenschappen uit informatie 1.
412puitwerkbijlage
In informatie 1 worden verschillende eigenschappen van vogels genoemd.
In het schema op de uitwerkbijlage staan twee levenskenmerken.
Schrijf achter elk levenskenmerk een eigenschap uit informatie 1 die te
maken heeft met dat levenskenmerk.
421p
Kasper heeft thuis een paartje agapornissen in een kooi.
Het mannetje weegt 55 gram.
Hoeveel gram borstspieren heeft dit mannetje ongeveer volgens de
gegevens in informatie 1?
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
431p
Kasper ontdekt tot zijn schrik dat het voer voor zijn agapornissen op is. De
buren houden ook siervogels en hij gaat vragen of zij wat voer voor zijn vogels
hebben. Ze hebben alleen voer voor grasparkieten en kanaries. Kasper bekijkt
de etiketten van twee soorten voeding (zie de afbeelding).
Compleet voer voor grasparkieten Samenstelling: granen, zaden, mineralen, bakkerijproducten, honing (0,1%), oliën en vetten, gist. Analyse per 100 gram: 11,2 g eiwit; 4,5 g vet; 8,9 g ruwe vezel; 4,0 g ruwe as; 10,8…

Compleet voer voor grasparkieten Samenstelling: granen, zaden, mineralen, bakkerijproducten, honing (0,1%), oliën en vetten, gist. Analyse per 100 gram: 11,2 g eiwit; 4,5 g vet; 8,9 g ruwe vezel; 4,0 g ruwe as; 10,8 g vocht; 0,5 g kalk.

Snacks voor kanaries Samenstelling: zaden, granen, bakkerijproducten, ei en eiproducten (0,1%), gist, honing, mineralen, algen. Analyse per 100 gram: 15,0 g eiwit; 5,0 g vet; 6,8 g ruwe vezel; 7,8 g ruwe as; 12,5 g…

Snacks voor kanaries Samenstelling: zaden, granen, bakkerijproducten, ei en eiproducten (0,1%), gist, honing, mineralen, algen. Analyse per 100 gram: 15,0 g eiwit; 5,0 g vet; 6,8 g ruwe vezel; 7,8 g ruwe as; 12,5 g vocht; 1,7 g kalk.

Voldoen deze soorten vogelvoer aan het advies over de samenstelling in
informatie 3?
A alleen het voer voor grasparkieten
B alleen de snacks voor kanaries
C zowel het voer voor grasparkieten als de snacks voor kanaries
441p
Welke letter uit de afbeelding in informatie 4 geeft het orgaan aan dat wordt
aangetast als een agapornis te veel vet eet?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
451p
In informatie 5 staat dat er onderzoek is gedaan naar mogelijke oorzaken voor
de afname van een populatie agapornissen. Er worden enkele factoren
genoemd die als oorzaak uitgesloten kunnen worden.
Noem een biotische factor uit informatie 5 die als oorzaak uitgesloten kan
worden.
463puitwerkbijlage
In de tabel van informatie 6 staan de resultaten van een onderzoek naar
bijtgedrag bij agapornissen.
Op de uitwerkbijlage is een stuk grafiekpapier afgebeeld.
Maak van de gegevens uit de tabel een staafdiagram waarin het verschil in
bijtgedrag tussen mannetjes en vrouwtjes te zien is.
471p
Schrijf een conclusie op uit de resultaten van dit onderzoek naar het verband
tussen het bijten en het geslacht van een agapornis.
481p
Noem een verbetering of een aanvulling van dit onderzoek waardoor de
resultaten betrouwbaarder worden.