bij dit examen
Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
opgave 1Brulboeiorgel
Hoite heeft een orgel ontworpen dat werkt op de golven van het zeewater.
De tonen ontstaan doordat het golvende water lucht door de buizen perst.
11puitwerkbijlageHoite kan de buizen korter of langer maken. Hiermee verandert hij de
toon. Dit kun je vergelijken met het gebruiken van de korte en lange
snaren van een harp.
In de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het gevolg van het langer
maken van een buis.
• Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
23pMet een geluidssensor en een oscilloscoop is één toon van het orgel
zichtbaar gemaakt.
• Bereken de frequentie van deze toon.
31pWelke grootheid van het geluid verandert als de lucht tijdens een storm
harder door de buizen geperst wordt?
A amplitude
B frequentie
C toonhoogte
D trillingstijd
Hoite geeft een concert met het brulboeiorgel. Een dB-meter naast Hoite
geeft 92 dB aan.
41pIn welke zone ligt dit geluidsniveau?
A rustig
B indringend
C zeer hinderlijk
D zeer luid
E extreem luid
51pHoite bespeelt het orgel zonder gehoorbescherming. Hij mag dit maar een
bepaalde tijd doen om geen gehoorbeschadiging op te lopen.
• Noteer deze maximale tijdsduur. Gebruik de tabel ‘Maximale
blootstellingsduur’ in BINAS.
62pEen dB-meter op 250 meter afstand van het orgel geeft 38 dB aan.
Bij verdubbeling van de afstand neemt het geluidsniveau met 6 dB af.
• Bereken op welke afstand het geluid van het orgel nog maar 20 dB is.
opgave 2Bouwafval
Bouwafval bestaat uit verschillende materialen.
Een kraan haalt eerst de grote delen uit het afval.
73pDe kraan pakt een stuk beton van 50 dm3 .
• Bereken de massa van dit stuk beton.
Het overgebleven afval komt bij een automatische sorteerinstallatie.
Elektromagneten halen de voorwerpen waar bepaalde metalen in zitten uit
het afval.
81pEen elektromagneet is aangesloten op een spanningsbron.
• Waaruit bestaat een elektromagneet?
92puitwerkbijlageTeken in de afbeelding op de uitwerkbijlage vier veldlijnen met hun
richting rond de elektromagneet.
101pEen elektromagneet heeft een aantal voordelen vergeleken met een
permanente magneet.
• Noteer twee voordelen van een elektromagneet.
112puitwerkbijlageIn de uitwerkbijlage staat een tabel met een aantal verschillende metalen
in het afval.
• Zet een kruisje achter de metalen die de elektromagneet aantrekt.
121pVentilatoren blazen plastic uit het afval.
Welke stofeigenschap van plastic maakt deze manier van scheiding
mogelijk?
A de dichtheid
B de massa
C het volume
131pHet restafval bestaat voor een groot deel uit hout. Dit afval kan men
verbranden of recyclen.
• Noteer een milieuvoordeel om hout te recyclen.
opgave 3Op en af
Sytse doet op school een practicum over energie en vermogen.
Lees de practicuminstructie.
Practicuminstructie
Doel van het practicum:
Bepaal je eigen vermogen.
- meetinstrumenten
Voorbereiding: - Bepaal je eigen massa.
- Meet de hoogte van een traptrede.
- Tel het aantal traptreden.
Uitvoering: Loop zo snel mogelijk de trap op en meet de tijd die daarvoor nodig is.
Verwerking: - Bereken de toename van jouw zwaarte-energie na het beklimmen van
de trap.
- Bereken het vermogen dat je hebt geleverd bij het beklimmen van
de trap.
Sytse voert de opdracht uit.
Je ziet een aantal momentopnamen tijdens de uitvoering van het
practicum.
142pBij de benodigdheden staat dat er meetinstrumenten nodig zijn.
• Noteer drie meetinstrumenten die zeker nodig zijn.
Een klasgenoot van Sytse noteert de metingen in een tabel.
| massa | 60 kg |
| hoogte van een trede | 15 cm |
| aantal treden | 22 |
| benodigde tijd | 7,2 s |
153pToon met een berekening aan dat de zwaarte-energie van Sytse boven
aan de trap is toegenomen met 1980 J.
162pBereken het nuttig vermogen van Sytse bij het naar boven lopen.
171pSytse doet het practicum nogmaals, maar loopt nu langzaam de trap op.
Hij wil de zwaarte-energie en het geleverde vermogen van beide metingen
vergelijken.
Welk van de staafdiagrammen past bij de metingen van Sytse?
Legenda:
snel
langzaam
energie vermogen
Legenda:
snel
langzaam
energie vermogen
opgave 4Twike
Lennart heeft een tweedehands Twike gekocht. De Twike is een elektrisch
voertuig op drie wielen.
In de gebruiksaanwijzing van de Twike staan de volgende gegevens:
| accupakket | actieradius* |
| 20 Ah | 130 km |
* maximaal af te leggen afstand, gemeten bij een snelheid bij 60 km/h
181pTijdens het rijden is er rolweerstand en luchtweerstand.
Lennart gaat harder rijden dan 60 km/h.
Wat kun je dan zeggen over de actieradius van de Twike?
A Die blijft gelijk omdat de elektromotor hetzelfde vermogen levert.
B Die wordt groter omdat de elektromotor meer vermogen moet leveren.
C Die wordt kleiner omdat de elektromotor meer vermogen moet leveren.
194pBij het wegrijden bereikt de Twike in 10 s een snelheid van 50 km/h.
De massa van de Twike en Lennart samen is 325 kg.
• Bereken de nettokracht op de Twike bij het wegrijden.
202pBij de jaarlijkse onderhoudsbeurt wordt in het onderhoudsboekje
bijgehouden welke afstand er is afgelegd.
km-stand bij de beurt:
0 0 5 8 3 2 9 km
De boordcomputer geeft aan dat de gemiddelde rijsnelheid sinds de
aankoop 65 km/h is geweest.
• Bereken de tijd die Lennart in zijn Twike heeft gereden.
212pLennart heeft de brandstofkosten voor het rijden met zijn benzineauto
uitgerekend. Die kosten zijn € 14,- per 100 km.
Volgens de fabrikant gebruikt de Twike 5 kWh elektrische energie per
100 km.
• Bereken hoeveel Lennart per 100 km bespaart door het gebruik van
de Twike. 1 kWh kost € 0,28.
opgave 5Nachtlampje
Sommige kinderen vinden het prettig als er ‘s nachts wat verlichting is.
Dat kan met een nachtlampje.
221pWelke elektrische beveiliging heeft dit nachtlampje?
Het lampje heeft een sensor waardoor het lampje automatisch gaat
branden als het donker wordt.
Je ziet een deel van het schakelschema van het lampje.
231pWelk onderdeel zit er op de plaats van het vraagteken?
A diode
B LED
C LDR
D NTC
E transistor
242puitwerkbijlageOver het schakelschema staat in de uitwerkbijlage een aantal zinnen.
• Omcirkel in de tweede en derde zin de juiste mogelijkheid.
De weerstand van het lichtgevoelige onderdeel hangt af van de
hoeveelheid licht die erop valt. In het diagram zie je het verband.
De hoeveelheid licht wordt uitgedrukt in de eenheid Lux.
254pHet lichtgevoelige onderdeel wordt beschenen met 50 Lux. De spanning
over dit onderdeel is 8,4 V.
• Bereken de stroomsterkte door dat onderdeel. Bepaal eerst de
weerstand met het diagram.
opgave 6Opstaan
Marie heeft moeite met opstaan. Zij heeft een veerzitting gekocht die haar
helpt.
261pJe ziet drie situaties tijdens het opstaan.
In welke richting verplaatst zich het zwaartepunt van Marie?
A naar voren en omlaag
B naar achteren en omlaag
C naar voren en omhoog
D naar achteren en omhoog
273pTijdens het opstaan wordt de veerzitting steeds minder ver ingedrukt.
Je ziet een afbeelding met de kracht die Marie in een bepaalde houding
op de veerzitting in Z uitoefent.
D is het draaipunt en V de plaats waar de veerkracht werkt.
• Bereken met de gegevens in de afbeelding de kracht van de veer
tegen de zitting in punt V .
opgave 7NK schaatsen voor vrouwen
Je ziet een afbeelding tijdens het NK 1000 m schaatsen voor vrouwen.
282pTijdens het schaatsen staat de schaatsster op een schaats.
Haar volledige gewicht van 650 N rust dan op die schaats.
Het contactoppervlak met het ijs is dan 0,46 cm2 .
• Bereken de druk onder de schaats.
293pDe schaatsster (massa = 65 kg) bereikt na een afstand van 60 m een
snelheid van 37,2 km/h.
• Bereken de bewegingsenergie bij die snelheid.
Je ziet een tabel met gegevens over de rondetijden en het vermogen dat
de schaatsster daarbij moet leveren.
| rondetijd (s) | 36 | 34 | 32 | 30 | 28 | 26 |
| vermogen (W) | 286 | 331 | 388 | 459 | 552 | 675 |
302puitwerkbijlageZet in het diagram op de uitwerkbijlage alle gegevens uit en teken de
grafiek van het vermogen tegen de rondetijd.
311puitwerkbijlageBepaal en noteer op de uitwerkbijlage het vermogen bij een rondetijd van
29 seconden.
323puitwerkbijlageDe schaatsster levert een spierkracht van 36 N en rijdt met constante
snelheid. De luchtweerstand is 80% van de totale wrijving.
• Teken in de uitwerkbijlage de vector van de luchtweerstand én de
vector van de wrijving met het ijs. Noteer de grootte van de
luchtweerstand bij de juiste vector.
333pOm een ronde van 400 m in een tijd van 32 s te schaatsen is een
voortstuwende kracht nodig.
• Bereken deze kracht. Bereken eerst de geleverde energie.
opgave 8Elektrische vouwfiets
Een vouwfiets mag je gratis meenemen in de trein. Als je na de treinreis
nog ver moet fietsen is een elektrische vouwfiets aangenaam.
Deze geeft je tijdens het fietsen een ‘duwtje in de rug’.
De elektrische vouwfiets heeft voor het leveren van trapondersteuning
een 36 V accupakket met drie accu’s in serie.
341pHoe groot is de spanning van één accu?
A 6 V
B 12 V
C 18 V
D 36 V
De elektromotor is in serie geschakeld met een regelbare weerstand en is
aangesloten op een accupakket.
352puitwerkbijlageIn de uitwerkbijlage staat een deel van het schakelschema.
• Maak het schema compleet met de regelbare weerstand en de
elektromotor.
362puitwerkbijlageTijdens het fietsen is er in de accu’s sprake van een energieomzetting.
• Noteer in het schema in de uitwerkbijlage de juiste energiesoorten.
Tijdens het fietsen met maximale ondersteuning loopt er door de motor
een stroom van 4,0 A.
372pBereken het maximale vermogen van de elektromotor.
382pDe capaciteit van het accupakket is 10 Ah.
• Bereken de tijd dat de elektromotor bij deze stroomsterkte
trapondersteuning kan bieden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 9In balance
Ontwerpster Mieke Meijer heeft een lamp met LEDs ontworpen. De lamp
bestaat onder andere uit twee houten delen waarbij één stroomdraad
zorgt voor evenwicht.
Langs het hout zitten strips van messing. Maken de twee strips contact
dan gaat de lamp branden. Messing is een goede stroomgeleider.
391pNoteer nog een stofeigenschap van messing.
401pWaarom gaat de lamp pas branden als de messing strips contact maken?
De lamp (3 V) is met een adapter aangesloten op het lichtnet (230 V).
In de adapter zit onder andere een transformator.
411pDe primaire spoel van de transformator heeft 4000 windingen.
Hoeveel windingen heeft de secundaire spoel (3 V)?
A ongeveer 3
B ongeveer 50
C ongeveer 4000
D ongeveer 30 000
421pDe LEDs in de lamp zijn parallel aangesloten. De LEDs branden.
Wat neem je waar wanneer er één LED stuk gaat?
A Alle LEDs gaan uit.
B Eén LED zal niet branden, de rest blijft even fel branden.
C Eén LED zal niet branden, de rest zal feller branden.
D Eén LED zal niet branden, de rest zal zwakker branden.
opgave 11natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL
Centraal examen vmbo
Tijdvak 2
Opgaven
Aan de secretarissen van het eindexamen van de scholen voor vmbo,
Bij het centraal examen natuur- en scheikunde 1 GL en TL vmbo op woensdag 22 juni,
aanvang 13.30 uur, moet de volgende mededeling aan het begin van de zitting bij de
kandidaten bekend zijn.
Op pagina 8 moet vraag 18 worden overgeslagen.
Het College voor Toetsen en Examens
Namens deze, de voorzitter,
drs. P.J.J. Hendrikse
