bij dit examen
Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee
redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee
redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte
van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder
berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
opgave 1PAAL BIJT HOND
In het dagblad Trouw van 6 februari 2003 stond het volgende berichtje te lezen:
Hond geëlektrocuteerd door lantaarnpaal
AMSTERDAM- Afgelopen weekeinde is een labrador in Amsterdam
geëlektrocuteerd door een lantaarnpaal. De hond liep op een besneeuwde
ondergrond langs de paal en viel neer. Twee andere honden moesten voor
behandeling naar een dierenarts. Nuon heeft een onderzoek ingesteld .
12pLeg uit of de besneeuwde ondergrond hier heeft gewerkt als isolator of als geleider.
Lees de tekst hieronder:
De grootte van de stroom hangt af van de spanning en de weerstand van mens of dier.
De weerstand is de optelling van de lichaamsweerstand (ongeveer 1000 Ω ) en de
overgangsweerstand.
De overgangsweerstand hangt af van de vochtigheid en de dikte van de huid.
21pHoe kun je aan de tekst hierboven zien dat de lichaamsweerstand en de
overgangsweerstand in serie staan?
33pDe spanning op de lantaarnpaal is 230 V, de stroom door de hond is 50 mA en de
lichaamsweerstand is 1000 Ω .
Bereken de overgangsweerstand van de hond.
opgave 2RODE OGEN
41pTessa maakt op een feestje flitsfoto’s van haar vrienden en vriendinnen.
Als de foto’s afgedrukt zijn, blijken alle personen rode ogen te hebben.
Hoe komt dat?
A Van het witte flitslicht absorberen de ogen alle kleuren.
B Van het witte flitslicht kaatsen de ogen alle kleuren terug.
C Van het witte flitslicht absorberen de ogen alleen rood licht.
D Van het witte flitslicht kaatsen de ogen alleen rood licht terug.
opgave 3PRAKTISCHE OPDRACHT MET LDR
Een groepje leerlingen voert een praktische opdracht uit met een LDR.
• Bouw de opstelling hieronder: A 7,5V V 12V LDR • Maak de afstand tussen de lamp en de LDR steeds kleiner. Begin met een afstand van 50 cm en ga door met stapjes van 5 cm tot een afstand van 5 cm. • Meet bij elke afstand de stroomsterkte door de LDR.
51pBij deze proef hoort een onderzoeksvraag.
Noem een onderzoeksvraag over de LDR die hoort bij deze proef.
De leerlingen zetten de metingen in een tabel en ze berekenen bij elke meting de
weerstand van de LDR.
| afstand (cm) | stroomsterkte (mA) | weerstand ( Ω ) |
| 50 | 20,3 | 369 |
| 45 | 21,8 | 344 |
| 40 | 23,1 | 325 |
| 35 | 24,9 | 301 |
| 30 | 26,3 | 285 |
| 25 | 28,4 | 264 |
| 20 | 30,0 | 250 |
| 15 | 35,5 | 211 |
| 10 | 43,4 | 173 |
| 5 | 75,8 | 99 |
63puitwerkbijlageZet in de figuur op de uitwerkbijlage de grafiek van de weerstand uit tegen de afstand.
72pLeg uit of er een evenredig verband bestaat tussen de afstand en de weerstand.
Kijk hiervoor naar de grafiek of naar de tabel.
82pMaak een schatting van de weerstand bij een afstand van 55 cm en laat zien hoe je
aan je schatting bent gekomen.
92pTwee leerlingen discussiëren over deze proef.
Aad zegt: “Als er veel licht op de LDR valt, is de weerstand groot.”
”Nee”, zegt Boy, “Het is net omgekeerd. Als er veel licht op de LDR valt, is de weerstand
juist klein.”
Leg uit wie er gelijk heeft aan de hand van de grafiek of de tabel.
opgave 4FOTOTOESTEL MET VIER LENZEN
Lees het artikel hieronder.
FOTOTOESTEL MET VIER
LENZEN
Dit fototoestel heeft vier lensjes.
Om de 0,25 seconde wordt een foto
gemaakt. Zo krijg je vier fotootjes in de
plaats van één.
Doordat de fotootjes zo snel na elkaar
genomen worden, kun je de beweging
van iets vastleggen.
Rian en Lieke fotograferen met dit fototoestel een draaiende windmolen.
Zie de figuur hieronder.
101pHoeveel tijd zit er tussen de eerste en de laatste foto?
A 0,25 s
B 0,50 s
C 0,75 s
D 1,0 s
111pWelk soort lens zorgt ervoor dat een scherp beeld van de windmolen op het negatief in
het fototoestel komt?
A een divergerende lens
B een holle lens
C een negatieve lens
D een positieve lens
Rian en Lieke willen duidelijk maken hoe een scherpe afbeelding van de windmolen op
het negatief ontstaat. Zij maken daarvoor een eenvoudige tekening, waarbij een pijl de
windmolen voorstelt. Zie de tekening hieronder. De tekening staat ook op de
uitwerkbijlage.
122puitwerkbijlageTeken in de tekening op de uitwerkbijlage het beeld van de pijl op het negatief.
131pHoe groot is in de tekening hierboven de beeldafstand?
A 2,0 cm
B 4,5 cm
C 9,7 cm
D 11,7 cm
opgave 5INBREKERSALARM
143pKees maakt een alarm op zijn slaapkamerraam. Op het raam plaatst hij een magneetje en
daaronder op het kozijn een reedcontact. Het reedcontact neemt hij op in de schakeling
die hieronder is weergegeven.
Als het raam opengaat, begint de luidspreker te loeien.
Leg uit hoe de schakeling ervoor zorgt dat de luidspreker loeit als het raam opengaat.
opgave 6ROBOKID
Bas heeft een robot gebouwd.
Zie de foto hiernaast.
De robot, Cybot genaamd, is uitgerust
met twee elektromotoren om te rijden.
Cybot kan veel meer dan rijden alleen.
Wat Cybot allemaal kan, staat in de
top 10 hieronder.
151pCYBOTS TOP 10
heeft een draaicirkel van 360 graden ●
gaat objecten uit de weg ● beweegt zich
voorwaarts en achterwaarts ● zoekt en
mijdt licht ● volgt jou ● volgt een lijn ●
beklimt steile hellingen ● werkt op twee
snelheden ● houdt van een verzetje ●
ziet er te gek uit!
Om aan alle eisen uit de top 10 te kunnen voldoen,
heeft Bas diverse sensoren in Cybot ingebouwd.
Een aantal daarvan zie je hiernaast.
Wat kan het lichtgevoelige onderdeel van een
lichtsensor zijn?
A LDR
B LED
C NTC
D reedcontact
lichten op als Cybot iets
Cybot zendt ultrasoon geluid uit. Dat is geluid met een
hele hoge frequentie. Een ultrasone ontvanger vangt
het teruggekaatste geluid weer op. Uit het tijdsverschil
tussen zenden en ontvangen, berekent Cybot op welke
afstand zich iets voor hem bevindt.
stelt Cybot in staat een
161pWaarvan is de geluidssnelheid afhankelijk?
A de amplitude
B de frequentie
C de trillingstijd
D de tussenstof
5 DOORZICHTIGE KOEPEL
173pBereken hoe lang het geluid onderweg is van
zender naar ontvanger als er een muur op
2,5 meter van Cybot staat.
computer en andere Cybots
In het montageplaatje hieronder zie je hoe de ultrasone zender en ontvanger worden
gemonteerd op de kap. Ultrasone dempers laten geen ultrasoon geluid door.
181pWaarom is het belangrijk dat er ultrasone dempers zitten tussen de zender en
ontvanger en de kap?
Cybot heeft ook een lijnvolgsysteem. Dit systeem zit
onder de robot en maakt het mogelijk dat de robot een
zwarte lijn op de vloer volgt. Zie de figuur hiernaast.
Het lijnvolgsysteem bestaat uit twee infraroodlampjes en
twee sensoren. De straling die de infraroodlampjes
uitzenden, wordt door de vloer gedeeltelijk weerkaatst en
opgevangen door de sensoren.
In de figuur hieronder is van één lampje en één sensor
een schematisch tekening gemaakt.
Een bundel valt van een infraroodlampje via de vloer op een sensor. De straling vanaf de
vloer naar de sensor is niet getekend. De figuur staat ook op de uitwerkbijlage.
193puitwerkbijlageLeg met behulp van een constructie op de uitwerkbijlage uit of hier sprake is van
spiegelende of van diffuse terugkaatsing.
201pDe sensoren sturen aan de hand van de hoeveelheid teruggekaatste straling een signaal
naar de besturingscomputer. De straling die op een zwarte lijn valt, kaatst niet terug.
Hoe heet de eigenschap die ervoor zorgt dat de straling die op de zwarte lijn valt niet
terugkaatst?
A absorberen
B accommoderen
C geleiding
D schaduwvorming
opgave 7FLUISTERASFALT
Lees de onderstaande tekst.
FLUISTERASFALT Het verkeer raast en rolt over de Nederlandse wegen. Het bezorgt 4 miljoen Nederlanders ernstige geluidshinder. Een nieuw wegdek kan verlichting brengen. Zeer Stil Asfalt (ZSA) vermindert de verkeersherrie.
211pMet welk meetinstrument wordt de geluidssterkte gemeten?
A decibelmeter
B flitspaal
C microfoon
D stroboscoop
222pZSA is duurder dan normaal asfalt. Maar op andere maatregelen tegen verkeerslawaai
kan bespaard worden.
Noem 2 van die maatregelen.
De figuur hieronder geeft informatie over verschillende geluidsniveaus.
Indicatie van verschillende geluidsniveaus in decibel
raketlanceerplatform
vuurwerk op 1,5 m
startend straalvliegtuig op 50 m
rockconcert
F16 straaljager op 300 m hoogte
zware vrachtwagen op 15 m
drukke verkeersweg (dichtbij)
stofzuiger op 3 m
auto op standaard wegdek op 7,5 m
auto op zeer stil asfalt op 7,5 m
normaal gesprek
regen 50 dB(A)
vogelgefluit bij zonsopgang 40 dB(A)
tikkend uurwerk 30 dB(A)
vallend blad 10 dB(A)
Een stijging van 10 decibel betekent dat de geluidsenergie 10 maal zo groot wordt.
Een drukke verkeersweg (80 dB(A)) maakt bijvoorbeeld 10 keer zoveel geluid als een
stofzuiger op drie meter (70 dB(A)), 100 keer zoveel geluid als een normaal gesprek
(60 dB(A)) en 1000 keer zoveel geluid als regen (50 dB(A)).
Een stijging van 3 decibel betekent een verdubbeling van de geluidsenergie.
232puitwerkbijlageIn de figuur kun je aflezen hoe groot de afname van het geluid van ZSA is in vergelijking
met een standaard wegdek.
Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen met verschillende mogelijkheden. Omcirkel in
elke zin de juiste mogelijkheid.
241pIn welke zone ligt het geluid van een auto op ZSA?
A veilig geluid
B gevaarlijk geluid, kans op gehoorbeschadiging
C toenemende kans op gehoorbeschadigingen
252pIn de figuur wordt onder andere de geluidssterkte vergeleken van auto’s op ZSA met
auto’s op een standaard wegdek.
Bij een onderzoek mag één variabele veranderd worden en moeten de andere variabelen
constant blijven.
Noem twee belangrijke variabelen die gelijk moeten blijven om eerlijk te kunnen
vergelijken bij dit onderzoek.
opgave 8SPUUGBEESTJE EEN TOPSPRINGER
Lees het onderstaand krantenartikel.
Wereldrecord springen voor spuugbeestje
Het spuugbeestje is in verhouding
tot zijn lichaamsgrootte de beste
springer in het dierenrijk.
Het spuugbeestje ontleent zijn naam
aan de witte klodder schuim
(die veel op spuug lijkt) waarin de
larve van het insect zich in het
voorjaar verbergt.
De massa van het spuugbeestje is 12 mg.
262pLaat door een berekening zien dat het lichaamsgewicht van het spuugbeestje
1,2 · 10−4 N is.
272pLaat door een berekening zien dat de springkracht van het spuugbeestje 0,05 N is.
282pBereken de versnelling die het spuugbeestje kan ontwikkelen tijdens de sprong.
De bioloog Burrows bestudeerde de springkracht van het spuugbeestje. Hij liet vier
spuugbeestjes ieder tien sprongen maken en noteerde de hoogte van de sprongen.
291pWaarom is het belangrijk voor een goed onderzoek om de metingen een aantal maal
te herhalen?
De gemiddelde spronghoogte van het spuugbeestje is 43 cm.
303pBereken de startsnelheid van het spuugbeestje. Ga ervan uit dat alle
bewegingsenergie die het beestje heeft bij het loskomen, omgezet wordt in zwaarte-
energie.
Om de sprong te bestuderen, maakte Burrows opnamen met een fotocamera die heel
snel na elkaar beeldjes kan maken.
Van een sprong is hiermee een aantal foto’s gemaakt. De beeldjes staan afgedrukt met
steeds een tijdsverschil tussen twee opnames van 0,5 ms. Zie de figuur hieronder.
312pBepaal het aantal beeldjes per seconde waarmee de camera de foto’s heeft gemaakt.
323pMet behulp van de figuur kun je de gemiddelde snelheid tussen de laatste twee beeldjes
bepalen.
Bepaal de gemiddelde snelheid tussen de laatste twee beeldjes.
opgave 9TORENKRAAN
Een veelvoorkomende soort kraan is de torenkraan. Zie de foto hieronder. Hij wordt vaak
gebruikt op bouwplaatsen om zware voorwerpen te verplaatsen.
Hieronder staat een tekening van de torenkraan.
contragewicht
Bij de maximale reikwijdte van de giek mag een vracht van 1550 kg aan de katrol hangen.
Om het geheel in evenwicht te houden hangt aan de andere kant een contragewicht op
een veel kleinere afstand van de cabine.
331pWat geldt in deze situatie voor de massa van het contragewicht?
A deze is kleiner dan 1550 kg
B deze is gelijk aan 1550 kg
C deze is groter dan 1550 kg
Op de giek is met bordjes de afstand tot de cabine aangegeven. Zie de linkerfoto.
Op de rechterfoto zie je een detail.
343pBij een afstand van 14,4 meter is het maximale gewicht 60000 N.
Bereken hoe groot het maximale gewicht is bij een afstand van 20 m.
De giek is opgebouwd uit metalen buizen die onderling verbonden zijn door stangen.
Deze constructie maakt de giek geschikt voor de grote trek- en duwkrachten die er
kunnen optreden. Hieronder staat een zijaanzicht getekend van de giek terwijl er een
vracht aan de katrol hangt.
352puitwerkbijlageOp de uitwerkbijlage staan twee zinnen met verschillende mogelijkheden.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
363pBij de maximale reikwijdte van 50 m wordt een zwaar blok van 1500 kg, 30 m omhoog
gehesen.
Bereken de arbeid die er op het blok verricht moet worden.
opgave 10OVERHOREN
Leerlingen kunnen bij het leren van woordjes gebruik maken van een stukje rood
doorzichtig plastic dat je over de woordjes kunt leggen.
Hierboven zie je een stukje van een bladzijde van een schoolboek van het vak Engels.
De Engelse woorden zijn rood afgedrukt. De Nederlandse woorden daarachter zijn zwart
afgedrukt. Het papier is wit.
Door het rode doorzichtige plastic te gebruiken, verdwijnt het Engelse woord.
De vertaling blijft zichtbaar.
372pLeg uit waarom door het gebruik van het doorzichtige rode plastic het Engelse woord
onzichtbaar wordt. Gebruik in je uitleg de begrippen ‘doorlaten’ en ‘absorberen’.
381pMilou vraagt zich af wat er te zien is wanneer ze dit stukje rood plastic gebruikt in haar
schoolboek Duits.
In dat boek zijn de bladzijden rood. De Duitse woorden zijn groen en de Nederlandse
vertalingen zijn zwart.
Wat zou Milou zien als zij het rode doorzichtige stukje plastic in het schoolboek Duits
gebruikt?
A Physik Natuurkunde
B Physik
opgave 11NOODSTOP
In een natuurkundeboek staat in het hoofdstuk ‘Bewegen’ een vereenvoudigde grafiek
van de noodstop van een auto op een droog wegdek.
391pIn de grafiek kun je zien dat het 0,7 s duurt vóór dat de automobilist zijn voet op de rem
zet en de auto gaat remmen.
Hoe noemen we de afstand die de auto aflegt tijdens die eerste 0,7 s?
A reactieafstand
B remafstand
C stopafstand
403pVanaf 0,7 s remt de automobilist met een constante kracht.
Bepaal met behulp van de gegevens uit de grafiek de vertraging tijdens het remmen.
412pBepaal met behulp van de grafiek hoeveel meter de automobilist aflegt tijdens dit
remmen.
421pDe schrijver van het natuurkundeboek vraagt zich af hoe de noodstop verlopen zou zijn,
als de automobilist gereden zou hebben op een nat wegdek, vergeleken met de grafiek
hierboven.
Welke grafiek geeft het beste aan hoe de noodstop verlopen zou zijn op een nat wegdek?
