bronnen

Eindexamen biologie vmbo kb 2017, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.

opgave 1Mooi weer

11p
Het is mooi zomerweer. Iris zit naast het zwembad in de zon. Ze krijgt het
warm en wordt nat van het zweet.
In de afbeelding zie je een doorsnede van de huid.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een klier aan die zweet produceert?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
21p
Iris springt het zwembad in om een paar baantjes te zwemmen. Als ze het
water uitstapt, krijgt ze het koud.
Welke veranderingen treden er op in de huid van Iris als ze het koud
krijgt?
A De haarspiertjes trekken meer samen en de bloedvaatjes worden
nauwer.
B De haarspiertjes trekken meer samen en de bloedvaatjes worden
wijder.
C De haarspiertjes trekken minder samen en de bloedvaatjes worden
nauwer.
D De haarspiertjes trekken minder samen en de bloedvaatjes worden
wijder.

opgave 2Organen in een torso

In de afbeelding zie je een torso met organen in de borst- en buikholte.
31p
De letter P geeft het orgaan aan dat zich tussen de borstholte en de
buikholte bevindt.
Hoe heet dit orgaan?
41p
In de borstholte is een orgaan van het verteringsstelsel te zien.
Hoe heet dit orgaan?

opgave 3Planten en water

51p
Plantenwortels nemen water en voedingszouten op. Vaten vervoeren dit
water naar de bladeren.
Welke vaten vervoeren water met voedingszouten vanuit de wortels naar
de bladeren?
A alleen de bastvaten
B alleen de houtvaten
C zowel de bastvaten als de houtvaten
61p
Planten gebruiken en deel van het opgenomen water om door
fotosynthese een energierijke stof te maken.
Geef de naam van deze energierijke stof.
71p
In de afbeelding zie je een cel uit een blad.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een deel aan waarin fotosynthese plaatsvindt?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
81p
Een deel van het water dat uit de bodem is opgenomen, gaat als
waterdamp de bladeren uit.
figuur bij de opgave
In de afbeelding zie je een doorsnede van een stukje van een blad. De
letter P geeft een deel van de opperhuid aan waardoor waterdamp het
blad uitgaat.
Hoe heet dit deel van de opperhuid?
91p
Planten zijn aangepast aan de hoeveelheid water in de omgeving waarin
ze leven. Door de bouw van de bladeren zijn planten in een droge
omgeving beschermd tegen waterverlies.
In de afbeelding hieronder zie je doorsnedes van drie bladeren.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een blad aan met een bouw die waterverlies het meest
tegengaat?
A letter Q
B letter R
C letter S

opgave 4Roken

101p
Roken kan vernauwing van bloedvaten veroorzaken. Als hierdoor een
bloedvat verstopt raakt dat bloed naar de hartspier vervoert, is een
hartinfarct het gevolg.
Hoe heet zo’n bloedvat?
A kransader
B kransslagader
C longader
D holle ader
111p
Roken is ook schadelijk voor de longen en kan longemfyseem tot gevolg
hebben. Bij longemfyseem functioneren de longblaasjes niet goed.
Mensen met longemfyseem worden snel moe bij inspanning doordat er
onvoldoende verbranding kan plaatsvinden.
Leg uit waardoor er onvoldoende verbranding kan plaatsvinden als de
longblaasjes zijn aangetast.

opgave 5Koningspinguïns

Koningspinguïns zijn vogels die in het zuidpoolgebied leven. Ze zijn ongeveer één meter lang. Koningspinguïns zijn uitstekende zwemmers. Ze gebruiken hun vleugels om zich door het zeewater voort te bewegen. Daarbij…

Koningspinguïns zijn vogels die in het zuidpoolgebied leven. Ze zijn ongeveer één meter lang. Koningspinguïns zijn uitstekende zwemmers. Ze gebruiken hun vleugels om zich door het zeewater voort te bewegen. Daarbij gebruiken ze hun poten en staart als roer.

121p
In de afbeelding zie je een zwemmende koningspinguïn.
figuur bij de opgave
Leg uit hoe de lichaamsvorm is aangepast aan deze manier van
voortbewegen.
131p
In de afbeelding hieronder kun je de poten van een koningspinguïn zien.
figuur bij de opgave
Koningspinguïns hebben de poten van een zwemmende watervogel.
Noem de eigenschap van de poten waaruit dat blijkt.
142p
Het water in het zuidpoolgebied is voedselrijk. In het water leven veel
algen. Algen zijn microscopisch kleine plantjes die worden gegeten door
dieren zoals garnalen. Deze worden op hun beurt weer gegeten door
inktvissen. Koningspinguïns eten garnalen en inktvissen. Haaien jagen op
koningspinguïns.
Maak met behulp van de bovenstaande informatie een voedselketen
die bestaat uit vijf organismen.

opgave 6Een lui oog

151p
Een kind met een lui oog ziet met dit oog niet goed. Meestal wordt bij zo’n
kind het goede oog enkele uren per dag met een oogpleister afgeplakt.
Het luie oog gaat zich dan weer inspannen en ‘leert’ beter te zien.
Een lui oog kan ontstaan als dit oog niet goed accommodeert.
Welk deel van dat oog accommodeert dan niet goed?
A iris
B lens
C pupil

opgave 7Heide

Op veel plaatsen in Nederland komen heidevelden voor. Een
kenmerkende plant voor een heideveld is struikhei.
In een plantenboek staat de volgende informatie over struikhei.
Struikhei kan 30 tot 100 centimeter hoog worden. De plant bloeit van juni
tot september. De bloemen zijn paars, rood of roze.
figuur bij de opgave
161p
De letter P in de afbeelding geeft een mannelijk voortplantingsorgaan uit
de bloem aan.
Hoe heet dit deel van de bloem?
171p
De letters Q, R en S geven delen van de stamper aan.
Welke letter geeft het deel aan waarin zich de eicellen bevinden?
A letter Q
B letter R
C letter S
181p
De bloemen van struikhei maken nectar. De insecten die hierop afkomen
zorgen voor de bestuiving.
In de informatie is nog een kenmerk van de bloemen te vinden waarop
insecten afkomen.
Schrijf dit kenmerk op.

opgave 8Prostatitis

192p
Prostatitis is een ontsteking van de prostaat. Door de ontsteking zwelt het
prostaatweefsel en kan de urinebuis dichtgedrukt worden. Plassen wordt
dan moeilijk en pijnlijk.
In de afbeelding zie je enkele organen in het lichaam van een man.
figuur bij de opgave
Welke letter in de afbeelding geeft de prostaat aan? En welke letter
geeft de urinebuis aan?
Schrijf je antwoord zó op:
prostaat: letter.....................................
urinebuis: letter...................................

opgave 9De anticonceptiepil

201p
De anticonceptiepil bevat hormonen die ervoor zorgen dat er geen
bevruchting kan plaatsvinden.
Leg uit hoe die hormonen bevruchting tegengaan.
211p
Resten van hormonen uit de anticonceptiepil worden met de urine
uitgescheiden.
In de afbeelding zijn enkele organen met letters aangegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een orgaan aan dat resten van hormonen uit het bloed
verwijdert?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S

opgave 10Hyperventilatie

Bij hyperventilatie gaat iemand sneller ademhalen dan normaal. Dit is meestal het gevolg van spanningen.
221p
Heeft hyperventilatie invloed op de afgifte van koolstofdioxide uit het
bloed?
A nee
B Ja, de afgifte van koolstofdioxide neemt af.
C Ja, de afgifte van koolstofdioxide neemt toe.
231puitwerkbijlage
Hyperventilatie wordt onder andere veroorzaakt door een toename van de
hoeveelheid adrenaline in het bloed. Deze toename heeft ook invloed op
de hartslag en de hoeveelheid glucose in het bloed.
Op de uitwerkbijlage staat een tabel.
Kruis in deze tabel aan wat de invloed is van deze toename op de
hartslag en op de hoeveelheid glucose.
241p
In de afbeelding zie je enkele organen in het lichaam van een vrouw.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een orgaan aan dat adrenaline maakt?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S

opgave 11Voedingsadviezen

Op een website over voeding wordt het advies gegeven om ervoor te zorgen dat je voedsel voldoende voedingsvezels bevat. Voedingsvezels zijn onverteerbare delen van plantaardige producten en stimuleren de…

Op een website over voeding wordt het advies gegeven om ervoor te zorgen dat je voedsel voldoende voedingsvezels bevat. Voedingsvezels zijn onverteerbare delen van plantaardige producten en stimuleren de peristaltische bewegingen in het verteringskanaal.

251p
In de afbeelding zie je het verteringskanaal.
figuur bij de opgave
Welke letters geven delen aan die peristaltische bewegingen maken?
A alleen P en Q
B alleen P en R
C alleen Q en R
D P, Q en R
261p
Peristaltische bewegingen spelen een rol bij het transport van het voedsel
door het verteringskanaal. Tijdens dit transport worden voedingsstoffen
verteerd.
In welk deel van het verteringsstelsel wordt het grootste deel van de
verteerde voedingsstoffen opgenomen in het bloed?
A in de slokdarm
B in de maag
C in de dunne darm
D in de dikke darm
271p
Op de website wordt ook geadviseerd om gevarieerd te eten.
Leg uit waardoor het eten van gevarieerde voeding bijdraagt aan een
goede gezondheid.

opgave 12Een vruchtje van een paardenbloem

282p
In de afbeelding zie je een vruchtje van een paardenbloem. Het vruchtje
bevat één zaadje.
figuur bij de opgave
Op welke manier wordt zo’n vruchtje verspreid? Leg uit waaraan dat te
zien is in de afbeelding.

opgave 13Scholeksters

opgave als beeld van het examen
Uit de informatie hierboven zijn twee levenskenmerken van scholeksters af te leiden. • Noem deze twee levenskenmerken.
Vanaf een ongunstige broedplek moeten de ouders ver vliegen om voedsel te zoeken voor hun jongen. Door steeds heen en weer te moeten vliegen, kunnen de vogels niet al hun jongen grootbrengen. • Leg uit dat dit heen en weer vliegen van de ouders de overlevingskansen van de jongen kleiner maakt.
opgave als beeld van het examen
Onderzoekers hebben het gedrag bestudeerd van twaalf scholeksterpaartjes met ongunstige broedplekken. Ze hebben in kaart gebracht waar elk paartje voedsel zoekt (zie de afbeelding). Legenda: Q = ongunstige broedplekken R = gunstige broedplekken S = plekken waar de twaalf paartjes voedsel zoeken…

Onderzoekers hebben het gedrag bestudeerd van twaalf scholeksterpaartjes met ongunstige broedplekken. Ze hebben in kaart gebracht waar elk paartje voedsel zoekt (zie de afbeelding). Legenda: Q = ongunstige broedplekken R = gunstige broedplekken S = plekken waar de twaalf paartjes voedsel zoeken vliegroute naar plek waar voedsel gezocht wordt Naar aanleiding van de afbeelding doet Bauke twee uitspraken over de twaalf onderzochte paartjes. Deze uitspraken staan in een tabel op de uitwerkbijlage . • Kruis bij elke uitspraak aan of deze juist is of onjuist volgens de gegevens in de afbeelding.

opgave 14Meerlingen

Een meerling bestaat uit twee of meer baby’s die zich tijdens dezelfde zwangerschap hebben ontwikkeld, zoals een tweeling of een drieling.
322p
In de afbeelding zie je een tweeling in de baarmoeder.
figuur bij de opgave
Hoe heten de delen die met de letters P en Q worden aangegeven?
Schrijf je antwoord zó op:
P =.........................................................
Q =........................................................
331p
Door prenataal onderzoek kan vastgesteld worden of een vrouw zwanger
is van een meerling. Bij dit onderzoek is op een beeldscherm te zien
hoeveel baby’s zich in de baarmoeder bevinden.
Hoe heet deze vorm van prenataal onderzoek?
341p
Naarmate een vrouw ouder wordt, neemt de kans op een meerling toe. Dit
heeft te maken met een verandering in de productie van de hormonen die
de ovulatie beïnvloeden.
In de afbeelding zie je enkele opeenvolgende gebeurtenissen in een
eierstok.
figuur bij de opgave
Welk cijfer geeft de ovulatie aan?
A cijfer 1
B cijfer 2
C cijfer 3
D cijfer 4
E cijfer 5
F cijfer 6

opgave 15Weefselvloeistof

Bloedplasma wordt door de wanden van bloedvaten heen geperst. Zo komt het tussen de cellen terecht, waar het weefselvloeistof wordt genoemd.
351p
Door de wanden van welke bloedvaten wordt bloedplasma de weefsels in
geperst?
A alleen door de wanden van de aders
B alleen door de wanden van de haarvaten
C alleen door de wanden van de slagaders
D door de wanden van de aders, de haarvaten en de slagaders
361p
Welke bloedcellen bevinden zich in weefselvocht?
A alleen rode bloedcellen
B alleen witte bloedcellen
C zowel rode als witte bloedcellen
371p
Weefselvocht wordt voor een deel uit de weefsels afgevoerd via de
lymfevaten.
Zodra de vloeistof zich in de lymfevaten bevindt, wordt die niet meer
weefselvocht genoemd.
Wat is de naam van de vloeistof in deze vaten?
381p
Een ander deel van het weefselvocht wordt weer in het bloed opgenomen.
Daarbij speelt het bloedeiwit HSA een rol.
figuur bij de opgave
In de afbeelding geeft de letter P het orgaan aan dat HSA maakt.
Hoe heet dit orgaan?
391p
HSA uit donorbloed wordt gebruikt voor de productie van medicijnen en
vaccins. Het wordt ook toegediend aan mensen met ernstige
brandwonden. HSA wordt dan rechtstreeks in het bloed gebracht via een
infuus (zie de afbeelding).
figuur bij de opgave
Voor het inbrengen van een infuus wordt een naald in een ader gestoken.
Leg uit waardoor een ader hiervoor beter geschikt is dan een
slagader.

opgave 16Alcohol

opgave als beeld van het examen
Als je alcohol drinkt, komt deze stof vanuit het verteringskanaal in het bloed terecht. Met het bloed komt de alcohol onder andere in de lever en wordt daar afgebroken. Welk bloedvat vervoert bloed rechtstreeks vanuit het darmkanaal naar de lever? A darmader B leverader C leverslagader D poortader
Kees drinkt snel achter elkaar 2 glazen bier. Elk glas bier bevat 10 gram alcohol. De lever van Kees breekt 7 gram alcohol per uur af. • Hoeveel uur doet zijn lever er volgens deze gegevens over om de alcohol uit die 2 glazen bier af te breken? Leg je antwoord uit met een berekening.
In de afbeelding zie je een diagram met gegevens over alcoholgebruik bij een grote groep scholieren. (%) 0 heeft ooit deel gedronken alcohol dat 100/90 11 12 13 14 15 16 Legenda: leeftijd (jaar) jongens meisjes Naar aanleiding van deze gegevens doet Justin twee uitspraken. Deze uitspraken staan in…

In de afbeelding zie je een diagram met gegevens over alcoholgebruik bij een grote groep scholieren. (%) 0 heeft ooit deel gedronken alcohol dat 100/90 11 12 13 14 15 16 Legenda: leeftijd (jaar) jongens meisjes Naar aanleiding van deze gegevens doet Justin twee uitspraken. Deze uitspraken staan in een tabel op de uitwerkbijlage . • Kruis bij elke uitspraak aan of deze juist is of onjuist volgens de gegevens in het diagram.

opgave 17Het gebit

Lees eerst informatie 1 tot en met 6 in de bijlage en beantwoord dan
vraag 43 tot en met 54. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de
informatie gebruiken.
431p
In informatie 1 staat een afbeelding van een kies.
Hoe heet zo’n kies?
A knipkies
B knobbelkies
C plooikies
441p
Het gebit maakt deel uit van het verteringsstelsel. In informatie 1 geeft de
letter S een deel van een kies aan. Hierin bevinden zich delen van twee
andere orgaanstelsels.
Noem één van die orgaanstelsels.
451p
In informatie 2 wordt een stof genoemd die in veel tandpasta’s zit.
In informatie 1 staat een afbeelding waarin letters delen van een kies
aangeven.
Welke letter geeft het deel aan dat door die stof in tandpasta’s hard wordt
gemaakt?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
E letter T
461p
In informatie 2 wordt een taak van speeksel genoemd.
Noem nog een andere taak van speeksel.
471p
In de informatie staat dat bij kiespijn zenuwuiteinden worden geprikkeld.
Van welk type zenuwcel zijn dit de uiteinden?
A van bewegingszenuwcellen
B van gevoelszenuwcellen
C van schakelcellen
481p
In de informatie staat dat je kiespijn voelt als impulsen worden verwerkt in
een bepaald deel van de hersenen.
Waar in de hersenen is dat?
A in de grote hersenen
B in de kleine hersenen
C in de hersenstam
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
491p
Wanneer is de kans op tanderosie groter, als je regelmatig cola drinkt of
als je regelmatig zwarte koffie drinkt? Leg je antwoord uit.
503puitwerkbijlage
In informatie 5 staat een tabel met gegevens over gebitsproblemen van
voetballers.
Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier.
Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram van de gegevens in die
tabel.
511p
Bij een goed onderzoek is er sprake van resultaten en van conclusies.
Informatie 5 gaat over een onderzoek.
Staan er in informatie 5 resultaten van dit onderzoek? En staat er een
conclusie van dit onderzoek?
A geen van beide
B alleen resultaten
C alleen een conclusie
D resultaten en een conclusie
521p
In de afbeelding van informatie 6 geeft de letter V een bloedvat aan.
Is dit de bovenste holle ader of de onderste holle ader? En is dit een
bloedvat van de grote of van de kleine bloedsomloop?
A de bovenste holle ader, een bloedvat van de grote bloedsomloop
B de bovenste holle ader, een bloedvat van de kleine bloedsomloop
C de onderste holle ader, een bloedvat van de grote bloedsomloop
D de onderste holle ader, een bloedvat van de kleine bloedsomloop
531p
Een bacterie uit tandplak komt in de mond in het bloed terecht. Via het
bloed wordt de bacterie naar een been vervoerd en komt daarbij
tweemaal door het hart.
In welke volgorde komt deze bacterie dan door de delen van het hart?
A linkerboezem – linkerkamer – rechterboezem – rechterkamer
B linkerkamer – linkerboezem – rechterkamer – rechterboezem
C rechterboezem – rechterkamer – linkerboezem – linkerkamer
D rechterkamer – rechterboezem – linkerkamer – linkerboezem
541p
Een tandarts bekijkt wat tandplak van een patiënt door een microscoop.
Hij ziet bacteriën en cellen van het mondslijmvlies.
Heeft een bacterie een celkern? En heeft een slijmvliescel een celkern?
A geen van beide
B alleen een bacterie
C alleen een slijmvliescel
D zowel een bacterie als een slijmvliescel
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.