bronnen

Eindexamen natuur- en scheikunde 1 vmbo kb 2015, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Spreekwoordelijk gezegd

De Nederlandse taal heeft veel spreekwoorden en gezegden. Je ziet een
gezegde met zijn betekenis.
Dat is lood om oud ijzer: Dat is hetzelfde
Tijdens een practicum krijgt Mike een ijzeren blokje en een loden kogeltje.
Hij onderzoekt enkele eigenschappen van deze voorwerpen.
13p
Van het ijzeren blokje bepaalt Mike de massa. Hij legt daarvoor het blokje
op een bovenweger. Het blokje heeft een volume van 6,0 cm3.
figuur bij de opgave
Laat met een berekening zien wat de bovenweger aangeeft. Gebruik
de tabel ‘Gegevens van enkele vaste stoffen’ in BINAS.
21p
Mike bepaalt het volume van het loden kogeltje.
Hij doet eerst wat water in een maatcilinder.
FORTUNA W. - GERMANY 100:2 mL 20 C 100 80 60
Hoeveel water zit er in de maatcilinder?
A 80 mL
B 78 mL
C 76 mL
D 74 mL
E 69 mL
31p
Nadat Mike het loden kogeltje in de maatcilinder heeft laten zakken, ziet
hij dat het waterniveau weinig gestegen is. Daardoor is het volume niet
nauwkeurig te bepalen.
Hoe kan Mike het volume van een kogeltje nauwkeuriger bepalen met
een maatcilinder?
41p
Mike berekent voor het loden kogeltje een massa van 40 g.
Als Mike een ijzeren blokje met een massa van 40 g heeft, wat is dan juist
over het volume van dit blokje?
A Dit is meer dan het volume van het lood.
B Dit is minder dan het volume van het lood.
C Beide volumes zijn hetzelfde.

opgave 2SeaKettle

De SeaKettle is een reddingsvlot dat met behulp van de zon uit zeewater
drinkwater kan bereiden.
figuur bij de opgave
Zeewater wordt op een zwart gekleurd dak bovenin de SeaKettle
gepompt.
51p
Welke belangrijkste vorm van warmtetransport zorgt voor het verwarmen
van het zeewater op het dak?
A geleiding
B straling
C stroming
61puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat over het dak een zin.
Omcirkel in deze zin de juiste mogelijkheid.
71p
Het (zee)water op het zwarte dak wordt warm.
Welke faseovergang wordt versterkt door het warm worden van het
(zee)water?
A rijpen
B smelten
C condenseren
D stollen
E sublimeren
F verdampen
82p
Leg uit waardoor in de opvangbuizen condens ontstaat.
93p
De zon beschijnt op een dag het dak gedurende 12 uur. Het zonlicht
levert die dag een gemiddeld vermogen van 900 W/m2. Het dak heeft een
oppervlak van 3,5 m2.
figuur bij de opgave
Bereken hoeveel energie in kWh die dag wordt opgevangen.
101p
Op die dag is 1,89 kWh energie van het opgevangen zonlicht gebruikt
voor het maken van drinkwater.
Om 1 L zeewater om te zetten in drinkwater is 2,3 MJ energie nodig.
Hoeveel liter schoon drinkwater levert de SeaKettle op die dag?
A minder dan 1 liter
B tussen de 1 en 5 liter
C tussen de 5 en 10 liter
D meer dan 10 liter

opgave 3Zenuwspiraal

Berkan maakt een zenuwspiraal. Dit is een behendigheidsspel.
Wanneer de metalen ring de spiraal raakt gaat een lampje branden.
figuur bij de opgave
113puitwerkbijlage
In de uitwerkbijlage staat een schematische afbeelding van de
zenuwspiraal. De metalen ring raakt de metalen spiraal.
Teken in de afbeelding met een lijn de stroomkring en geef de richting
van de elektrische stroom aan.
121p
De batterij levert een spanning van 4,5 V.
Berkan gebruikt een lampje van 6 V.
Wat gebeurt er met het lampje als er een gesloten circuit ontstaat?
A Het lampje gaat kapot.
B Het lampje brandt fel.
C Het lampje brandt zwak.
D Het lampje gaat niet aan.
In plaats van een gloeilampje wil Berkan liever een LED en een zoemer
gebruiken.
gegevens     batterij 4,5 V   LED 2,1 V 20 mA zoemer 4,5 V 30 mA
Om de LED goed te laten branden op de batterij (4,5 V) moet hij een
weerstand in serie met de LED schakelen.
133puitwerkbijlage
In de uitwerkbijlage staat een deel van het schakelschema van de
zenuwspiraal.
Maak het schakelschema compleet met LED, weerstand en zoemer.
143p
Je ziet de stroomsterkte in dat deel waar de LED staat.
/ = 20 mA
Bereken de grootte van deze weerstand. Bereken eerst de spanning
over de weerstand.
151p
Bij een gesloten stroomkring wordt in de LED en in de zoemer elektrisch
vermogen omgezet. Gebruik de gegevens in de tabel.
Wat is juist over het omgezette vermogen in de LED?
A Dit is even groot als in de zoemer.
B Dit is groter dan in de zoemer.
C Dit is kleiner dan in de zoemer.
162p
Als de ring de spiraal raakt is de totale stroomsterkte in de schakeling
0,050 A.
Bereken het vermogen dat de batterij dan levert.

opgave 4Parkeerhulp

Lees de informatie.
Parkeerhulp met display
Parkeerhulp met afstandssensor. De afstandssensor is een apparaatje
dat ultrasoon geluid uitzendt en opvangt.
Met het tijdsverschil berekent de parkeerhulp de afstand tot een obstakel.
het display
de afstandssensor
Dorah onderzoekt de parkeerhulp. Ze zet een microfoon bij de
afstandssensor en sluit de microfoon aan op de computer.
Als Dorah de parkeerhulp aanzet ziet ze op haar beeldscherm een grafiek
van het signaal. Rechts zie je een afbeelding van de opstelling.
figuur bij de opgave
173p
Bereken de frequentie van dit signaal in kHz. Noteer eerst de trillingstijd
van het signaal.
Dorah sluit een tweede microfoon aan op de computer.
Ze zet deze op een meter van de afstandssensor. Dorah ziet op haar
beeldscherm twee grafieken als ze de parkeerhulp aanzet.
figuur bij de opgave
181puitwerkbijlage
Vergelijk het signaal bij microfoon 1 met het signaal bij microfoon 2.
Over het signaal staan op de uitwerkbijlage twee zinnen.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
192p
Dorah zet microfoon 2 verder weg. Ze meet dat het signaal in 4,35 · 10-3 s
een afstand van 15,0 meter aflegt.
Toon met een berekening aan dat de geluidssnelheid 345 m/s is.
202puitwerkbijlage
Dorah vindt met de proef een geluidssnelheid die groter is dan de waarde
in BINAS.
Over de mogelijke oorzaken staan in de uitwerkbijlage twee zinnen.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

opgave 5Paardenbit

In de paardensport hebben paarden een hoofdstel om. Een hoofdstel
bestaat onder andere uit een bit en een teugel.
figuur bij de opgave
Door de kracht op de teugels te variëren, stuurt de ruiter het paard aan.
Wanneer de ruiter aan de teugels trekt, oefent het bit druk uit in de mond.
212p
Een ruiter trekt aan de teugels. Hierdoor oefent het bit een druk van
1,22 N/cm2 uit op de mond.
Het contactoppervlak van het paardenbit met de mond is 26,4 cm2.
Bereken de kracht op het bit.
De ruiter kan ook kiezen voor een stangbit.
Je ziet een afbeelding van het hoofdstel
met stangbit.
Hij kan de teugels op verschillende
plaatsen aan het stangbit vastmaken.
figuur bij de opgave
221p
De ruiter wil met zo klein mogelijke kracht op de teugels een even groot
effect bereiken op het paard als bij een normaal bit.
Waar moet hij dan de teugels vastmaken?
A bij P
B bij Q
C maakt niet uit
232puitwerkbijlage
Een metalen bit kan van binnen hol zijn.
Je ziet twee zinnen over het warmtetransport in het bit.
Omcirkel in de uitwerkbijlage in de eerste en derde zin de juiste
mogelijkheid.

opgave 6Slingerproef

Bart en Glenn krijgen bij een onderzoek aan een slinger de volgende
onderzoeksopdracht:
Bepaal het verband tussen de slingerlengte en de slingertijd.
Ze bouwen de volgende opstelling.
figuur bij de opgave
Bart trekt de blokjes 4 cm uit de evenwichtsstand en Glenn meet met een
stopwatch de tijd van 10 slingeringen. Ze herhalen de meting bij
verschillende slingerlengtes. Je ziet een tabel met hun meetresultaten.
slingerlengte (m) tijd van 10 slingeringen (s) berekende slingertijd (s) 0,20 8,9 0,9 0,40 12,6 1,3 0,80 17,9 1,8 1,00 20,0 2,0 1,20 21,9 2,2
241p
Waarom meten ze de tijd van 10 slingeringen?
254puitwerkbijlage
Teken in het diagram op de uitwerkbijlage de grafiek die het verband
weergeeft tussen de berekende slingertijd en de slingerlengte. Teken de
grafiek door naar de oorsprong.
261p
Bepaal (met de grafiek) de slingerlengte bij een 1 seconde slinger.
272puitwerkbijlage
Bart en Glenn trekken hun conclusie na het uitvoeren van hun metingen.
Ze noteren die in twee zinnen.
Deze zinnen staan in de uitwerkbijlage.
Omcirkel in elke zin op de uitwerkbijlage de juiste mogelijkheid /
mogelijkheden.
281p
Uit de metingen en de grafiek volgt dat er een verband is tussen de
slingertijd en de slingerlengte.
Dit verband is:
A recht evenredig
B omgekeerd evenredig
C lineair
D geen van deze verbanden

opgave 7Regenproef

Om het aantal ongelukken bij regen te verminderen is een proef gedaan.
Hierbij werd boven een snelweg bij slecht weer op de matrixborden een
lagere maximum snelheid aangegeven.
figuur bij de opgave
de matrixborden met lagere maximum snelheid
292p
Bij verschillende weersomstandigheden werden de volgende snelheden
op de matrixborden weergegeven.
droog weer regen zware regenval
Op de uitwerkbijlage staat een zin over het remmen op een nat wegdek
vergeleken met het remmen op een droog wegdek.
Omcirkel in die zin de juiste mogelijkheden.
Je ziet een diagram met de gemiddelde snelheden van het verkeer bij
zware regenval vóór en ná het verlagen van de maximumsnelheid.
120
gemiddelde
snelheid
100
(km/h)
80
60
40
20
0
normale maximum verlaagde maximum
snelheid
snelheid
302p
Bereken hoeveel de gemiddelde snelheid is afgenomen na verlaging van
de maximum snelheid.
311p
Bij een snelheid van 80 km/h (22,2 m/s) is de remtijd 5,3 s.
Wat is dan de remweg?
A 15 m
B 59 m
C 118 m
D 424 m
321p
Een lagere snelheid is gunstig voor de remweg.
Voor de remweg geldt de volgende woordformule:
Is de snelheid 2 maal zo klein, dan wordt de remweg 4 maal zo klein. Is de snelheid 3 maal zo klein, dan wordt de remweg 9 maal zo klein.
Op de uitwerkbijlage staat een zin over de remweg.
Omcirkel in die zin de juiste mogelijkheid.
331p
De verlaging van de maximumsnelheid is ook gunstig voor het milieu.
Noteer een voordeel.

opgave 8Tijdelijk verlicht

Bij evenementen is vaak extra straatverlichting nodig. Daarom zijn er
mobiele lantaarnpalen met LED-lampen.
Overdag wekken de lantaarnpalen met behulp van zonnecellen zelf hun
energie op. Deze energie wordt opgeslagen in een accu.
overdag
figuur bij de opgave
's nachts
342puitwerkbijlage
Over de energieomzettingen in de lantaarnpaal staat op de uitwerkbijlage
een schema.
Noteer in dat schema de juiste energiesoorten.
352p
Als de zon schijnt, is het opgevangen vermogen 126 W. Het zonnepaneel
levert dan een vermogen van 18 W.
Bereken het rendement van dit zonnepaneel.
362p
Het vermogen van de 12 V LED-lamp is 5,0 W.
Toon met een berekening aan dat de stroomsterkte door de LED-lamp
0,42 A is.
372p
De volle accu heeft een capaciteit van 7,2 Ah.
Bereken hoe lang de LED-lamp kan branden op een volle accu.
383p
De LED lamp gaat automatisch aan wanneer het donker wordt.
Je ziet een vereenvoudigd schakelschema van de tijdelijke verlichting.
In dit schakelschema ontbreken op de plaatsen 1 en 2 de LED-lamp en
het zonnepaneel.
1 2 accu
Over de werking van dit schakelschema staan in de uitwerkbijlage vier
zinnen.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.