Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2005, tijdvak 2 (maatschappijleer 2)

tabel 1 Deelname aan betaald werk volgens afkomst en volgens de verdeling mannen en vrouwen personen van 15 - 64 jaar niet-westerse Arubanen autochtonen Marokkanen allochtonen allochtonen Surinamers Antillianen/ waaronder westerse Turken totaal 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Legenda: man vrouw bron: Staatscourant van 18 november 2003

Het beleid van de overheid is gericht op integratie van allochtonen in de Nederlandse samenleving. → Welke twee niet-westerse allochtone groeperingen uit tabel 1 zijn het meest geïntegreerd in de Nederlandse samenleving? Noem uit de tabel een gegeven waaruit blijkt dat ze het meest geïntegreerd zijn. Doe het zo: Neem het onderstaande over en schrijf het antwoord erbij. twee allochtone groeperingen: … … gegeven uit de tabel: …

Volgens tabel 1 is er een verschil in het hebben van betaald werk tussen Surinamers en Turken. Welke reden is een verklaring voor dit verschil tussen Surinamers en Turken? A Surinamers verrichten vooral laaggeschoold werk en Turken niet. B Surinamers zijn meer vertrouwd met de Nederlandse taal dan Turken. C Turken hebben last van discriminatie en Surinamers niet.

tekst 2 Betalen voor partner Iedereen in Nederland die een huwelijkspartner laat overkomen uit een niet- westers land, moet zelf opdraaien voor een aanzienlijk deel van de kosten van inburgering van de nieuwkomer. Hiertoe heeft het kabinet besloten. Jaarlijks vestigen zich 40.000 nieuwkomers in Nederland. bron: Trouw van 22 januari 2002 Zie tekst 2.

Welke bevolkingsgroepen hebben het meest met deze maatregel te maken? A illegalen en asielzoekers B Molukkers en Indische Nederlanders C Surinamers en Antillianen D Turken en Marokkanen tekst 3 Proefneming mislukt: Turkse arbeiders gaan Italianen vervangen AMSTERDAM - 9 oktober 1963. - Het ziet er naar uit dat Turken de plaats van de Italianen gaan innemen op de Amsterdamse arbeidsmarkt. Het wordt dan ook niet ontkend dat het ‘Italiaanse experiment’ mislukt is. Er kwamen 1300 Italiaanse arbeiders naar Amsterdam, maar inmiddels zijn er alweer 800 naar huis gegaan. Daarom ziet het Gewestelijk Arbeidsbureau met spanning de eerste 200 Turkse arbeiders tegemoet. Ze zullen misschien de volgende week al komen. Maar ook zij zullen niet de oplossing voor alle problemen meebrengen. (…) bron: Allochtonië, migranten in Nederland, blz. 18 Meulenhoff/de Volkskrant, 2003

tekst 4 VVD wil Nederlandse imams De VVD wil dat over een jaar of vier buitenlandse imams geen vergunning meer krijgen om in Nederland te preken. Vanaf 2007 moeten hier alleen nog imams preken die in Nederland zijn opgeleid. De VVD vindt dat nodig voor de integratie van allochtonen. bron: Inburgeren De perfecte allochtoon, Trouw dossier 27, 2003

→ Is het vraagstuk over de imams van tekst 4 een voorbeeld van een politiek-juridisch vraagstuk en/of een sociaal-economisch vraagstuk en/of een sociaal-cultureel vraagstuk? Kies er twee en geef bij elk een reden voor je antwoord. Doe het zo: Neem het onderstaande over en schrijf het antwoord erbij. Het is een … vraagstuk, want … en het is een … vraagstuk, want … tekst 5 Groei niet-westerse allochtonen slinkt in 2002 door beleid en emigratie DEN HAAG – De groei van het aantal niet-westerse allochtonen door migratie was in 2002 10.000 kleiner dan in 2000 en 2001. De daling van immigratie heeft te maken met het strengere toelatingsbeleid en de slechte economische omstandigheden. naar: Staatscourant van 19 november 2003

Hieronder staat een viertal opvattingen om de maatschappelijke integratie van allochtone groepen te bevorderen: 1 Allochtone groepen dienen zich aan te passen aan de Nederlandse waarden en normen. 2 Allochtone groepen moeten eigen scholen oprichten. 3 Bedrijven zijn verplicht om een bepaald percentage allochtonen aan te nemen. 4 Nieuwkomers zijn verplicht Nederlands te leren en kennis te nemen van Nederland. → Met welke twee opvattingen is de VVD het eens? Schrijf de nummers van de juiste twee opvattingen op.

tekst 6 Wetenschappers: Nederlands asielbeleid veel te streng Het Nederlands asielbeleid is doorgeschoten. Het is zo streng dat het niet langer rechtvaardig is. Dat zegt een grote groep deskundigen op het gebied van vreemdelingen- en migratierecht van de Nederlandse universiteiten. Onafhankelijk van elkaar komen de wetenschappers tot de conclusie dat het asielbeleid niet zorgvuldig en rechtvaardig genoeg wordt uitgevoerd en daardoor in strijd is met internationale verdragen. bron: Utrechts Nieuwsblad van 27 december 2003

In tekst 6 staat dat wetenschappers menen dat het Nederlands asielbeleid in strijd is met internationale verdragen. Vluchtelingen die in hun eigen land grote kans lopen op vervolging hebben recht op asiel. In welk internationaal verdrag is dit vastgelegd? A de Europese grondwet B de Europese Verklaring van de Rechten van de mens C Verdrag betreffende de Europese Unie (Verdrag van Maastricht) D Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap tekst 7 Minister wil meer studerende allochtonen MAASTRICHT – “Je wilt als ouder het beste voor je kind. Als dat kind een talent heeft om te studeren, dan geef je je kind die kans.” Met deze woorden deed minister Van der Hoeven (CDA) zaterdag in Maastricht een dringende oproep aan Marokkaanse en Turkse ouders om hun kinderen universitair en hoger beroepsonderwijs te laten volgen. bron: De Telegraaf van 15 maart 2003

Minister Van der Hoeven richt zich in tekst 7 speciaal tot Marokkaanse en Turkse ouders, omdat de kinderen van deze ouders minder doorstromen naar de universiteit en hoger beroepsonderwijs dan kinderen van autochtone Nederlanders. Oorzaken voor dit probleem liggen gedeeltelijk in de thuissituatie van allochtone groepen zelf. → Waarom doen deze kinderen het minder goed op school? Noem twee redenen die voortkomen uit hun thuissituatie.

Welke conclusie naar aanleiding van cartoon 1 is juist? De tekenaar vindt dat A allochtonen de betekenis van kerst moeten weten. B allochtonen hun eigen cultuur beter kennen dan autochtonen. C meer autochtonen kerst zouden moeten vieren. D veel autochtonen hun eigen cultuur niet kennen. tekst 8 Enquêtevraag aan Marokkaanse jongeren: “Laat je je ouders opnemen in een bejaardenhuis, als ze op leeftijd zijn?” Zeker niet: 93 procent Weet niet: 7 procent naar: Utrechts Nieuwsblad van 25 april 2003

In tekst 9 staat een vragenlijst om discriminatie te melden. Je wilt zelf een geval van discriminatie melden, omdat je discriminatie niet goed vindt. → Noem twee argumenten waarom discriminatie een slechte zaak is. Noem een argument vanuit de politiek-juridische invalshoek en een argument vanuit de sociaal-culturele invalshoek. Doe het zo: Neem het onderstaande over en schrijf het antwoord erbij. Een argument vanuit de politiek-juridische invalshoek is … Een argument vanuit de sociaal-culturele invalshoek is … tekst 10 Verwachtingen leraar bepalen prestaties meer dan kleur van school Leerkrachten hebben hogere verwachtingen van kinderen met goed geschoolde ouders. Deze kinderen krijgen dan ook meer lesstof aangeboden. Veel allochtone kinderen krijgen de lesstof die normaal gesproken in groep 8 behandeld wordt, niet eens aangeboden, omdat de leerkrachten denken dat ze het niet aankunnen. Allochtone leerlingen doen het op een witte school niet beter dan op een zwarte of gemengde basisschool. naar: de Volkskrant van 7 mei 2003 Zie tekst 10.

Dit zijn de resultaten van een onderzoek van de Katholieke Universiteit van Nijmegen. Naar aanleiding van deze resultaten kun je zeggen dat A allochtone kinderen dommer zijn. B de leraren vooroordelen hebben. C de onderzoeker heeft gediscrimineerd. D zwarte scholen niet goed zijn voor allochtone kinderen.

tekst 11 Over twee jaar 25.000 illegalen terug met speciale charter DEN HAAG - Ons land gaat de komende twee jaar bijna tweemaal zoveel uitgeprocedeerde asielzoekers en illegalen uitzetten als nu het geval is. Zetten de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de Koninklijke Marechaussee dit jaar ruim 13.000 mensen het land uit, volgend jaar moeten dat er 18.000 en over twee jaar 25.000 zijn. bron: De Telegraaf van 11 oktober 2002 Zie tekst 11.

Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten terug naar hun thuisland. Wat is de belangrijkste reden voor deze mensen geweest om hun eigen land te verlaten? De belangrijkste reden is dat deze mensen A de armoede in hun land willen ontvluchten. B familieleden hebben in Nederland die als vluchteling erkend zijn. C in hun eigen land niet veilig zijn vanwege hun godsdienst. D in hun eigen land vervolgd worden vanwege hun huidskleur.

Roken is een maatschappelijk vraagstuk. → Geef twee kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk. → Geef per kenmerk een voorbeeld uit de teksten 26 en 27. Doe het zo: Neem het onderstaande over en schrijf het antwoord erbij. Kenmerk 1 van een maatschappelijk vraagstuk is … Voorbeeld van dit kenmerk uit de teksten is … Kenmerk 2 van een maatschappelijk vraagstuk is … Voorbeeld van dit kenmerk uit de teksten is … tekst 28 Over Stivoro voor een rookvrije toekomst Stivoro werd in 1974 opgericht door KWF Kankerbestrijding, het Astma Fonds en de Nederlandse Hartstichting. Samen met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zijn zij de basisfinanciers. STIVORO is het expertisecentrum voor tabakspreventie. Uitgangspunt in haar beleid is het niet-roken tot norm te stellen. 5 Dit wordt onder meer bereikt door: - voorlichting gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek - opstellen en uitvoeren van rookpreventieprogramma's - ondersteuning bij stoppen - samenwerking met andere organisaties (o.a. GGD) 10 - gevraagd en ongevraagd adviseren van de overheid en andere relevante organisaties op het gebied van volksgezondheid. bron: www.stivoro.nl Maak gebruik van de teksten 26 en 28.

Bij het vraagstuk ‘roken’ zijn verschillende instellingen betrokken. Deze instellingen streven bepaalde waarden of normen na. → Noem twee instellingen die betrokken zijn bij dit vraagstuk . → Welke waarde wordt door instelling 1 nagestreefd en welke norm door instelling 2? Doe het zo: Neem het onderstaande over en schrijf het antwoord erbij. instelling 1: … waarde … instelling 2: … norm …

tekst 29 Vanaf 1 mei 2002 staan nieuwe waarschuwingen op de pakjes rookwaar: Roken is dodelijk, Roken brengt u en anderen rondom u ernstige schade toe. En daarbij is steeds één van de volgende 14 teksten te vinden: - Rokers sterven jonger - Roken veroorzaakt verstopping van de bloedvaten, hartaanvallen en beroertes - Roken veroorzaakt dodelijke longkanker - Roken tijdens de zwangerschap is slecht voor uw baby - Bescherm kinderen: laat hen niet uw rook inademen - Uw arts of uw apotheker kan u helpen te stoppen met roken - Roken werkt zeer verslavend; begin er niet mee - Stoppen met roken vermindert het risico op dodelijke hart- en longziekten - Roken kan leiden tot een langzame, pijnlijke dood - Zoek hulp om te stoppen met roken: DEFACTO 0900-9390 (€ 0.10/min) of www.stoppen-met-roken.nl of raadpleeg uw arts of apotheker - Roken kan de bloedsomloop verminderen en veroorzaakt impotentie - Roken veroudert uw huid - Roken kan het sperma beschadigen en vermindert de vruchtbaarheid - Tabaksrook bevat benzeen, nitrosaminen, formaldehyde en waterstofcyanide Deze waarschuwingen zijn tot stand gekomen op basis van een EU-maatregel. (…) De richtlijn gaat in op de afstemming tussen de lidstaten over productie, presentatie en verkoop van tabaksproducten. bron: www.Stivoro.nl

tekst 30 Verbod op roken treft ook coffeeshop Van onze verslaggeverAMSTERDAM - Ook de coffeeshop moet volgend jaar voldoen aan de e is van rookvrije werkplekken . Net als bij de ‘ gewone’ horeca zal de maatregel neerkomen op een totaal rookverbod , verwacht het ministerie van Volksgezondheid , Welzijn en Sport. 5 … De horeca heeft een jaar uitstel gekregen voor de invoering van een rookverbod. Volgens Horeca Nederland gaat de maatregel minimaal 50.000 banen kosten. Vooral cafés en discotheken krijgen het te verduren. De horeca houdt rekening met een omzetverlies van 1,3 miljard euro per jaar. De branche baseert die cijfers 10 op gegevens uit het buitenland, afkomstig van de internetsite van Forces- Nederland, een rokersorganisatie die campagne voert tegen rookverboden. De horeca wil het rookverbod van tafel hebben. bron: Trouw van 28 mei 2003 tekst 31 Rokersclubs gaan strijd aan met minister DEN BOSCH - Minister Hoogervorst van Volksgezondheid, Welzijn en Sport maakt het rokers moeilijk en daarom moet hij worden aangepakt. Deze weg hebben twee rokerbelangenclubs gekozen in hun strijd tegen ‘de discriminatie van de roker’. De Stichting Rokersbelangen en Forces Nederland willen gezamenlijk 5 rokersonvriendelijke instanties aanpakken. Ze willen hiervoor naar de rechter stappen. “Wij doen dit omdat het beleid met de invoering van de nieuwe Tabakswet steeds verder wordt aangescherpt”, zegt voorzitter T. Wurtz van de Stichting Rokers Belangen (SRB). “Daarom dachten wij, we gaan eens aan de andere kant van de 10 streep staan.” De niet-rokersvereniging Clean Air Now (CAN) liet gisteren weten fel gekant te zijn tegen deze ontwikkeling. naar: Brabants Dagblad van 9 juli 2003 Maak gebruik van de teksten 30 en 31.

Roken als maatschappelijk vraagstuk kun je bekijken vanuit verschillende invalshoeken. → Geef uit tekst 30 een voorbeeld van de politiek-juridische en van de sociaal- economische invalshoek. Doe het zo: Neem het onderstaande over en schrijf het antwoord erbij. Een voorbeeld van de politiek-juridische invalshoek is … Een voorbeeld van de sociaal-economische is …

Informatie die je krijgt, kan meer of minder objectief zijn. Zie tekst 27, 31 en cartoon 2. → Welke van de drie genoemde bronnen is het meest objectief? Geef daarbij een argument. tekst 32 Aanname Tabakswet De linkse partijen PvdA, Groen Links en SP spraken zich uit vóór de Tabakswet, waarbij vooral de SP opviel met een krachtig anti-tabaksindustrieverhaal. De vertegenwoordigers van de tabaksindustrie konden dat niet aanhoren en vertrokken van de publieke tribune. Bij de uiteindelijke stemming op 16 april 2002 stemde de hele CDA-fractie voor de wet. En bij de VVD bleken er uiteindelijk slechts 11 van de 19 leden tellende fractie tegen te stemmen. bron: /www.nietrokers.nl

In tekst 32 staat dat de meerderheid van de VVD-fractie tegen de nieuwe Tabakswet stemde. Om welke reden hadden de 11 leden van de VVD-fractie moeite met de nieuwe Tabakswet? A De wet beperkt de economische vrijheid. B De wet beperkt de rol van de overheid. C De wet is een versterking van de rechtsstaat. D De wet versterkt de verantwoordelijkheid van de burger.

tekst 33 DEN HAAG, 26 november 2002 – Sinds 1 mei van dit jaar staan op de verpakkingen van tabaksproducten waarschuwingen (zie tekst 29). Bijna eenderde (28%) van de rokende jongeren van 13 tot en met 18 jaar die de nieuwe waarschuwingen kent, zegt minder te roken door de nieuwe waarschuwende teksten. (…) Dit blijkt uit onderzoek van het NIPO dat is uitgevoerd in opdracht van Stivoro voor een rookvrije toekomst. bron: www.Stivoro.nl Zie tekst 33.

De waarschuwingen op de pakjes rookwaar (zie tekst 29) hebben slechts effect op 28% van de rokende jongeren. Er is een aantal beïnvloedingstheorieën van de media. Welke theorie geeft de beste verklaring voor bovengenoemd effect van de waarschuwingen op het gedrag van rokende jongeren? A de agendatheorie B de injectienaaldtheorie C de multi-stepflowtheorie D de selectieve-perceptie theorie tabel 2 het percentage mannen dat rookt percentage mannen 60 50 40 30 20 10 0 20-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 leeftijd Legenda: lo lbo/mavo mbo/havo/vwo

Stelling: Roken in cafés, discotheken en restaurants moet worden toegestaan. Over deze stelling wordt in Nederland verschillend gedacht. → Wat is jouw mening over deze stelling? Verwerk in je antwoord twee argumenten. Betrek daarbij verschillende belangen/belangengroepen, waarden of normen. Geef jouw mening weer in minimaal 60 en maximaal 95 woorden.