Eindexamen nask 1 vmbo gl/tl 2009 tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen

− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld

twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de

eerste twee redenen kunnen punten opleveren.

− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een

gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede

uitkomst zonder berekening levert geen punten op.

− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Drijvende vijverbol?

De bal van Luuk en Anna rolt in de vijver. Hij drijft naast een stenen vijverbol die ook in het water ligt. Anna en Luuk begrijpen niet hoe het kan dat de stenen bol blijft drijven. Steen zinkt toch! Anna en Luuk gaan onderzoeken hoe het komt dat de vijverbol blijft drijven. Luuk zegt: “Dan moeten we eerst het volume en de massa van de vijverbol bepalen.” Luuk bepaalt het volume van de vijverbol met twee schalen uit een keukenkast. Zie de tekeningen hieronder. Luuk dompelt de bal onder water.

Wat moet Luuk nog doen om het volume van de vijverbol te bepalen? Luuk weet dat 1 gram water een volume heeft van 1 cm 3 . Hij weegt vooraf de lege buitenste schaal (massa 366 g). Daarna bepaalt hij de massa van de buitenste schaal met het overgestroomde water. Luuk doet de proef driemaal en zet zijn metingen in een tabel. meting massa buitenbak met water (gram) 1 1216 2 1245 3 1228

Maak met de gegevens uit de proef duidelijk dat de vijverbol een volume heeft van 864 cm 3 . Anna legt de vijverbol op een weegschaal. Die geeft de massa in gram aan. Luuk en Anna gebruiken de meetgegevens voor een berekening en vergelijken hun antwoord met de gegevens over steen in Binas.

opgave 2Schaatswedstrijden

Tijdens de wereldkampioenschappen allround

in Calgary reed Shani Davis de 500 meter in

35,17 seconden.

63p

Bereken zijn gemiddelde snelheid in km/h tijdens deze rit.

Davis zorgt door goed af te zetten voor een voortstuwende kracht. Terwijl hij op

gang komt, werken er twee krachten op hem:

de luchtweerstand en de afzetkracht tussen de schaats en het ijs.

Hieronder zie je een schematische tekening. Deze tekening staat ook in de

uitwerkbijlage.

72puitwerkbijlage

Teken in de tekening in de uitwerkbijlage de netto-kracht van de schaatser in dit

geval.

81p

Na een aantal seconden rijdt Davis zoveel mogelijk met een constante snelheid.

Hoe groot is de netto-kracht bij een constante snelheid?

opgave 3Veilige snelheid

In de krant stond het volgende plaatje:

rempunt

stopafstand

In de tabel hieronder staan de stopafstand en de remtijd bij verschillende

snelheden.

snelheid (km/h) stopafstand (m) remtijd (s) 30 10,2 1,24 50 22,7 2,07 55 26,6 2,28 60 30,7 2,49 80 50,2 3,32

94puitwerkbijlage

Teken in het diagram in de uitwerkbijlage de grafiek van de snelheid tegen de

stopafstand.

101p

Bepaal met de grafiek de maximale snelheid waarbij een auto een stopafstand

van 15 m heeft.

Bij een snelheid van 50 km/h is de remweg 14,4 m.

113p

Toon met een berekening aan dat de reactietijd 0,6 s moet zijn geweest.

123p

Bereken de vertraging door het remmen.

opgave 4Electro-spel

Diny heeft een Electro-spel gekocht. Ze gaat dit spel onderzoeken. Gebruiksaanwijzing − Kijk goed naar de figuur in de linker kolom op het blad. − Zoek rechts de figuur die daarbij past. − Zet de pen op de zwarte stip onder de Diny voelt onder de bladen geen draden. Ze vraagt zich af hoe het komt dat de LED gaat branden als de juiste zwarte stip op het papier wordt aangeraakt.

Van welk materiaal zal de juiste zwarte stip gemaakt zijn? A zwart papier B zwart plastic C zwarte verf D grafiet (koolstof) In de pen zit een LED.

Leg uit in welk schema hieronder de LED goed is geplaatst.

Waarom wordt een LED in serie met een weerstand geplaatst? A Dan gaat de LED feller branden. B Dan maakt de spanning van de batterij niet uit. C om te zorgen dat de stroomsterkte door de LED niet te groot wordt

Het gebruik van LED’s heeft een aantal voordelen boven gloeilampjes. In de uitwerkbijlage staan drie zinnen. → Omcirkel in elke zin het juiste woord.

De fabrikant van het Electro-spel wil de pen zó maken dat bij een goed antwoord er één LED gaat branden en bij een fout antwoord een andere LED. Met welk ontwerp is dat mogelijk?

opgave 5Afschrikkende stilte

Jongeren tussen 10 en 19 jaar veroorzaken soms overlast.

Er bestaat een apparaat: de Mosquito (Engels voor mug) dat jongeren kan

verdrijven.

Het apparaat verjaagt jongeren met geluidsgolven.

In de handleiding van de Mosquito staat een diagram van de frequenties die je

bij een bepaalde leeftijd kunt horen. Dit diagram zie je hieronder.

frequentiebereik bij verschillende leeftijden frequentie (Hz) )raaj( djitfeel 0 t/m 9 10 t/m 19 20 t/m 29 30 t/m 39 40 t/m 49 50 t/m 59 60 t/m 69 70 t/m 79 5000 10000 15000 20000 25000

182p

Welke frequenties moet de Mosquito maken om jongeren tussen 10 en 19 jaar te

verdrijven?

Met behulp van een oscilloscoop wordt het geluid van de Mosquito zichtbaar

gemaakt. De afbeelding van de oscilloscoop zie je hieronder.

193p

Bepaal zo nauwkeurig mogelijk de frequentie van de Mosquito.

201p

Of het geluid door jongeren gehoord wordt, hangt niet alleen af van de

frequentie van het geluid.

Van welke grootheid hangt het nog meer af of jongeren het geluid van de

Mosquito kunnen horen?

212p

Volgens de fabrikant van de Mosquito storen heel jonge kinderen (tussen 0 en

9 jaar) zich niet aan het geluid.

Leg aan de hand van het diagram uit of heel jonge kinderen het geluid wel

kunnen horen.

opgave 6Inbouwradio

Eline wil zelf een radio in haar scooter bouwen.

Voordat Eline de radio gaat inbouwen, vervangt ze eerst de accu.

221p

Waar moet Eline de oude accu inleveren?

A bij het GFT

B bij het KCA

C bij het restafval

Eline bouwt een 12 Volt radio in haar scooter.

233p

Op de nieuwe accu staat 7,2 Ah. Dit betekent dat bij een stroomsterkte van 7,2 A

de accu 1 uur lang energie kan leveren.

Bereken de energie die de accu in dat ene uur levert.

De radio heeft een vermogen van maximaal 45 Watt.

de radio onder de buddyseat

243p

Eline beveiligt de radio met een zekering van 5 A.

Toon met een berekening aan of een zekering van 5 A voldoende is.

opgave 7Wind in de zeilen

Lucas wil graag met zijn zeilboot het water op.

Voor het besturen van de boot zal hij gevoel voor

krachten moeten hebben.

In de volgende figuur zie je de koersrichting van zijn zeilboot. De zeilboot

ondervindt op zeker moment een kracht F in de gegeven richting.

In de uitwerkbijlage zie je de figuur nogmaals.

252p

Laat zien dat voor 1 cm van de vector een kracht van 0,5 kN is genomen.

263puitwerkbijlage

Bepaal in de uitwerkbijlage via een constructie de grootte van de kracht in de

koersrichting. Noteer je antwoord onder de figuur.

opgave 8Paperclip Curly

Op het bureau van Lieke staat Curly met een

(magnetisch) hoofd vol paperclips.

De paperclips blijven zo goed bij elkaar en zijn

snel te pakken als ze er een nodig heeft.

Lieke gaat wat proefjes doen Curly.

Curly’s kapsel kan veranderd worden door de paperclips rechtop te zetten met

een staafmagneet.

272p

Lieke merkt dat ze dat alleen met de noordpool van de staafmagneet kan.

Leg uit of de bovenkant van de magneet in het hoofd van Curly een noord-

of zuidpool heeft.

281p

Lieke houdt Curly met een grote paperclip precies in evenwicht.

Wat kun je zeggen over de magnetische kracht en de zwaartekracht?

A De magnetische kracht is groter dan de zwaartekracht.

B De magnetische kracht is gelijk aan de zwaartekracht.

C De magnetische kracht is kleiner dan de zwaartekracht.

292puitwerkbijlage

Daarna zet Lieke een bosje ‘plastic’ paperclips op Curly’s hoofd. Het verbaast

haar dat ze blijven staan. In de ‘plastic’ paperclips moet dus een metaal zitten

dat aangetrokken wordt door een magneet.

Zet in de uitwerkbijlage een kruisje achter de twee metalen die in de

paperclips kunnen zitten.

opgave 9Keramische kookplaat, elektrisch of op gas?

Een keramische kookplaat is een doorzichtige plaat van glas. Dat is erg hard en krasbestendig materiaal. keramische kookplaat Onder die kookplaat zit een warmtebron. Dat is meestal een verwarmingsspiraal. Het plaatje hieronder komt uit een gebruiksaanwijzing van zo’n keramische kookplaat.

Warmte gaat van de glasplaat naar de bodem van de pan. → Leg uit waardoor eenzelfde hoeveelheid water in de eerste pan eerder aan de kook zal zijn.

Tegenwoordig wordt ook een gasbrander gebruikt als warmtebron onder een keramische kookplaat. warmteafvoer vlammen afgedekt door keramische glasplaat keramische kookplaat met gas Onder de eerste kook/gaarzone zit een gasbrander. De tweede kook/gaarzone wordt niet met een gasbrander verwarmd. Op de tweede kook/gaarzone kunnen gerechten wel aan de kook blijven.

In de tekening zie je twee soorten pijlen, die elk een andere vorm van warmtetransport voorstelt. → Noteer in de tabel op de uitwerkbijlage welke vorm van warmtetransport elke pijlsoort voorstelt.

Een fornuis met gewone gasbranders gebruikt 78 m 3 aardgas per jaar. Volgens de fabrikant wordt bij koken op de keramische ‘gas onder glas’ kookplaat maar 70% van die hoeveelheid gas gebruikt. → Laat met een berekening zien dat per jaar de keramische kookplaat op aardgas 1,75 · 10 9 J energie gebruikt. Gebruik hierbij tabel 18 van het BINAS informatieboek.