Eindexamen nederlands vmbo gl/tl 2023, tijdvak 1

Hoe wordt de tekst ingeleid in alinea 1?

De tekst wordt ingeleid door een vraag te stellen die belangrijk is voor de

tekst en door

de aanleiding voor het schrijven van de tekst te geven.

een anekdote bij de tekst te vertellen.

een voorbeeld bij het onderwerp van de tekst te geven.

het centrale probleem van de tekst te benoemen.

In alinea 1 staat dat jongeren technologie niet altijd begrijpen.

Citeer de zin uit alinea 2, alinea 3 of alinea 4 die de oorzaak hiervan

noemt.

Als je een samenvatting gaat maken van de hele tekst, welke zin uit

alinea 5 moet dan zeker worden opgenomen in de samenvatting?

Het verschil tussen wat leerlingen digitaal kunnen, is groot.

Dit blijkt uit een leerlingenmonitor in opdracht van Kennisnet, die deze

maandag verschijnt.

Voor dit onderzoek, uitgevoerd door de Universiteit Twente, maakten

746 leerlingen tussen 10 en 13 jaar een digitale toets, waarbij ze

bijvoorbeeld een sterk wachtwoord moesten bedenken en informatie

op internet moesten opzoeken.

Vwo’ers blijken over meer digitale vaardigheden te beschikken dan

vmbo’ers, maar er zijn ook hoog presterende vmbo’ers en laag

presterende vwo’ers.

“Dat digitale vaardigheden (‘geletterdheid’) belangrijk zijn, daarover zijn

de meesten het wel eens.” (regels 55-58)

Citeer de zin uit alinea 7 waaruit het duidelijkst blijkt dat de politiek

digitale vaardigheden belangrijk vindt.

“Hoe ze dat doen, verschilt. (regel 75) Digitale geletterdheid is een breed

onderwerp: het gaat van weten hoe Word werkt tot hoe je je privacy kunt

beschermen, van informatie opzoeken tot programmeren.” (regels 75-80)

Wat is het verband tussen de eerste en de tweede zin?

De eerste zin is een uitspraak en de tweede zin is

een conclusie.

een gevolg.

een samenvatting.

een uitwerking.

“(…) is er een beweging gaande waarbij schoolbesturen kijken hoe ze het

vakgebied in bestaande lessen kunnen integreren.” (regels 82-86)

Kruis in de tabel in de uitwerkbijlage aan welke activiteiten

voorbeelden zijn van geïntegreerde digitale geletterdheid.

In alinea 10 wordt het ‘App Noot Muis’-project genoemd.

Citeer de zin uit alinea 10 die samenvat wat dit project inhoudt.

Wat is het verband tussen de alinea’s 11, 12 en 13?

Alinea’s 12 en 13 geven een gevolg bij alinea 11.

Alinea’s 12 en 13 geven voorbeelden bij alinea 11.

Alinea’s 12 en 13 vormen een opsomming samen met alinea 11.

Alinea’s 12 en 13 vormen een tegenstelling bij alinea 11.

Alinea 14 bestaat uit twee uitspraken van Jelte Wolters:

zin 1: “Het valt elke keer weer op hoeveel jongeren tussen de 12 en 14

jaar al meegemaakt hebben op internet.”

zin 2: “Bijna de helft is weleens benaderd in de privéchat van een game,

door een onbekende, die vragen stelt als: Hoe zie je eruit?”

Als je een samenvatting van de tekst gaat maken, welke van

bovenstaande uitspraken moet je dan opnemen in de samenvatting?

alleen zin 1

alleen zin 2

zin 1 én zin 2

Wat is de functie van alinea 15?

Alinea 15 geeft

een conclusie.

een nuancering.

een samenvatting.

een toekomstverwachting.

Wat is het belangrijkste doel van deze tekst?

De tekst wil lezers

ervan overtuigen dat jongeren digitale vaardigheden nodig hebben in

de maatschappij.

ervan overtuigen dat scholen digitale geletterdheid moeten aanbieden.

informeren over het feit dat ook jongeren digitale vaardigheden

moeten leren.

informeren over wat digitale geletterdheid onder jongeren precies

inhoudt.

In alinea 1 wordt de tekst ingeleid door de aanleiding voor het schrijven

van de tekst te geven.

Op welke twee andere manieren wordt de tekst ingeleid in alinea 1?

Kruis in de tabel in de uitwerkbijlage de juiste antwoorden aan.

“Dat betreft een op de drie proefdieren.” (regels 11-12)

Waar verwijst ‘Dat’ naar? Citeer het zinsgedeelte waar ‘Dat’ naar

verwijst.

In alinea 1 zegt Hendriksen: “We gaan gestaag de goede kant op.”

(regels 12-13)

Wat bedoelt hij met deze uitspraak?

Alternatieven voor dierproeven worden langzaam uitgebannen.

Binnenkort is er een studiedag over proefdiergebruik voor medicijnen.

De geneesmiddelen worden steeds veiliger en werkzamer.

Er worden steeds minder proefdieren gebruikt voor medicijnen.

In alinea 2 legt Hendriksen het verschil uit tussen proefdiertesten voor

medicijnen en proefdiertesten voor vaccins.

Wat is het verschil tussen deze testen? Vul de zin in de uitwerkbijlage

aan. Gebruik hiervoor de informatie uit alinea 2. Gebruik in totaal

maximaal 30 woorden.

Welke zin uit alinea 3 bevat informatie die zeker in een samenvatting van

deze tekst opgenomen moet worden?

Het gebruik is al flink verminderd.

Overleefde het dier de test, dan was het vaccin werkzaam.

En bij vaccins tegen difterie testen we de veiligheid op celkweken.

Dan hebben we helemaal geen proefdieren meer nodig.

Hendriksen vindt de maatschappij hypocriet als het gaat om dierproeven.

Maak duidelijk wat volgens hem tegenstrijdig is. Noteer het antwoord

in de uitwerkbijlage. Baseer je antwoord op de informatie uit alinea 6.

Gebruik maximaal 25 woorden.

Met welk doel lijkt deze tekst te zijn geschreven?

De tekst wil de lezer vooral

informeren over de verschillende ontwikkelingen in het

proefdiergebruik voor geneesmiddelen.

informeren over het feit dat mensen hypocriet zijn als het gaat om hun

houding tegenover proefdiergebruik.

overtuigen van de noodzaak om proefdieren voor

geneesmiddelenonderzoek te gebruiken.

overtuigen van het feit dat proefdiergebruik voor medicijnen

teruggedrongen moet worden.

De foto in deze advertentie trekt de aandacht van de lezer.

Welke andere functie heeft de foto in deze advertentie?

De foto is nodig om de tekst te kunnen begrijpen.

De foto ondersteunt de inhoud van de tekst.

De foto toont de inhoud van de bijbehorende tekst.

De foto voegt nieuwe inhoudselementen aan de tekst toe.

In de tekst staat: “Om het voor de toekomst veilig te stellen, gaan we in

die toekomst investeren.”

Van welk tekstverband is sprake in deze zin?

doel - middel

oorzaak - gevolg

probleem - oplossing

uitspraak - voorwaarde

Behalve het doel om lezers aan te sporen de website te bezoeken, heeft

Vitens nog een doel met deze advertentie.

Welk doel is dat?

lezers informeren over de toekomstplannen en de prijzen van

drinkwater

lezers overhalen om geld te investeren in nieuwe

waterzuiveringsinstallaties

lezers overtuigen van de noodzaak om duurzaam water te produceren

lezers waarschuwen voor risico’s van niet-duurzaam geproduceerd

drinkwater

In de advertentie wordt beweerd dat schoon en veilig drinkwater

onbetaalbaar is.

Wat bedoelt Vitens met ‘onbetaalbaar’?

Vitens denkt dat schoon en veilig drinkwater in de toekomst een

schaarste wordt.

Vitens vindt dat schoon en veilig drinkwater van een onschatbare

waarde is.

Vitens vreest dat schoon en veilig drinkwater voor sommige mensen

erg duur is.

Vitens waarschuwt dat schoon en veilig drinkwater in de toekomst

duurder wordt.

Wat is het hoofdonderwerp van deze tekst?

activiteiten om de leesmotivatie van jongeren in kaart te brengen

activiteiten om jongeren aan het lezen te krijgen

inspanningen van bibliotheken om meer leden te werven

inspanningen van scholen om jongeren meer te laten lezen

Waarom worden in de bibliotheek van Veenendaal hiphoplessen

gegeven? Vul de zin in de uitwerkbijlage aan.

Citeer de zin uit alinea 4 waarin duidelijk wordt waarom de daling van het

leesniveau van jongeren een probleem is.

Wat is het verband tussen alinea 5 en alinea 6?

Alinea 6 geeft een

aanleiding voor de constatering van Marleen Davelaar.

bewering over de afnemende leesmotivatie.

uitleg bij de constatering van Marleen Davelaar.

voorbeeld van de afnemende leesmotivatie.

Docent Marleen Davelaar signaleert bij haar leerlingen een probleem als

gevolg van de ontlezing.

Citeer de zin uit alinea 7 of alinea 8 waarin dit probleem wordt

vermeld.

In alinea 10 staan de volgende twee zinnen: “Thuis lezen ouders steeds

minder vaak. Jongeren missen zo een goed voorbeeld, leren niet dat

lezen ook leuk en ontspannend kan zijn.” (regels 94-98)

Wat is het verband tussen de eerste en de tweede zin?

In de tweede zin staat een

conclusie.

gevolg.

opsomming.

reden.

In de tekst wordt beweerd dat er een verband is tussen hiphop en lezen.

Citeer de zin uit alinea 2, alinea 12 of alinea 14 die dit verband het

best duidelijk maakt.

Wat is het doel van deze tekst?

lezers informeren over activiteiten van bibliotheken om ontlezing te

bestrijden

lezers informeren over het verband tussen hiphop en boeken

lezers overtuigen van het belang van hiphoplessen in de bibliotheek

lezers overtuigen van het nut van de bibliotheek om ontlezing tegen te

gaan

Waarmee wordt de tekst in de alinea’s 12 tot en met 14 afgesloten?

met een conclusie over hiphoplessen in de bibliotheek

met nieuwe informatie over manieren om ontlezing tegen te gaan

met een samenvatting van de activiteiten in de bibliotheek

met een verwijzing naar het voorbeeld uit de alinea’s 1 en 2

Je moet een samenvatting van tekst 4 maken, met het onderwerp

‘ontlezing’.

Welke vijf zinnen uit de tekst bevatten informatie die zeker in de

samenvatting opgenomen moet worden? Kruis de juiste antwoorden

aan in de tabel in de uitwerkbijlage.

(1) Boekenwinkels zien de laatste tijd iets opmerkelijks: een boek

verkoopt ineens zo goed dat het bijna meteen is uitverkocht. Nee, het is

geen nieuw boek en het heeft niet onlangs een prijs gewonnen. Wat is er

aan de hand?

(2) Grote kans dat #booktok er iets mee te maken heeft. Via die hashtag

wisselen TikTok-gebruikers leestips uit. Met succes: de hashtag heeft

wereldwijd al miljoenen boekentips opgeleverd.

(3) Ook in Nederland beginnen mensen voorzichtig met #booktok. Zo is er

de 19-jarige Noah (@jetweedevader) die zijn jonge publiek kennis laat

maken met schrijvers zoals Kluun.

(4) Of Soraya Riem, die jongeren enthousiast wil maken over

Nederlandse literatuur. Soms met een persoonlijke motivatie. Zoals

‘Confettiregen’ van Splinter Chabot, waarin ze veel van haar eigen

coming-out herkent: “Dit is echt zo’n boek waarvan ik had gewild dat het

er was toen ik 15 was. Gewoon om te weten dat ik niet alleen was.”

(5) Wie zelf op onderzoek uit wil, kan naast de hashtag #booktok ook de

Nederlandse variant #boektok proberen. Andere populaire varianten zijn

#romancebooktok of #horrorbooktok.

Het tekstfragment begint met de zin: “Boekenwinkels zien de laatste tijd

iets opmerkelijks: een boek verkoopt ineens zo goed dat het bijna meteen

is uitverkocht.”

Waarom is dit opmerkelijk, gezien wat er in tekst 4 wordt

geconstateerd over de leesmotivatie van jongeren? Noteer je

antwoord in eigen woorden in de uitwerkbijlage en gebruik hiervoor

maximaal 15 woorden.

In het tekstfragment staat waarom TikTok-gebruikers leestips uitwisselen.

Noteer twee redenen die hiervoor in het tekstfragment worden

genoemd.

Zowel de hoofdtekst als het tekstfragment gaat over jongeren en lezen.

Hoe is het tekstfragment het best te typeren ten opzichte van de

hoofdtekst?

als een aanvulling op manieren om de leesmotivatie van jongeren te

verbeteren

als een conclusie van onderzoek om de leesmotivatie van jongeren te

verbeteren

als een verklaring voor de afnemende leesmotivatie van jongeren

als een voorbeeld van afnemende leesmotivatie van jongeren

In de les Nederlands is besproken dat het lezen van verhalen en

gedichten je kan helpen om je beter in anderen in te leven en om meer

begrip voor elkaar op te brengen. Tijdens deze les hebben jullie de

teksten ‘De strijd van de bieb om de puber die niet lezen wil’ en ‘TikTok

krijgt jong en oud weer aan het lezen via de hashtag #booktok’

behandeld.

Er ontstaat een discussie in de klas over de leesmotivatie van jongeren en

het bibliotheekbezoek van klasgenoten. Sommige klasgenoten vinden het

onzin dat jongeren gemotiveerd moeten worden om de bibliotheek te

bezoeken. Andere leerlingen zien er het nut juist wel van in, want zo ga je

meer lezen en lezen blijkt goed te zijn voor jongeren.

De docent Nederlands vestigt jullie aandacht op de ideeënwedstrijd die de

openbare bibliotheek in jullie woonplaats houdt. De bibliotheek wil

namelijk dat jongeren vaker de bibliotheek bezoeken en daardoor meer

gaan lezen. Deelnemers aan de wedstrijd moeten twee ideeën insturen

om meer jongeren naar de bibliotheek te krijgen. Onder de beste ideeën

wordt een iPad verloot met daarop tien e-books naar keuze.

Jij wilt graag een iPad winnen en besluit mee te doen aan deze wedstrijd.

Je stuurt een e-mail naar de bibliotheek met jouw ideeën om meer

jongeren naar de bibliotheek te krijgen. Je krijgt het e-mailadres van jouw

docent.

Schrijf de e-mail naar mevrouw Annelies Jansen van de bibliotheek. Een

aantal gegevens is al voorgedrukt in de uitwerkbijlage. Vermeld het

onderwerp van je e-mail in de onderwerpregel. Gebruik voor deze e-mail

de gegevens hierboven en eventueel de tekst ‘De strijd van de bieb om de

puber die niet lezen wil’ en het bijbehorende tekstfragment. Gegevens die

niet in de opdracht staan, moet je zelf bedenken.

Besteed in jouw e-mail aandacht aan de volgende punten:

− de aanleiding voor het schrijven van de e-mail: deelname

ideeënwedstrijd;

− jezelf voorstellen met naam en leeftijd;

− een beschrijving van de discussie in de klas met minimaal twee

verschillende meningen van leerlingen;

− jouw mening over lezen;

− twee ideeën om meer jongeren naar de bibliotheek te krijgen;

− per idee een passend argument dat jouw idee ondersteunt;

− wat je hoopt te bereiken met je e-mail;

− geef aan dat je een reactie wenst.

Sluit je e-mail af met ‘Met vriendelijke groet,’ of ‘Hoogachtend,’ en je

eigen voor- en achternaam.

Let op: Zorg ervoor dat je tekst minimaal uit 100 woorden bestaat.

Bij minder dan 100 woorden krijg je geen punten voor taalgebruik.