bij dit examen
LET OP: Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 51e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 51e.
Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
51e druk van de atlas.
opgave 1Migratie en mobiliteit (opgave 1)
Op weg naar een autoafhankelijke maatschappijIn de afgelopen decennia heeft de mobiliteit een enorme vlucht genomen. Met name het
autobezit en –gebruik zijn explosief gestegen: het aantal personenauto’s is sinds de jaren
zestig van de twintigste eeuw meer dan vertienvoudigd, van 600.000 naar 6,5 miljoen
exemplaren. Het aantal verreden kilometers steeg in dezelfde periode van nog geen
40 miljard naar ruim 225 miljard per jaar. Daarmee reizen alle Nederlanders tezamen
jaarlijks inmiddels meer dan 5,6 miljoen keer de aardbol rond. (…) De mobiliteitsgroei wordt
vaak verklaard uit een aantal ontwikkelingen. Ten eerste de demografische ontwikkelingen,
zoals de bevolkingsgroei. Sociaal-economische ontwikkelingen, zoals de welvaartsstijging
en het hiermee samenhangende autobezit, bieden een tweede verklaring. Een derde
veelgenoemde verklaring wordt gevormd door de ruimtelijke ontwikkelingen (…), maar ook
sociale en culturele ontwikkelingen en trends zijn van invloed op de mobiliteit.
vrij naar: rapport Mobiel in de tijd, op weg naar een autoafhankelijke maatschappij,
Sociaal Cultureel Planbureau, oktober 2003
12p
Noem twee verschillende ruimtelijke ontwikkelingen (geen voorbeelden) die in de periode
1975-2000 van invloed zijn geweest op de mobiliteit in Nederland.
Een belangrijke sociaal-culturele ontwikkeling die het Sociaal Cultureel Planbureau in zijn
rapport ‘Mobiel in de tijd’ noemt, is de individualisering van de samenleving.
22p
Waarom leidt individualisering tot een toename van de mobiliteit?
Aantal verplaatsingen binnen Nederland naar vervoerswijzen, 1975-2000 (per persoonvan 12 jaar en ouder per week)
vrij naar: rapport Mobiel in de tijd, op weg naar een autoafhankelijke maatschappij,
Sociaal Cultureel Planbureau, oktober 2003
31p
Geef op basis van de cijfers in bron 2 een argument vóór de opvatting dat wij op weg zijn
naar een autoafhankelijke maatschappij.
41p
Welk gegeven ontbreekt in bron 2 om te kunnen aantonen dat de Nederlander steeds
afhankelijker wordt van de auto?
opgave 2Migratie en mobiliteit (opgave 2)
Als het groeikernenbeleid van de overheid uit de jaren zestig en zeventig met het huidige
VINEX-beleid wordt vergeleken, zijn er zowel verschillen als overeenkomsten te
ontdekken.
52p
Noem twee verschillen tussen het groeikernenbeleid en het VINEX-beleid.
In de ‘noordvleugel’ van de Randstad zijn in de periode 2010-2030 150.000 nieuwe
woningen gepland.
Tenminste zestigduizend woningen komen te staan binnen de grenzen van de bestaande
steden. Dit past in het compactestadbeleid van de overheid uit de Vierde Nota over de
Ruimtelijke Ordening. Een van de peilers van dit beleid is het verminderen van het
vertrekoverschot van de grote steden.
Doelen van het compactestadbeleid worden op verschillende ruimtelijke schalen
nagestreefd.
62p
Geef twee doelen van het compactestadbeleid op
lokale schaal die men via het verminderen
van het vertrekoverschot wil realiseren.
72p
Geef twee doelen van het compactestadbeleid op
regionale schaal die men via het
verminderen van het vertrekoverschot wil realiseren.
opgave 3Migratie en mobiliteit (opgave 3)
Kamer worstelt met problemen in achterstandswijkenGedwongen spreiding is ‘heel bespreekbaar’
Politieke partijen in de Tweede Kamer worstelen met gedwongen spreiding van
kansarme nieuwkomers, vaak allochtonen. VVD’er Hofstra: “Niks doen betekent dat we
ze afschrijven.”
(…)
In de Tweede Kamer haastten CDA’ers, PvdA’ers en enkele VVD’ers zich de laatste dagen
om spreiding van kansarme bewoners uit de grote steden over randgemeenten en dorpen
‘bespreekbaar’ te noemen – of zelfs ‘wenselijk’.
Het onderwerp is beladen omdat de ‘kansarmen’ in de praktijk veelal van Antilliaanse,
Nigeriaanse, Somalische of andere allochtone afkomst zijn.
De Kamerwoordvoerders van CDA, PvdA, VVD en andere partijen onderstrepen dat voor
hen een limiet op het aantal allochtonen als zodanig níet bespreekbaar is. Is er eigenlijk wel
sprake van een opschuivende grens in het politieke debat over gedwongen spreiding? (…)
bron: NRC Handelsblad, 9 september 2003
Gedwongen spreiding heeft voor- en tegenstanders.
82p
Welke argumentatie kan een voorstander van gedwongen spreiding gebruiken?
92p
Welke argumentatie kan een tegenstander van gedwongen spreiding gebruiken?
De kans op succes van gedwongen spreiding is twijfelachtig.
102p
Geef daarvoor twee argumenten.
opgave 4Migratie en mobiliteit (opgave 4)
bron 5 Herkomst en opvang van vluchtelingen, 2001 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 x1000 opvanglanden Nederland Ethiopië India Algerije Guinee Uganda Kenia Saudi-Arabië Armenië China Zambia Sudan DR Congo voormalig Joegoslavië VS Tanzania Duitsland Iran 2198 2000 1500 1000 500 x1000 vrij naar: Sutcliffe, B., Hoe groot is jouw wereld? 100 feiten in beeld, Novib, 2002 De interactietheorie van Ullman is goed bruikbaar om de migratie van vluchtelingen naar Pakistan en Iran te verklaren.
opgave 5Vervoer en ruimtelijke inrichting (opgave 5)
Aanleg van nieuwe infrastructuur stuit vaak op bezwaren van ecologische aard. Dat geldt
zeker ook voor de aanleg van de HSL-Zuid. Toch past volgens de regering de aanleg van
deze hogesnelheidslijn van Amsterdam via Schiphol, Rotterdam en Brussel naar Parijs goed
in haar milieubeleidsplan dat gericht is op duurzame ontwikkeling.
142p
Leg uit waarom de HSL-Zuid, door zijn functie binnen Europa, een bijdrage kan leveren
aan een meer duurzame ontwikkeling.
Drie mogelijke trajecten voor een deel van de Hogesnelheidslijn-Zuid
SCHIPHOL Hoofddorp Nieuw- Vennep A4 Aalsmeer Noordwijk aan Zee A44 T Leiden Leiderdorp R Alphen a/d Rijn A BBLN H A4 A1 E N G R O E Woerden DEN HAAG Boskoop Zoetermeer WB3 Waddinxveen Pijnacker Gouda Delft A13 ROTTERDAM Legenda: HSL-station bestaande spoorlijn 0 5 10 km bebouwde kom traject HSL autoweg tunnel BBLN WB3 tracévarianten A1
vrij naar: Stil, H., De Megaprojecten, Den Haag, 1996
151p
Welke gemeente is, wat betreft de bereikbaarheid op Europese schaal, de grote verliezer bij
de keuze van de regering voor de A1-variant?
163p
Op welke drie manieren is rekening gehouden met de ruimtelijke kwaliteit in het
trajectgebied van de A1-variant?
opgave 6Vervoer en ruimtelijke inrichting (opgave 6)
Het Rotterdamse havengebiedvrij naar: www.portofrotterdam.com
Ruimte voor nieuwe havenactiviteiten kan, behalve op een nieuw aan te leggen
2e Maasvlakte, ook gezocht worden in de bestaande Rotterdamse haven. Inbreiden en
intensiveren op de bestaande haventerreinen kan een bijdrage leveren aan de beoogde
versterking van deze mainport. De mogelijkheden daartoe zijn echter om een aantal redenen
beperkt. Zo zijn bijvoorbeeld de meeste nog beschikbare kavels te klein.
172p
Geef met behulp van bron 7 en kaart 25A (51e druk: 21A) nog twee argumenten voor de
beperkte mogelijkheden voor inbreiding en intensivering.
Containeroverslag in de Hamburg – Le Havre range [aantal TEU’s x1000 (Twenty feetEquivalent Unit)]
Jaar Rotterdam Hamburg Antwerpen Bremen Overige Totaal havens 1990 3.663 1.969 1.549 1.198 1.339 9.718 1991 3.783 2.189 1.761 1.264 1.366 10.363 1992 4.125 2.269 1.836 1.315 1.403 10.948 1993 4.167 2.486 1.876 1.358 1.563 11.450 1994 4.540 2.726 2.208 1.502 1.643 12.619 1995 4.787 2.890 2.329 1.524 1.666 13.176 1996 4.972 3.054 2.654 1.543 1.790 14.013 1997 5.495 3.337 2.969 1.703 2.000 15.504 1998 6.012 3.547 3.266 1.812 2.222 16.859 1999 6.342 3.738 3.624 2.181 2.392 18.277 2000 6.274 4.248 4.082 2.737 2.640 19.981 2001 6.096 4.689 4.218 2.915 2.613 20.531 2002 6.515 5.374 4.777 2.999 2.903 22.568
vrij naar: www. portofrotterdam.com
Bron 8 is vanwege het grote aantal cijfers moeilijk leesbaar. Om snel een vergelijking te
kunnen maken tussen de containeroverslag in de genoemde havens, verdient het daarom
aanbeveling deze cijfers te verwerken in een cirkeldiagram.
185puitwerkbijlage
Maak op de uitwerkbijlage met behulp van de cijfers uit bron 8 twee cirkeldiagrammen, één
voor het jaar 1990 en één voor het jaar 2002.
Doe dat volgens de gebruikelijke manier van weergeven.
191p
Welke conclusie kun je aan de hand van deze twee cirkeldiagrammen of aan de hand van
bron 8 trekken over de ontwikkeling van het aandeel van Rotterdam in de totale
containeroverslag?
Al sinds jaren kiezen opeenvolgende regeringen ervoor de distributie van goederen via
Nederland te stimuleren onder het motto ‘Nederland Distributieland’.
Daartoe zijn diverse grote infrastructurele projecten in uitvoering. Toch wordt ‘Nederland
Distributieland’ niet door iedereen als een verstandige keuze gezien.
203p
Wat vind jij? Is ‘Nederland Distributieland’, met de daarbij behorende grote infrastructurele
projecten, wel of geen verstandige keuze?
Licht je standpunt toe door vanuit drie van de vier dimensies die wij bij geografische
probleemstellingen onderscheiden een argument vóór of tégen te noemen.
opgave 7Vervoer en ruimtelijke inrichting (opgave 7)
Ethiopië, een land op zoek naar betrouwbare transportroutesProblemen met betrekking tot de verkeersverbindingen in een ontwikkelingsland kunnen
goed geïllustreerd worden aan de hand van de situatie in Ethiopië. In 1936 werd dit land, dat
al sedert de eerste eeuw na Christus onafhankelijk was, veroverd door het Italië van
Mussolini. Samen met Eritrea, dat sinds het einde van de 19e eeuw een Italiaanse kolonie
was, werd het in 1941 bevrijd door de Engelsen. Eritrea vormde aanvankelijk, op aandringen
van de Verenigde Naties, een federatie met Ethiopië, maar al spoedig ontstond er een
bevrijdingsbeweging die het in 1993 lukte Eritrea volledig onafhankelijk te maken. In 1998
kwam het tot een grensoorlog tussen Ethiopië en Eritrea die tot eind 2000 zou duren. Een
definitief grensverdrag tussen beide landen stuit vooralsnog op bezwaren van Ethiopische
kant.
bron: Citogroep
Ethiopië en zijn buurlandenbron: Arnold, G., World Strategic Highways, Londen, 2000
In 1993 slaagde Eritrea erin zich los te maken van Ethiopië.
211p
Wat was, afgezien van nationalistische motieven, voor Ethiopië de belangrijkste politiek-
geografische reden om zich destijds tegen de onafhankelijkheid van Eritrea te verzetten?
De spoorlijn van Djibouti naar Addis Abeba, nu nog gemeenschappelijk eigendom van
Ethiopië en Djibouti, werd ruim 100 jaar geleden aangelegd door een Europese
onderneming.
223p
Uit welk land was deze onderneming afkomstig? Geef met vermelding van een atlaskaart de
verklaring voor je antwoord.
In 1995 is Ethiopië met financiële steun van de EU en de Wereldbank begonnen met een
omvangrijk wegenbouwprogramma. Hoewel betere verbindingen met de buurlanden voor
Ethiopië van het grootste belang zijn, lijkt het niet erg waarschijnlijk dat de Ethiopische
regering daaraan prioriteit heeft gegeven.
231p
Noem met behulp van een kaart uit de atlas de belangrijkste reden dat de Ethiopische
regering geen prioriteit heeft gegeven aan betere verbindingen met de buurlanden.
Tijdens het bezoek van een Nederlandse handelsdelegatie aan Ethiopië in mei 2003 wees de
Nederlandse ambassadeur op de kansen die er in dit land waren voor Nederlandse
ondernemers bij het opzetten van een tuinbouwbedrijf gericht op export naar Europa.
Stel jij bent als ondernemer geïnteresseerd in die mogelijkheid.
243p
Waar in Ethiopië zou jij dat tuinbouwbedrijf dan vestigen? Leg je keuze uit en laat daarbij
alleen de locatiefactor ‘transportmogelijkheden naar Europa’ meewegen.
opgave 8Actieve aarde (opgave 8)
Een onderverdeling van vulkanische gesteentenvrij naar: Gea, driemaandelijks tijdschrift van de Stichting Geologische Activiteiten,
maart 2002
De gesteenten worden ingedeeld in drie hoofdgroepen.
251p
Tot welke hoofdgroep behoren de gesteenten afgebeeld in bron 11?
261p
Geef de naam van het gesteente aangegeven met de letter A in bron 11.
De chemische samenstelling van de verschillende gesteenten afgebeeld in bron 11 is min of
meer gelijk.
272p
Leg uit waarom ze er dan toch zo verschillend uitzien.
opgave 9Actieve aarde (opgave 9)
bron 12 Ontwikkeling van de oceaancirculatie in de periode van 125 miljoen jaar geleden tot 6,5 miljoen jaar geleden De gebergten zijn lichte lijnen op het land, de witte pijlen zijn zeestromen aan de oppervlakte. vrij naar: Wateren, D. van der, De dynamische aarde: tektoniek, morfologie en klimaatverandering, in: Gea, driemaandelijks tijdschrift van de Stichting Geologische Activiteiten, december 2001
→ Is in de periode van 60 miljoen jaar tot 6,5 miljoen jaar geleden de vulkanische activiteit langs de westkust van het Zuid-Amerikaanse continent ten opzichte van de vorige periode toegenomen, afgenomen of hetzelfde gebleven? Leg je keuze uit met behulp van bron 12. Veranderingen in de ligging van continenten leidden tot veranderingen in de oceaancirculatie tijdens het Tertiair.
opgave 10Actieve aarde (opgave 10)
Morfotektoniek en diepzeereliëf (vergroting van een deel van de atlaskaart)vrij naar: De Grote Bosatlas 140A (51e druk: 187A, in: extra materiaal voor de Tweede
Fase)
Op het lijnstuk p-q van de lijn A-B zijn zeer grote hoogteverschillen te zien.
312p
Geef daarvoor de verklaring.
In het proces dat heeft geleid tot het ontstaan van het hoogste punt op het traject p-q zijn
drie fasen te onderscheiden.
323p
Noem deze drie fasen.
De lijn A-B afgebeeld op bron 13 loopt voor een belangrijk deel over een plaatgrenszone.
333puitwerkbijlage
Teken op pagina 2 van de uitwerkbijlage een zo nauwkeurig mogelijke dwarsdoorsnede van
het reliëf van de aardkorst langs de lijn A-B.
Gebruik hierbij ook kaart 140A (51e druk: 187A) en 171 (51e druk: 153).
341p
Tot welk vulkaantype behoren de meeste vulkanen afgebeeld op kaart 140A
(51e druk: 187A)?
opgave 11Actieve aarde (opgave 11)
Grootschalige ontbossing in het Amazonegebied kan leiden tot minderregen
In de jaren tachtig van de 20e eeuw is in het Amazonegebied op grote schaal het
oorspronkelijke regenwoud gekapt en vervangen door landbouwgrond. In eerste instantie
waren het arme boeren uit de grote steden die in het Amazonegebied hun heil zochten. Ze
maakten drie tot vier jaar gebruik van het ontboste land om landbouwproducten te telen.
Daarna raakte de grond uitgeput en werd het gebied gebruikt voor extensieve veeteelt.
De gevolgen van deze omvorming zijn te berekenen met klimaatmodellen. Deze modellen
laten zien dat bij grootschalige ontbossing (in dit geval als het hele Amazone-oerwoud wordt
omgevormd tot grasland) er minder regen zal vallen in het Amazonegebied, maar ook
daarbuiten. Sommige modellen voorspellen zelfs dat er te weinig regen zal vallen om het
herstel van het bos mogelijk te maken (…).
vrij naar: Dolman, H., Klimaatverandering, in: Mens & Wetenschap,
augustus-september 2001
Volgens bron 14 zal massale ontbossing van het Amazonegebied zorgen voor een
vermindering van de neerslag in dit gebied.
353p
Beredeneer op welke wijze massale ontbossing kan leiden tot vermindering van de neerslag.
Grootschalige boskap in het Amazonegebied heeft niet alleen gevolgen voor de neerslag op
continentale schaal, maar ook voor de stralingsbalans.
363p
Beredeneer op welke wijze massale ontbossing van invloed is op de stralingsbalans.
