opgave 1Opgave 1 − De positie van Sri Lanka in het wereldsysteem
Wereld
Opgave 1 − De positie van Sri Lanka in het wereldsysteem
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik bron 1.
Hieronder staan twee uitspraken over bron 1.
Uitspraak 1: de handelsbalans van Sri Lanka was in 2021 negatief.
Uitspraak 2: de samenstelling van het exportpakket van Sri Lanka is
kwetsbaar.
12pOnderbouw elke uitspraak met gegevens uit bron 1.
Gebruik bron 1.
Het huidige Sri Lanka was in de periode 1796 - 1948 een kolonie van
Groot-Brittannië.
22pBeredeneer dat in die periode de basis werd gelegd voor de huidige
positie van Sri Lanka in het wereldsysteem.
Gebruik bron 2.
Stelling: Hambantota International Port zal de economische positie van
Sri Lanka versterken.
32pGeef
− een argument vóór deze stelling;
− een argument tegen deze stelling.
Gebruik bron 2 en het kaartenkatern.
Met de aanleg van Hambantota International Port in Sri Lanka behartigt
China niet alleen economische, maar ook geopolitieke belangen.
42pGeef aan
− welk Aziatisch land zich vanuit geopolitiek oogpunt het meest bedreigd
zal voelen door de invloed van China op Sri Lanka;
− waarom de aanleg van een haven in Sri Lanka voor China van
geopolitiek belang is.
opgave 2Opgave 2 − Energietransitie in Sub-Sahara Afrika
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 7.
Gebruik de bronnen 3 en 4.
52pBeredeneer waarom het centrum-periferiepatroon wél herkenbaar is op de
kaart in bron 3, maar niet op de kaart in bron 4.
Gebruik de bronnen 5 en 6.
In China en Sub-Sahara Afrika neemt de verstedelijkingsgraad toe. Het
effect van deze ontwikkeling op het elektriciteitsverbruik verschilt tussen
beide gebieden.
62pGeef aan
− welk verschillend effect deze ontwikkeling heeft op het
elektriciteitsverbruik in beide gebieden;
− waardoor dit verschil ontstaat.
Gebruik bron 7.
In veel landen in Sub-Sahara Afrika is nooit een nationaal, op fossiele
brandstoffen gebaseerd elektriciteitsnetwerk aangelegd. Mede daardoor is
de regionale ongelijkheid in veel landen in Sub-Sahara Afrika momenteel
groot.
72pBeredeneer waarom de regionale ongelijkheid in landen in
Sub-Sahara Afrika door de energietransitie kleiner kan worden.
Gebruik bron 7.
De energietransitie kan op lokale schaal bijdragen aan een gezondere
leefomgeving. Ook kan de energietransitie bodemerosie tegengaan.
81pGeef aan waarom de energietransitie op lokale schaal kan bijdragen aan
een gezondere leefomgeving.
92pLeg uit dat de energietransitie bodemerosie kan tegengaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
opgave 3Opgave 3 − Rotsboog Azure Window in Malta
Aarde
Opgave 3 − Rotsboog Azure Window in Malta
Bij deze opgave hoort bron 8.
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
Het eiland Malta is ontstaan door tektonische krachten in het
Middellandse Zeegebied.
102pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van het eiland Malta.
Ga in je beschrijving in op de betrokken platen.
Gebruik bron 8.
Rotsboog Azure Window raakte verzwakt door de werking van twee
exogene processen vanuit zee. Uiteindelijk stortte de rotsboog in.
112pBeschrijf aan de hand van twee exogene processen vanuit zee waardoor
de rotsboog verzwakte en uiteindelijk instortte.
Gebruik het kaartenkatern.
Rotsboog Azure Window is uiteindelijk ingestort tijdens een zware
winterstorm. Het Middellandse Zeegebied wordt in de herfst- en
wintermaanden regelmatig getroffen door stormen die gepaard gaan met
veel neerslag.
122pLeg uit dat door de verandering van de luchtdruk in de herfst- en
wintermaanden in het Middellandse Zeegebied veel neerslag kan vallen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg bevatten.
Gebruik het kaartenkatern.
Op Malta valt met gemiddeld 600 mm per jaar redelijk wat neerslag. Toch
heeft Malta al decennialang te maken met waterschaarste.
132pGeef
− een kenmerk van kalksteen waardoor Malta te maken heeft met
waterschaarste;
− nog een andere oorzaak vanuit de dimensie natuur waardoor Malta te
maken heeft met waterschaarste.
opgave 4Opgave 4 − Landschapszones en geofactoren
Bij deze opgave horen de bronnen 9 en 10.
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern.
De aarde wordt onderverdeeld in zes landschapszones: de polaire zone,
de boreale zone, de gematigde zone, de subtropische zone,
de (semi-)aride zone en de tropische zone.
142pVan welke twee landschapszones staat er geen foto in bron 9?
Gebruik de bronnen 10a en 10b..
Door klimaatverandering verschuiven de grenzen van de door Köppen
geclassificeerde klimaatgebieden.
153pToon in drie stappen aan waardoor de grenzen tussen gebieden met een
A- en B-klimaat minder verschuiven dan de grenzen tussen
klimaatgebieden op hogere breedten.
Ga in je antwoord in op:
− het verschil waarop de grens tussen het A- en het B-klimaat
gebaseerd is en waarop de grenzen tussen klimaatgebieden op
hogere breedten gebaseerd zijn;
− de invloed van klimaatverandering op de grenzen tussen
klimaatgebieden.
Het landschap is een dynamisch systeem: als een van de geofactoren
verandert, leidt dat tot veranderingen van andere geofactoren. Twee van
deze geofactoren zijn klimaat en reliëf.
162pGeef twee manieren waarop reliëf het klimaat beïnvloedt.
De invloed van de mens op aarde is tegenwoordig zo groot dat de mens
als belangrijke geofactor gezien wordt. Sommige aardwetenschappers
hebben daarom gepleit voor het begin van een nieuw tijdvak: het
Antropoceen.
173pGeef drie argumenten waarom de mens tegenwoordig als belangrijke
geofactor gezien wordt.
Gebruik in je antwoord de invloed van de mens op drie verschillende
geofactoren.
opgave 5Opgave 5 − De Andes in Chili en Argentinië
Zuid-Amerika
Opgave 5 − De Andes in Chili en Argentinië
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 13.
Gebruik de bronnen 11 en 12 en het kaartenkatern.
De klimaatgrafieken in bron 12 zijn van de drie plaatsen in bron 11.
181pNoteer de namen van deze drie plaatsen op je antwoordblad.
Schrijf achter elke plaats de letter van de juiste klimaatgrafiek.
Voor een deel van de kust van Chili vindt vlakke subductie plaats. Bij
vlakke subductie ontbreekt actief vulkanisme. Bij normale subductie vindt
wel actief vulkanisme plaats.
193pGeef
− nog twee andere verschillen in de geologische gevolgen van vlakke
subductie ten opzichte van normale subductie;
− een oorzaak waardoor voor een deel van de kust van Chili vlakke
subductie plaatsvindt.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
In de Atacamawoestijn wordt veel kleding uit de fast fashion industrie
gedumpt. De kleding vergaat hier nauwelijks.
202pLeg uit dat de gedumpte kleding hier nauwelijks vergaat.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik het kaartenkatern.
Het Andesgebergte is rijk aan ertsen. Ertsen worden gevormd onder
verschillende omstandigheden.
211pGeef de definitie van een erts.
222pGeef aan
− waardoor in het Andesgebergte ertsen gevormd worden;
− waardoor bauxiet niet in het Andesgebergte gevormd kan worden.
opgave 6Opgave 6 − Ontginning van het Amazonegebied
Bij deze opgave hoort bron 14.
Gebruik bron 14.
In Europa bestaan vanuit verschillende dimensies stereotiepe beelden
van Zuid-Amerika.
231pMet welk gegeven uit bron 14 wordt een economisch stereotiep beeld van
Zuid-Amerika ontkracht?
Gebruik het kaartenkatern.
In de jaren 60 hadden Colombia, Ecuador en Peru in het Andesgebergte
te maken met een sterke bevolkingsgroei. Deze bevolkingsgroei was voor
de regeringen van deze landen aanleiding om het Amazonegebied te
gaan ontsluiten.
242pBeredeneer waarom juist de bevolkingsgroei in het Andesgebergte
aanleiding was om het Amazonegebied te gaan ontsluiten.
Gebruik bron 14.
Hoewel Manaus meer dan duizend kilometers landinwaarts ligt, kan de
haven van Manaus toch als zeehaven fungeren.
251pGeef aan waardoor Manaus toch als zeehaven kan fungeren.
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
Brazilië heeft economische ambities op nationaal en continentaal
schaalniveau.
262pToon met de kaart in bron 14 aan dat Brazilië economische ambities heeft
op:
− nationaal schaalniveau;
− continentaal schaalniveau.
Het zal voor Brazilië lastig zijn om deze economische ambities op
continentaal schaalniveau waar te maken.
272pGeef hiervoor twee redenen, elk vanuit een ander dimensie.
opgave 7Opgave 7 − Caribische landen in het Gemenebest van Naties
Caribisch gebied
Opgave 7 − Caribische landen in het Gemenebest van Naties
Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16.
Gebruik bron 15.
Hieronder staan drie omschrijvingen (a tot en met c) en zes begrippen
(1 tot en met 6).
282pNoteer de letters a tot en met c onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het cijfer van het bijbehorende begrip.
Let op: er blijven drie begrippen over.
Gebruik bron 16.
Barbados is sinds 1966 onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk. Sinds
2021 erkent Barbados het Britse staatshoofd niet langer als hun
staatshoofd. Barbados blijft wel lid van het Gemenebest van Naties.
291pGeef een reden waarom Barbados lid wilde blijven van het
Gemenebest van Naties.
In het Caribisch gebied hebben veel mensen kritiek op hun land als hun
land lid is van het Gemenebest van Naties.
302pGeef
− een onderbouwing voor de kritiek op het lid zijn van hun land van het
Gemenebest van Naties;
− de naam van het politiek en economisch samenwerkingsverband
tussen Caribische landen dat de functie van het Gemenebest van
Naties in het Caribisch gebied kan overnemen.
Het Caribisch gebied is een regio waar de geopolitieke belangen altijd
groot zijn geweest.
312pBeredeneer voor welke twee hegemoniale machten de geopolitieke
belangen in het Caribisch gebied tegenwoordig het grootst zijn.
opgave 8Opgave 8 − De sedimentaire boog en de vulkanische boog
Bij deze opgave hoort bron 17.
Gebruik bron 17.
De Bovenwindse Eilanden bestaan uit een vulkanische boog en een
sedimentaire boog.
322pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van de vulkanische boog.
Betrek in je beschrijving de namen van de betrokken platen.
332pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van de sedimentaire boog.
Gebruik het kaartenkatern.
Op de eilanden van de vulkanische boog komen meer microklimaten voor
dan op de eilanden van de sedimentaire boog.
342pGeef twee oorzaken van dit verschil.
De kust van de eilanden van de sedimentaire boog is kwetsbaarder voor
exogene processen dan de kust van de eilanden van de vulkanische
boog.
352pLeg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de kaart Aarde Natuurrampen in het kaartenkatern.
De risicoperceptie van bewoners van de Bovenwindse Eilanden verschilt
van die van bewoners van de Benedenwindse Eilanden.
361pGeef hiervan de oorzaak.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
