opgave 1Opgave 1 − Plastic afval als grondstof
Wereld
Opgave 1 − Plastic afval als grondstof
Bij deze opgave hoort bron 1.
Gebruik bron 1.
De productieketen van producten gemaakt van gerecycled plastic wijkt af
van productieketens met een traditionele centrum-periferieverhouding.
11pGeef aan waarin de productieketen van producten gemaakt van
gerecycled plastic afwijkt.
China is decennialang de grootste importeur van plastic afval geweest. In
2017 besloot China te stoppen met deze import.
23pGeef
− een reden waarom juist China decennialang de grootste importeur van
plastic afval geweest is;
− twee redenen waarom China de import van plastic afval uiteindelijk
verbood.
Gebruik in het kaartenkatern de kaart Aarde Minerale grondstoffen.
De Europese Unie heeft besloten de recycling van onder andere plastic
afval te stimuleren.
32pBeredeneer waarom recycling kan bijdragen aan een minder kwetsbare
geopolitieke positie van de Europese Unie.
Plastic afval in andere landen verwerken is een vorm van ruimtelijke
afwenteling. Door politieke globalisering kan ruimtelijke afwenteling
worden tegengegaan.
42pGeef
− een omschrijving van het begrip ruimtelijke afwenteling;
− een reden waarom politieke globalisering ruimtelijke afwenteling kan
tegengaan.
opgave 2Opgave 2 − De Pan-American Highway: mind the gap
Bij deze opgave horen de bronnen 2 tot en met 6.
Gebruik bron 2.
Het initiatief om de verbinding tussen Noord-, Midden- en Zuid-Amerika te
verbeteren is 100 jaar geleden door de Verenigde Staten genomen.
52pGeef een reden waarom de Verenigde Staten deze verbinding wilden
verbeteren
− vanuit de economische dimensie;
− vanuit de politieke dimensie.
Gebruik de bronnen 2 en 3.
62pBeredeneer dat de Pan-American Highway op nationaal schaalniveau
meer bijdraagt aan economische integratie dan op intercontinentaal
schaalniveau.
Betrek in je antwoord beide schaalniveaus.
Gebruik de bronnen 2 tot en met 4.
In 2021 en 2022 werden veel meer migranten geregistreerd bij de
Darién Gap dan in de jaren daarvoor.
71pGeef aan dat politieke veranderingen in vestigingslanden invloed kunnen
hebben op migratiestromen.
Gebruik de bronnen 4 tot en met 6 en het kaartenkatern.
De letter x in bron 4 is van een land in het Caribisch gebied. De letter y is
van een land in Zuid-Amerika.
82pNoteer de letters x en y onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van het juiste land.
Gebruik de bronnen 5 en 6.
Niet alle migranten die via de Pan-American Highway naar de
Verenigde Staten willen gaan, bereiken hun einddoel. Veel migranten
vestigen zich uiteindelijk in Mexico.
92pGeef een reden waarom Mexico voor veel van deze migranten een
gunstige eindbestemming kan zijn
− vanuit de economische dimensie;
− vanuit nog een andere dimensie.
opgave 3Opgave 3 − Overstromingen in Pakistan
Aarde
Opgave 3 − Overstromingen in Pakistan
Bij deze opgave horen de bronnen 7 en 8.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
In bron 7 staan foto's van vier rivieren: Indus, Mekong, Mississippi en Ob.
102pNoteer de namen van deze rivieren onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke rivier de letter van de bijbehorende foto.
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
Overstromingen van de Indus treffen Pakistan vooral in de periode
juli − september. Een van de oorzaken hiervan is de vele neerslag in deze
periode.
112pGeef
− de oorzaak waardoor juist in deze periode veel neerslag valt;
− nog een andere natuurlijke oorzaak waardoor de Indus juist in deze
periode vaak overstroomt.
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
Niet alleen grote hoeveelheden neerslag, maar ook kenmerken van het
landschap van Pakistan dragen bij aan overstromingen. Zo stroomt in de
bovenloop van de Indus door het steile reliëf het water daar snel af.
122pGeef
− nog een ander kenmerk van het landschap in de bovenloop van de
Indus waardoor water daar snel afstroomt;
− een kenmerk van het landschap in de benedenloop van de Indus
waardoor daar overstromingen plaatsvinden.
Gebruik bron 8.
Volgens de Pakistaanse minister wordt klimaatverandering veroorzaakt
door het Westen. Klimaatonderzoeker Pieter Pauw stelt dat Pakistan
zeker een punt heeft, maar dat Pakistan ook zijn eigen aandeel in de
overstromingsramp moet erkennen.
132pGeef
− een argument waarom Pakistan een punt heeft door de schuld van
klimaatverandering bij het Westen te leggen;
− een maatregel die de Pakistaanse overheid kan nemen om de kans op
overstromingen te verminderen.
opgave 4Opgave 4 − Het Centraal Massief in Frankrijk
Bij deze opgave horen de bronnen 9 en 10.
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern.
Het Centraal Massief is lager en heeft minder reliëf dan de Alpen.
142pLeg het ontstaan van dit verschil uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 9.
Hieronder staan gesteenten en geomorfologische verschijnselen
aangegeven:
− metamorf gesteente − schildvulkaan
− sedimentgesteente − uitvloeiingsgesteente
153pNoteer de letters a tot en met d uit bron 9 onder elkaar op je
antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het juiste gesteente of het juiste
geomorfologische verschijnsel.
Gebruik de bronnen 9 en 10.
In het Centraal Massief liggen meer dan 400 vulkanen die inmiddels
uitgedoofd zijn.
163pBeschrijf in drie stappen het ontstaan van deze vulkanen.
Gebruik bron 9.
Het Centraal Massief was tijdens de laatste ijstijd bedekt met ijs.
172pToon met een aanwijzing uit de bron aan of de laatste
vulkaanuitbarstingen in het Centraal Massief vóór, tijdens of ná de laatste
ijstijd plaatsvonden.
opgave 5Opgave 5 − De Pamparegio
Zuid-Amerika
Opgave 5 − De Pamparegio
Bij deze opgave horen de bronnen 11 en 12.
Gebruik bron 11 en het kaartenkatern.
Grote delen van de Pamparegio hebben een gunstig klimaat voor
grootschalige landbouw.
182pGeef vanuit de dimensie natuur nog twee andere kenmerken van de
Pamparegio, waardoor deze regio geschikt is voor grootschalige
landbouw.
Gebruik bron 11.
Tussen 1930 en 1960 vond industrialisatie plaats in de landen die in de
Pamparegio liggen. Toch groeide de export van industrieproducten
nauwelijks.
191pGeef vanuit de politieke dimensie aan waarom de export van
industrieproducten toch nauwelijks groeide.
De afgelopen 30 jaar zijn veel voedselgewassen uit de Pamparegio naar
Azië geëxporteerd. De komende decennia zal de export van
voedselgewassen zoals soja naar een ander werelddeel waarschijnlijk
toenemen.
202pBeredeneer naar welk werelddeel de export van voedselgewassen uit de
Pamparegio waarschijnlijk zal toenemen.
Gebruik bron 12.
In Argentinië werd vanaf het begin van de jaren 90 een nieuwe politieke
koers gevaren.
213pBeschrijf in drie stappen dat deze nieuwe landelijke politieke koers heeft
geleid tot ruimtelijke gevolgen op een lager schaalniveau.
opgave 6Opgave 6 − Het Poopómeer in Bolivia
Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 15.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
Hieronder staan drie uitspraken over de Altiplano.
Uitspraak 1: de Altiplano is geologisch jonger dan het
Hoogland van Guyana.
Uitspraak 2: de Altiplano is een voorlandbekken.
Uitspraak 3: de verwering van gesteenten op de Altiplano vindt vooral
plaats door chemische verwering.
222pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
Dat het Poopómeer eerder opdroogde dan het Titicacameer komt niet
door klimatologische verschillen tussen de gebieden waarin deze meren
liggen.
232pGeef vanuit de dimensie natuur twee oorzaken waardoor het Poopómeer
eerder opdroogde dan het Titicacameer.
Gebruik bron 14.
Het Poopómeer is niet alleen opgedroogd door natuurlijke oorzaken. Ook
menselijk handelen heeft daaraan bijgedragen.
242pGeef
− een voorbeeld van menselijk handelen waardoor het Poopómeer
opgedroogd is;
− een reden waarom de Boliviaanse overheid niet ingegrepen heeft om
het opdrogen van het Poopómeer tegen te gaan.
Gebruik de bronnen 13 en 15 en het kaartenkatern.
Het normale weerpatroon in Zuid-Amerika wordt periodiek verstoord door
El Niño. In het najaar van 2015 was het effect van El Niño zo groot dat het
Poopómeer definitief opdroogde.
251pGeef aan in welk jaar in bron 15 nog meer sprake was van een El Niño.
263pBeschrijf in drie stappen waardoor El Niño ertoe leidde dat het
Poopómeer definitief opdroogde.
opgave 7Opgave 7 − Het waterschap Schieland en Krimpenerwaard
Leefomgeving
Opgave 7 − Het waterschap Schieland en Krimpenerwaard
Bij deze opgave horen de bronnen 16 en 17.
Gebruik bron 16.
272pGeef de naam
− van het waterschap in het zuiden van Nederland waarin géén primaire
waterkeringen liggen;
− van het waterschap waarin recreatieplassen liggen die ontstaan zijn
door het op grote schaal winnen van grind.
Gebruik bron 17 en het kaartenkatern.
Het waterschap Schieland en Krimpenerwaard krijgt, net als alle andere
waterschappen, steeds vaker te maken met veel neerslag in korte tijd.
282pGeef twee gebiedskenmerken van Schieland waardoor het verwerken van
veel neerslag in korte tijd daar lastiger is dan in Krimpenerwaard.
Gebruik bron 17.
De Deltacommissie heeft per dijkringgebied vastgesteld wat de
overstromingskans per jaar mag zijn. Het dijkringgebied waarin Schieland
ligt heeft jaarlijks een overstromingskans van 1:16.000. Voor het
dijkringgebied waarin Krimpenerwaard ligt is dat 1:170.
292pBeredeneer het verschil in vastgestelde overstromingskans tussen beide
dijkringgebieden.
Gebruik bron 17.
Schieland en Krimpenerwaard zijn in de zomer, vooral bij springtij,
gevoelig voor verzilting.
302pBeschrijf in twee stappen dat door de Waaiersluis open te zetten verzilting
in Schieland en Krimpenerwaard tegengegaan kan worden.
opgave 8Opgave 8 − Aandachtswijken
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 21.
Gebruik de bronnen 18 en 19.
Het ruimtelijk beleid ten aanzien van de Randstad tot ongeveer 1990 heeft
bijgedragen aan het ontstaan van een concentratie van
sociaaleconomische problemen in bepaalde wijken. Deze wijken werden
aandachtswijken genoemd.
313pBeschrijf in drie stappen dat het ruimtelijk beleid ten aanzien van de
Randstad tot ongeveer 1990 bijgedragen heeft aan het ontstaan van een
concentratie van sociaaleconomische problemen in bepaalde wijken.
Gebruik de bronnen 20 en 21.
Binnen de stad Utrecht bestaat een verband tussen de uitkomsten van de
Leefbaarometer en de WOZ-waarde.
321pGeef het verband tussen de uitkomsten van de Leefbaarometer en de
WOZ-waarde binnen de stad Utrecht.
332pBeredeneer waarom het verband tussen de uitkomsten van de
Leefbaarometer en de WOZ-waarde minder duidelijk is als naar de
omgeving van de stad Utrecht wordt gekeken.
Het kan voor de leefbaarheid in aandachtswijken goed zijn om de
woningvoorraad zo aan te passen dat ook mensen uit de
middeninkomensgroepen zich daar vestigen. Dit kan echter nadelig zijn
voor de huidige inwoners van aandachtswijken.
342pGeef twee nadelen voor de huidige inwoners als de woningvoorraad in de
aandachtswijken wordt aangepast zodat ook mensen uit de
middeninkomensgroepen zich er gaan vestigen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
