bronnen

Eindexamen biologie vmbo gl/tl 2017, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.

opgave 1De prostaat

In de afbeelding zie je de prostaat en enkele andere organen van het mannelijke voortplantingsstelsel. Ook zijn er organen van het uitscheidingsstelsel te zien.
12puitwerkbijlage
Drie organen zijn met een letter aangegeven. Deze drie letters staan in
een tabel op de uitwerkbijlage.
Kruis bij elke letter aan of het orgaan behoort tot het
uitscheidingsstelsel of tot het voortplantingsstelsel.
21p
Bij het ouder worden wordt de prostaat bij veel mannen wat groter. Een
vergrote prostaat kan tot gevolg hebben dat een man niet goed kan
plassen en vaker dan normaal aandrang heeft om te plassen.
Leg met behulp van de afbeelding uit dat een vergrote prostaat zulke
problemen kan opleveren.

opgave 2Ecosystemen

opgave als beeld van het examen
In de cellen van de organismen in een ecosysteem wordt energie vrijgemaakt uit voedingsstoffen. • Hoe heet het proces waarbij die energie wordt vrijgemaakt?
In het schema stelt de letter X een groep organismen voor. • Behoren deze organismen tot de consumenten, behoren ze tot de producenten of behoren ze tot de reducenten? Leg je antwoord uit.
Zonlicht staat aan het begin van de energiestroom in een ecosysteem. Planten leggen zonne-energie vast in glucose. Het schema hieronder stelt dit proces voor. zonlicht + water + ….(P).… • glucose + ….(Q).… Het schema is niet volledig. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. • Schrijf in deze tabel de…

Zonlicht staat aan het begin van de energiestroom in een ecosysteem. Planten leggen zonne-energie vast in glucose. Het schema hieronder stelt dit proces voor. zonlicht + water + ….(P).… • glucose + ….(Q).… Het schema is niet volledig. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. • Schrijf in deze tabel de namen van de stoffen die bij P en bij Q ingevuld moeten worden om het schema volledig te maken.

opgave als beeld van het examen
In de afbeelding hieronder staan drie diagrammen met gegevens over verschillende ecosystemen. deel van 6 het totale aardoppervlak 5 (%) 4 3 2 1 0 woestijn tropisch grasland loofbos algenbed regenwoud gemiddelde 2500 hoeveelheid energierijke 2000 stoffen die door planten wordt geproduceerd 1500 (g/m…

In de afbeelding hieronder staan drie diagrammen met gegevens over verschillende ecosystemen. deel van 6 het totale aardoppervlak 5 (%) 4 3 2 1 0 woestijn tropisch grasland loofbos algenbed regenwoud gemiddelde 2500 hoeveelheid energierijke 2000 stoffen die door planten wordt geproduceerd 1500 (g/m 2 /jaar) 1000 500 0 woestijn tropisch grasland loofbos algenbed regenwoud deel van de 25 totale productie van energierijke 20 stoffen op aarde door planten (%) 15 10 5 0 woestijn tropisch grasland loofbos algenbed regenwoud De algen in algenbedden produceren per jaar meer energierijke stoffen per vierkante meter dan planten in tropische regenwouden. Toch is het aandeel van die algen in de totale productie op aarde heel klein. • Leg dit uit met behulp van de gegevens in de diagrammen.

opgave 3Vogels op vliegvelden

71p
Op vliegvelden kunnen vogels de veiligheid in gevaar brengen. Als een
vogel in een vliegtuigmotor terechtkomt, kan dit slecht aflopen voor het
vliegtuig en de inzittenden.
Soms worden vliegvelden door valkeniers bezocht die met een levende
roofvogel de vogels verjagen. Soms gebruikt een valkenier hiervoor ook
een robothavik die als een supranormale prikkel werkt.
Met een afstandsbediening kan de valkenier de robot laten bewegen als
een echte roofvogel. Met de robot worden vogels veel sneller weggejaagd
dan met een echte roofvogel.
figuur bij de opgave
Waaruit kan afgeleid worden dat de robothavik als een supranormale
prikkel werkt?

opgave 4Gele baby’s

Veel baby’s worden een paar dagen na de geboorte een beetje geel. Meestal komt dit doordat er tijdelijk wat meer bloed afgebroken wordt. Soms komt het door het ontbreken van de galbuis. Gal kan dan niet afgevoerd…

Veel baby’s worden een paar dagen na de geboorte een beetje geel. Meestal komt dit doordat er tijdelijk wat meer bloed afgebroken wordt. Soms komt het door het ontbreken van de galbuis. Gal kan dan niet afgevoerd worden naar het verteringskanaal.

81p
Als de galbuis ontbreekt, komt een afbraakproduct van rode bloedcellen
vanuit de lever in het bloed. Dit afbraakproduct heet bilirubine en komt
met het bloed in de huid van de baby terecht.
In de afbeelding geven cijfers bloedvaten aan.
1 4 2 5 3 6 7 8
Een bilirubine-deeltje gaat met het bloed via de kortste weg van de lever
naar de huid.
Schrijf vijf van de cijfers uit de afbeelding op in de volgorde waarin dit
deeltje dan door die bloedvaten komt.
91puitwerkbijlage
Als er geen gal in het verteringskanaal terechtkomt, wordt vet niet goed
verteerd.
Op de uitwerkbijlage staan in een tabel twee uitspraken over de functie
van gal bij het verteren van vet.
Kruis bij elke uitspraak aan of die juist is of onjuist.
101p
De ontlasting van een baby zonder galbuis is grijs van kleur.
Een onderzoeker bekijkt ontlasting van zo’n baby door een microscoop.
Hij ziet bacteriën en cellen van het darmslijmvlies.
Wat is een verschil tussen bacteriën en darmcellen?
A Bacteriën hebben geen celkern en darmcellen wel.
B Bacteriën hebben geen celmembraan en darmcellen wel.
C Bacteriën hebben geen celwand en darmcellen wel.
111p
Als de galbuis bij een baby ontbreekt, kunnen artsen een verbinding
maken tussen de lever en de plaats waar gal normaal in het
verteringskanaal terechtkomt.
In welk deel van het verteringskanaal komt gal normaal als eerste
terecht?
A in de slokdarm
B in de maag
C in de twaalfvingerige darm
D in de dikke darm

opgave 5Koolmezen

Het aantal eieren dat koolmezen leggen, kan per nest sterk verschillen. Enkele biologen onderzoeken wat het verband is tussen het aantal jonge koolmezen in een nest en het gemiddeld gewicht van die jongen. De…

Het aantal eieren dat koolmezen leggen, kan per nest sterk verschillen. Enkele biologen onderzoeken wat het verband is tussen het aantal jonge koolmezen in een nest en het gemiddeld gewicht van die jongen. De resultaten staan in het diagram. 20,0 gemiddeld gewicht v/d jongen (gram) 19,5 19,0 18,5 18,0 17,5 0 2 4 6 8 10 12 14 aantal jongen in een nest

121p
Uit de resultaten kan een conclusie getrokken worden om antwoord te
geven op de onderzoeksvraag van de biologen.
Schrijf deze conclusie op.
131p
Geef een verklaring voor de resultaten van het onderzoek.

opgave 6Een erfelijke ziekte

Er is een zeldzame, erfelijke ziekte die afwijkingen aan bindweefsels veroorzaakt. Bindweefsels geven stevigheid aan organen. De ziekte heeft allerlei aandoeningen tot gevolg.
141p
Eén van de aandoeningen is dat de aorta geleidelijk wijder wordt. Er
bestaat dan gevaar dat deze scheurt.
In de afbeelding zie je het hart met enkele bloedvaten.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft de aorta aan?
A letter Q
B letter R
C letter S
D letter T
E letter U
151p
Een ander gevolg van die erfelijke ziekte is het loslaten van het netvlies in
de ogen.
In de afbeelding zie je een doorsnede van een oog.
Welk cijfer geeft het netvlies aan?
figuur bij de opgave
A cijfer 1
B cijfer 2
C cijfer 3
D cijfer 4
E cijfer 5
161p
Kinderen met deze ziekte groeien vaak sneller dan normaal. Soms krijgen
ze medicijnen om de productie van groeihormoon in het lichaam af te
remmen.
Waar wordt dit hormoon geproduceerd?
A in de bijnieren
B in de eilandjes van Langerhans
C in de hypofyse
D in de lever

opgave 7Bloedgroepen

171p
Van vier verschillende personen wordt de bloedgroep bepaald. Van elke
persoon worden twee druppels bloed op een voorwerpglaasje gebracht.
Aan de ene druppel bloed wordt wat vloeistof met anti-A toegevoegd, aan
de andere wat vloeistof met anti-B.
In de afbeelding zie je de resultaten.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het resultaat aan van de bloedgroepbepaling van
iemand met bloedgroep 0?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S

opgave 8Bestuiving

figuur bij de opgave
Een landbouwer verbouwt rogge en aardappels.
De bloemen van een roggeplant staan dicht op elkaar in een zogenoemde
aar. Voor een goede oogst aan rogge is het belangrijk dat er zoveel
mogelijk bloemen bestoven worden.
182p
In de afbeelding is één bloempje uit een aar van een roggeplant vergroot
weergegeven. De bloemen van een roggeplant hebben geen opvallend
gekleurde kroonbladeren. Daaruit kan afgeleid worden dat ze bestoven
worden door de wind.
Noem twee andere eigenschappen van een roggebloem waaraan in de
afbeelding te zien is dat ze bestoven worden door de wind.
191p
Is het voor een goede aardappeloogst ook belangrijk dat de bloemen van
de aardappelplant bestoven worden? Leg je antwoord uit met behulp van
de afbeelding.

opgave 9Gehoorschade

201p
Als je lang naar harde muziek luistert, kunnen de zintuigcellen in je oren
beschadigd raken.
figuur bij de opgave
Welke letter in de afbeelding geeft het deel van het oor aan waarin zich
de zintuigcellen bevinden?
A letter Q
B letter R
C letter S
D letter T

opgave 10Hiv

211p
De ziekte aids wordt veroorzaakt door een virus dat aangeduid wordt met
de afkorting hiv.
Op de buitenkant van hiv bevinden zich stoffen die door mutaties steeds
veranderen. Daardoor is het nog niet gelukt om een vaccin te maken
waarmee een goede immuniteit kan worden opgebouwd tegen dit virus.
Leg uit waardoor geen goede immuniteit opgebouwd kan worden
tegen een ziekteverwekker die steeds verandert.

opgave 11Castreren

Veel mensen laten hun huiskat onvruchtbaar maken. Bij een kater worden dan de zaadballen verwijderd en bij een poes de eierstokken. Dit wordt castreren genoemd. Door castratie worden katten niet alleen onvruchtbaar,…

Veel mensen laten hun huiskat onvruchtbaar maken. Bij een kater worden dan de zaadballen verwijderd en bij een poes de eierstokken. Dit wordt castreren genoemd. Door castratie worden katten niet alleen onvruchtbaar, maar ook het gedrag verandert.

221p
In de afbeelding zie je enkele organen in een poes.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een orgaan aan dat bij castratie wordt verwijderd?
A letter Q
B letter R
C letter S
D letter T
231p
Kan bij een gecastreerde poes nog ovulatie plaatsvinden? Leg je
antwoord uit.

opgave 12Guppy’s

In een dierentuin bevinden zich twee vijvers waarin guppy’s leven. Deze vissen eten onder andere muggenlarven en algen. Algen zijn kleine organismen met bladgroenkorrels. Muggenlarven eten ook algen. In de omgeving…

In een dierentuin bevinden zich twee vijvers waarin guppy’s leven. Deze vissen eten onder andere muggenlarven en algen. Algen zijn kleine organismen met bladgroenkorrels. Muggenlarven eten ook algen. In de omgeving van de vijvers leven twee slangenhalsvogels die op guppy’s jagen. Als er voldoende voedsel is en het water de juiste temperatuur heeft, planten guppy’s zich razendsnel voort.

242puitwerkbijlage
In de informatie hierboven worden vier organismen genoemd. Deze
organismen maken deel uit van een voedselweb.
Op de uitwerkbijlage staat een schema.
Maak van dit schema een voedselweb. Doe dit als volgt:
− schrijf de namen van de vier organismen op de juiste plaats in de
vakjes, begin onderaan,
− verander de verbindingslijnen in pijlen die de juiste kant op wijzen.
252p
Negen jaar geleden werd een grote populatie guppy’s verdeeld over de
twee vijvers, vijver 1 en vijver 2. De gehele populatie bestond uit
felgekleurde guppy’s en onopvallende guppy’s.
Alleen vijver 1 werd bedekt met een net.
Nu zwemmen er in vijver 1 nog steeds veel guppy’s met felle kleuren.
Maar in vijver 2 zwemmen alleen nog maar guppy’s die onopvallend van
kleur zijn.
Dit verschil is ontstaan door natuurlijke selectie, doordat de twee
slangenhalsvogels al die jaren op de guppy’s in vijver 2 gejaagd hebben.
Leg uit hoe door natuurlijke selectie het aantal onopvallend gekleurde
guppy’s in vijver 2 is toegenomen.

opgave 13Fijnstof

Fijnstof is een verzamelnaam voor deeltjes die in de lucht zweven en kleiner zijn dan 0,01 millimeter. Het is een vorm van luchtvervuiling die onder andere door verkeer en industrie wordt veroorzaakt.
261p
Hoe diep fijnstof bij inademing het lichaam binnendringt, hangt af van de
grootte van de deeltjes. De grotere deeltjes blijven kleven aan de
slijmlaag in de luchtwegen.
Hoe wordt slijm met stofdeeltjes uit de luchtwegen verwijderd?
271p
Hoe kleiner de fijnstofdeeltjes zijn, hoe dieper ze doordringen in het
ademhalingsstelsel. De allerkleinste deeltjes kunnen na inademing zelfs
door de wand van een longblaasje heen dringen.
Waar komen fijnstofdeeltjes dan als eerste terecht?
281p
Fijnstof in het lichaam van een zwangere vrouw kan tot gevolg hebben dat
de aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen naar de ongeboren baby
minder is dan normaal. Dit heeft een nadelige invloed op de groei van de
baby.
Hoe heet het orgaan in de baarmoeder waarin zuurstof en
voedingsstoffen vanuit het bloed van de zwangere vrouw in het bloed
van de baby terechtkomen?
291p
Tijdens een zwangerschap kan door prenataal onderzoek vastgesteld
worden of er sprake is van een groeiachterstand van de ongeboren baby.
Geef de naam van een prenataal onderzoek waarmee bepaald kan
worden of de ongeboren baby kleiner is dan normaal.

opgave 14Huidtransplantatie

301p
Ernstige brandwonden kunnen behandeld worden door huidtransplantatie.
De arts verwijdert dan de verbrande huid en bedekt de brandwond met
een nieuw stukje huid. Hiervoor neemt de arts meestal gezonde huid weg
uit het bovenbeen van de patiënt. In zeer ernstige gevallen kan hiervoor
ook donorhuid van een andere persoon gebruikt worden. Zo’n stukje
donorhuid wordt echter aangevallen door witte bloedcellen van de patiënt.
Leg uit waarom witte bloedcellen niet reageren op een
getransplanteerd stukje huid uit een been van de patiënt zelf.

opgave 15De lever

311p
Als het glucosegehalte van het bloed daalt, zetten levercellen glycogeen
om in glucose. Het glucosegehalte van het bloed stijgt dan weer.
Deze omzetting van glycogeen in glucose wordt geregeld door een
hormoon dat gemaakt wordt in de eilandjes van Langerhans.
Hoe heet dit hormoon?
A adrenaline
B glucagon
C insuline
Als bepaalde vetten de dunne darm bereiken, worden er impulsen via de hersenen doorgegeven naar de lever. De levercellen geven dan minder glucose af aan het bloed. In de afbeelding is een deel van de weg van impulsen…

Als bepaalde vetten de dunne darm bereiken, worden er impulsen via de hersenen doorgegeven naar de lever. De levercellen geven dan minder glucose af aan het bloed. In de afbeelding is een deel van de weg van impulsen aangegeven die hierbij betrokken zijn.

321p
De letter P geeft een deel van het zenuwstelsel aan dat impulsen geleidt
van en naar de hersenen.
Hoe heet dit deel van het centrale zenuwstelsel?
331p
De letter Q geeft de richting aan van impulsen via een bepaald type
zenuwcel.
Hoe heet dit type zenuwcel?
A bewegingszenuwcel
B gevoelszenuwcel
C schakelcel

opgave 16Een kattenfamilie

341p
In de afbeelding zie je een stamboom van een kattenfamilie.
figuur bij de opgave
Legenda:
kater met lange haren
poes met lange haren
kater met korte haren
poes met korte haren
Welk gen is dominant, dat voor korte haren of dat voor lange haren? Of is
dat uit de gegevens niet af te leiden?
A Het gen voor korte haren is dominant.
B Het gen voor lange haren is dominant.
C Dat is uit de gegevens niet af te leiden.

opgave 17Griep

Van het virus dat griep veroorzaakt, komen meerdere typen voor. De verschillen tussen die typen worden bepaald door twee eiwitten op de buitenkant van het virus. Deze eiwitten worden aangegeven met de letters H en N.…

Van het virus dat griep veroorzaakt, komen meerdere typen voor. De verschillen tussen die typen worden bepaald door twee eiwitten op de buitenkant van het virus. Deze eiwitten worden aangegeven met de letters H en N. Van het H-eiwit zijn zeventien verschillende varianten bekend, H1 tot en met H17. Van het N-eiwit zijn er tien bekend, N1 tot en met N10. Elk virustype wordt aangegeven met de nummers van die twee eiwitten, bijvoorbeeld H1N1, H3N2, H5N1.

351p
In een biologieles krijgen enkele groepen leerlingen de opdracht om te
bedenken hoe mensen beschermd kunnen worden tegen het virus H1N1.
In de afbeeldingen hieronder zie je wat twee groepen bedacht hebben.
groep 1 vloeistof met antistoffen tegen H1 en antistoffen tegen N1
groep 2 vloeistof met eiwit H1 en eiwit N1
Op de uitwerkbijlage staan in een tabel twee vormen van immunisatie.
Kruis in deze tabel aan welke vorm van immunisatie groep 1 heeft
bedacht. Kruis ook aan welke vorm groep 2 heeft bedacht.
361p
De leerlingen van een andere groep beweren dat je mensen met griep
kunt genezen met antibiotica. De docent zegt dat dit niet waar is.
Leg uit dat griep niet genezen kan worden met antibiotica.

opgave 18Koningspinguïns

371p
In de voortplantingstijd leven koningspinguïns in grote groepen bij elkaar.
Het vrouwtje legt één ei per keer. Er is geen nest.
figuur bij de opgave
Het ei wordt afwisselend door het mannetje en door het vrouwtje onder
het lichaam warm gehouden.
Hoe heet dit voortplantingsgedrag?
381p
Een jong van een koningspinguïn is na ongeveer een jaar zelfstandig. Het
wordt dan niet meer gevoerd. Toch blijven veel jonge pinguïns voedsel
bedelen bij de ouders. Maar ze krijgen niets en worden weggejaagd.
Hierdoor leren ze het bedelen snel af.
Hoe heet deze manier van leren?
A conditionering
B gewenning
C inprenting
392puitwerkbijlage
Koningspinguïns worden veel in dierentuinen gehouden, ook in
Nederland. In het gebied van de Zuidpool, waar de pinguïns vandaan
komen, is het ’s zomers veel kouder en zijn de dagen veel langer dan in
de zomer in Nederland. Pinguïns vertonen in Nederland alleen
voortplantingsgedrag als in hun hokken de dagen met kunstlicht langer
gemaakt worden en de temperatuur rond de acht graden Celsius wordt
gehouden.
Voortplantingsgedrag wordt bepaald door inwendige en door uitwendige
prikkels.
Op de uitwerkbijlage staat een tabel.
Schrijf in deze tabel de inwendige prikkel op voor het
voortplantingsgedrag van koningspinguïns. Schrijf ook een uitwendige
prikkel op voor dit gedrag die je uit de informatie kunt afleiden.

opgave 19Stofbaden

401p
Kippen nemen regelmatig stofbaden. Een kip maakt dan een kuiltje in de
bodem en gooit met haar poten droog zand of aarde over zich heen.
Er wordt naar dit gedrag een onderzoek gedaan. Van een aantal kippen
wordt per uur bijgehouden hoe vaak en wanneer ze een stofbad nemen.
Het staafdiagram geeft de resultaten weer.
20 gemiddeld aantal stofbaden per uur 15 10 5 0 3 6 9 12 15 18 21 lichtperiode tijdstip van de dag (uur)
Hoeveel stofbaden worden er in totaal genomen tussen 12 uur en
14 uur volgens de gegevens in het diagram?
411p
Tijdens een vervolgonderzoek worden de kippen een periode in een kale
ruimte geplaatst waar ze geen stofbad kunnen nemen. Na die periode
kunnen ze wél stofbaden nemen en wordt de duur van het stofbadgedrag
gemeten.
De resultaten worden weergegeven in een lijndiagram.
40 Legenda: gemiddelde duur van ’s middags het stofbadgedrag (minuten/uur) 30 ’s morgens 20 10 0 0 20 40 60 80 100 120
tijd dat er geen stofbad genomen
kan worden van tevoren (uren)
Naar aanleiding van het lijndiagram worden twee uitspraken gedaan.
Deze twee uitspraken staan in een tabel op de uitwerkbijlage.
Geef bij elke uitspraak aan of deze juist is of onjuist.
421p
De metingen van ’s morgens en ’s middags zijn als aparte lijnen in het
diagram uitgezet.
Leg met behulp van het staafdiagram op bladzijde 20 uit waarom de
metingen van ’s morgens en ’s middags apart zijn uitgezet in het
lijndiagram.

opgave 20Soja

Lees eerst informatie 1 tot en met 5 in de bijlage en beantwoord dan
vraag 43 tot en met 54. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de
informatie gebruiken.
432puitwerkbijlage
Een kweker van sojaplanten kruist twee sojaplanten met elkaar. De ene
plant heeft paarse bloemen, de andere witte. Beide planten zijn
homozygoot voor de bloemkleur.
Op de uitwerkbijlage staat een tabel.
Schrijf in deze tabel het genotype en het fenotype op van de
nakomelingen uit deze kruising.
441p
De kweker kruist ook twee sojaplanten met paarse bloemen met elkaar
die beide heterozygoot zijn.
Hoe groot is de kans dat een nakomeling uit deze kruising paarse
bloemen heeft?
A 0%
B 25%
C 50%
D 75%
E 100%
451p
Sojaplanten worden geteeld om de zaden te oogsten. Bij sojaplanten in de
vrije natuur worden de rijpe zaden verspreid voor de voortplanting.
Noem een eigenschap van sojaplanten die helpt bij de verspreiding
van de zaden.
461p
In informatie 1 worden enkele biotische en abiotische factoren genoemd
die invloed hebben op de groei van sojaplanten.
Schrijf één van de biotische factoren op.
471p
In informatie 2 is sprake van verlies van biomassa.
Leg uit waardoor dit verlies van biomassa ontstaat.
482p
Sojaproducten worden gebruikt als vleesvervangers. In de informatie vind
je gegevens over de voedingswaarde ervan.
Hoeveel gram tahoe bevat evenveel eiwitten als een stukje rundvlees
van 100 gram? Leg je antwoord uit met een berekening.
492puitwerkbijlage
In de tabel van informatie 3 staan gegevens over de voedingswaarde van
vier sojaproducten. Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier.
Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram waarin je de vetgehaltes
van deze vier sojaproducten in vier staven aangeeft.
501p
Welke van de producten uit de tabel van informatie 3 hebben een
gunstige invloed op de darmperistaltiek, dierlijke producten of
vleesvervangers? Leg je antwoord uit met behulp van gegevens uit de
tabel.
511p
In informatie 4 staat dat wetenschappers een cel van een sojaplant
veranderd hebben.
In welk deel van die cel hebben zij een verandering aangebracht?
A in de celkern
B in de celwand
C in de vacuole
D in het cytoplasma
521p
In informatie 4 wordt een manier beschreven waarop erfelijke
eigenschappen van planten veranderd kunnen worden.
Noem nog een manier waarop planten met een ander genotype
kunnen ontstaan.
531p
Wat zijn de antigenen die een allergische reactie veroorzaken bij iemand
met een soja-allergie?
541p
In informatie 5 staan verschijnselen die optreden bij een anafylactische
shock. Eén van die verschijnselen kan een sterke daling van de bloeddruk
tot gevolg hebben.
Schrijf dit verschijnsel op.