bij dit examen
Tenzij anders vermeld, is er sprake van natuurlijke situaties en gezonde
organismen.
opgave 1Man of vrouw?
Soms is het onduidelijk of iemand een man of een vrouw is. Meestal is er dan
ook sprake van onvruchtbaarheid.
Soms groeit een genotypische jongen (genotype XY) fenotypisch uit tot een meisje dat onvruchtbaar is. Oorzaak kan zijn de uiterst zeldzame recessief autosomaal overervende afwijking ADS (5-Alfareductase Deficiëntie Syndroom). Door het ontbreken van een enzym wordt het geproduceerde testosteron niet omgezet in dihydrotestosteron, dat de vermannelijking van de uitwendige geslachtsorganen stimuleert. Bij een andere afwijking, het AOS (Androgeen Ongevoeligheid Syndroom), is er sprake van een afwijking van een gen in het X-chromosoom. Kinderen met dit syndroom hebben het genotype XY, maar het receptoreiwit dat door het afwijkende recessieve gen gecodeerd wordt is niet gevoelig voor testosteron en ook niet voor dihydrotestosteron. Daardoor ontwikkelen ook deze kinderen zich fenotypisch tot een (onvruchtbaar) meisje.
In een roman van Eugenides komt een XY-meisje Calliope voor met de afwijking
ADS. In de afbeelding is de stamboom van haar familie weergegeven. Twee van
haar grootouders (nummer 4 en nummer 5) zijn broer en zus.
12p
Leg uit aan de hand van de stamboom dat Calliope ADS geërfd kan hebben van
haar overgrootvader (nummer 2 in de stamboom).
21p
Leg uit dat Calliope géén AOS geërfd kan hebben van haar overgrootvader
(nummer 2 in de stamboom).
In de VS openbaart zich de aandoening AOS bij 1 op de 13.000 tieners.
32p
Wat is dan de frequentie van het recessieve allel dat verantwoordelijk is voor
AOS bij de genotypische volwassen vrouwen in de VS?
A 0
B 8,8 ⋅10-3
C 1,5 ⋅10-4
D 7,7 ⋅10-5
E 2,4 ⋅10-8
opgave 2Duiven in de skinnerbox
Veel laboratoriumonderzoek naar het gedrag van dieren is verricht met gebruik
van de skinnerbox, een kleine ruimte waarin de reactie van een dier op allerlei
prikkels kan worden bestudeerd.
Bij een onderzoek naar het leergedrag van duiven werd de volgende
proefopstelling gebruikt (zie afbeelding): een skinnerbox met een lampje en een
voedselautomaat.
Er werden drie groepen duiven gebruikt. Elke duif werd dagelijks enige tijd in de
skinnerbox gezet. Daar werd op onregelmatige tijdstippen een lichtsignaal van
10 seconden gegeven. Het totale aantal lichtsignalen was bij elke duif gelijk.
Groep 1 kreeg daarnaast niets aangeboden;
Groep 2 kreeg bij elk lichtsignaal voedsel aangeboden;
Groep 3 kreeg even vaak voedsel aangeboden als groep 2, maar op een
variabel moment na een lichtsignaal.
Genoteerd werd of de duif na het lichtsignaal in de richting van de lamp bewoog
of juist ervan af. De gemiddelde resultaten van groep 2 zijn in onderstaand
diagram weergegeven.
41p
Welk type leerproces ligt aan het gedrag van groep 2 ten grondslag?
In de uitwerkbijlage is een diagram opgenomen met de gemiddelde resultaten
van groep 2 en groep 3.
52puitwerkbijlage
Teken in dit diagram in de uitwerkbijlage de grafiek met de te verwachten
gemiddelde resultaten van groep 1.
opgave 3Bladsnijdermieren
In het kader van onderzoek naar de evolutie van het paargedrag van mieren heeft een onderzoeksteam twee verwante soorten mieren vergeleken. Het onderzoek leverde aanwijzingen voor de veronderstelling, dat het paren met meer partners energetisch gezien kostbaar is en verdwijnt zodra het kan. A. echinatior leeft volgens de tekst samen met een schimmel (1) en met A. insinuator (2).
opgave 4Hypoglykemie
Hypoglykemie is de medische term voor een te laag bloedglucosegehalte.
Hypoglykemie kan verschillende oorzaken hebben. Is er geen diabetes
(suikerziekte) in het spel, dan is het mogelijk dat de hypoglykemie wordt
veroorzaakt doordat de reservevoorraad glucose is verbruikt en niet meer wordt
aangevuld, bijvoorbeeld door een koolhydraatarme voeding, vasten of
langdurige lichamelijke inspanning.
In de afbeelding is schematisch aangegeven welke organen betrokken zijn bij de
regeling van het bloedglucosegehalte, dat normaliter schommelt rond de 5 mmol
per liter.
bloedglucose daalt onder de normale waarde 5 mmol L-1 alvleesklier B- A- cellen bijnier- cellen merg 1 2 hypothalamus adrenaline 3 glucagon insuline ACTH 4 GH 5 6 bijnier- schors cortisol 7 bloedglucose wordt genormaliseerd
In het schema van de afbeelding is bij zeven pijlen niet aangegeven of het
bevordering of remming betreft. Het schema van de afbeelding is ook in de
uitwerkbijlage opgenomen. Daarin kan worden weergegeven hoe bij
hypoglykemie het bloedglucosegehalte weer genormaliseerd kan worden.
103puitwerkbijlage
Maak het schema in de uitwerkbijlage af door bij elke pijl in het rondje een
plusteken (+), een minteken (−) of een nul (0) te noteren. Het plusteken geeft
een stimulerende of bloedglucoseverhogende werking aan en het minteken een
remmende of bloedglucoseverlagende werking. De nul geeft aan dat het
betreffende hormoon onder deze omstandigheden geen functie heeft, of niet
afgegeven wordt.
opgave 5Planten beschermen zich
Sommige planten voorkomen levensbedreigende schade als gevolg van vraat
door anatomische aanpassingen, zoals stekels, haren of doorns.
Planten kunnen ook stoffen vormen die onsmakelijk of giftig zijn voor plantenetende dieren. Zo maakt de Cypreswolfsmelk een giftige polyhydroxy- diterpeen-ester (zie afbeelding). OR 1 OR 2 OH H H H R en R zijn estergroepen, 1 2 bijvoorbeeld O O OH C C H 9 15 CH OH 2
111p
Welke anorganische grondstoffen heeft de Cypreswolfsmelk minimaal nodig om
deze diterpeen-ester op te bouwen?
De rups van de vlindersoort Wolfsmelkpijlstaart heeft geen
last van de diterpeen-ester in de Cypreswolfsmelkplant waar
hij van eet. Het gif wordt in zijn lichaam geïsoleerd
opgeslagen. De rups is opvallend rood-zwart-geel gekleurd
(zie afbeelding).
122p
Leg uit hoe het opvallende uiterlijk van de Wolfsmelkpijlstaartrups de
overlevingskans van de soort vergroot.
opgave 6Longemfyseem
− Is de gaswisseling in de situatie van een luchtkamer groter of kleiner dan de gaswisseling in de gezonde longblaasjes waaruit deze luchtkamer is ontstaan? − Waardoor wordt dat verschil in gaswisseling veroorzaakt? gaswisseling oorzaak verschil A groter het volume van de longtrechtertjes is toegenomen B groter het diffusieoppervlak is in de situatie van de luchtkamer toegenomen C kleiner de ingeademde lucht ondervindt minder weerstand in de longtrechtertjes D kleiner de verhouding tussen oppervlak en volume is in de situatie van de luchtkamer afgenomen
opgave 7Bijziendheid en contactlenzen
Bijziendheid begint doorgaans op een leeftijd van 8 tot 14 jaar en neemt in de
daaropvolgende jaren toe om rond het 17e jaar (bij meisjes) of 24e jaar
(bij jongens) nagenoeg tot stilstand te komen.
Bijziendheid ontstaat doordat de oogbol ovaler wordt met als gevolg een verlenging van de oogas. Oogspecialisten vermoeden dat harde contactlenzen wel eens invloed zouden kunnen uitoefenen op de toename van de bijziendheid, doordat deze contactlenzen de kromming van het hoornvlies beïnvloeden. In een onderzoek werd de invloed van het dragen van zachte contactlenzen op de toename van de bijziendheid vergeleken met de invloed van harde zuurstofdoorlatende contactlenzen daarop. De deelnemende kinderen waren tussen 8 en 11 jaar. Zij hadden allen een bril nodig met een sterkte tussen –2 en –3 dioptrieën. Een dioptrie is een maat voor de sterkte van een lens. Het effect bleek niet gering: bij de kinderen die de zachte contactlenzen droegen nam in drie jaar tijd de benodigde correctie met gemiddeld –2,19 dioptrieën toe en bij de kinderen die de harde lenzen droegen gemiddeld met slechts –1,56 dioptrieën. Uit het onderzoek bleek ook dat in die periode van drie jaar de lengtetoename van de oogas niet significant verschilde tussen de twee groepen kinderen.
162p
Met hoeveel procent werd de gemiddelde toename van de bijziendheid in de
groep met de harde contactlenzen vertraagd in vergelijking met de groep met de
zachte contactlenzen?
A 14%
B 29%
C 37%
D 71%
Gedurende de onderzoeksperiode moest de sterkte van de contactlenzen bij alle
deelnemende kinderen tussendoor aangepast worden.
De sterkte van de contactlenzen aan het eind van de onderzoeksperiode wordt
vergeleken met de sterkte van de contactlenzen die de kinderen aan het begin
van het onderzoek nodig hadden.
172p
Wat is het verschil tussen de contactlenzen aan het eind van de
onderzoeksperiode en de oorspronkelijke contactlenzen van de deelnemers?
A Ze zijn sterker convergerend dan de oorspronkelijke contactlenzen.
B Ze zijn minder convergerend dan de oorspronkelijke contactlenzen.
C Ze zijn sterker divergerend dan de oorspronkelijke contactlenzen.
D Ze zijn minder divergerend dan de oorspronkelijke contactlenzen.
opgave 8Allosterische enzymen
Welke stofwisselingsprocessen in een cel plaatsvinden, hangt af van de
aanwezigheid en de activiteit van enzymen. De activiteit van een enzym kan
gereguleerd worden door binding met een activator of een inhibitor (remstof).
Allosterische enzymen bestaan uit twee of meer polypeptiden, de subunits. Deze enzymen bezitten ‘allosterische’ plaatsen, waar een activator of een inhibitor kan binden. Elke subunit heeft één bepaalde plaats waar binding met het substraat plaatsvindt. In de afbeelding is een allosterisch enzym, bestaande uit vier subunits, schematisch weergegeven in de twee vormen die voortdurend spontaan in elkaar overgaan: de actieve en de inactieve vorm. Door binding met een activator of met een inhibitor op één of meer van de vier allosterische plaatsen, wordt één van de twee vormen stabiel (zolang de binding met activator of inhibitor blijft bestaan). 1 2 3 actieve vorm inactieve vorm
In de afbeelding zijn drie plaatsen met een nummer aangegeven.
182p
− Met welk nummer is een plaats aangegeven waar binding mogelijk is met het
substraat?
− En waar is binding mogelijk met de activator?
A 
B plaats 2 plaats 1
C plaats 1 plaats 3
D plaats 2 plaats 3
Allosterische enzymen zijn onder andere betrokken bij deelreacties van de
dissimilatie. Soms wordt de activiteit van een dergelijk enzym gereguleerd door
de stoffen AMP en ATP die beide, in competitie met elkaar, de allosterische
plaatsen kunnen bezetten.
193p
− Beredeneer welke van de twee stoffen AMP en ATP als activator werkt en
welke als inhibitor.
− Leg uit wat het belang is voor de celstofwisseling van de competitie tussen
deze twee stoffen.
opgave 9Telomeren
Onderzoekers aan de universiteit van Utah (VS) hebben een test ontwikkeld die
bij oudere mensen een indicatie kan geven hoelang zij theoretisch nog te leven
hebben. Bij de test worden de uiteinden van chromosomen, de zogenoemde
telomeren, bekeken.
Telomeren zijn speciale structuren aan het einde van chromosomen van eukaryote organismen, die bestaan uit een zich herhalende nucleotidenvolgorde 5’ TTAGGG 3’ (zie schematische afbeelding hieronder). DNA-moleculen hebben bij de replicatie naast het gewone DNA-polymerase het enzym telomerase nodig, dat verlies van DNA aan het uiteinde van een chromosoom kan aanvullen door de telomeren te verlengen. Naarmate men ouder wordt, worden telomeren korter. Ze beginnen als het ware te krimpen. Dit zou invloed hebben op de celdeling, waardoor cellen vatbaarder worden voor ouderdomsziekten. Wanneer de telomeren te kort zijn, kan de cel niet meer delen.
DNA-polymerase kan alleen nucleotiden toevoegen aan het 3’ uiteinde van een
reeds gedupliceerd deel van het DNA. Bij de replicatie wordt door het
polymerase een kort stukje RNA, de RNA-primer, als startpunt gebruikt. Deze
primer wordt kort na de start van de replicatie verwijderd en later vervangen
door een DNA-segment. In onderstaande afbeelding is weergegeven hoe
replicatie van de leidende en de volgende streng op verschillende wijze
plaatsvindt.
De leidende streng en de volgende streng worden niet op dezelfde wijze
gerepliceerd. Daardoor wordt één van beide korter dan de bijbehorende
matrijsstreng.
202p
− Welke streng, de leidende of de volgende streng, wordt korter bij replicatie?
− Leg uit dat dit een gevolg is van de manier waarop de DNA-replicatie van
deze streng plaatsvindt.
Het enzym telomerase bestaat uit twee delen: een eiwitgedeelte en een RNA-
streng met ca 450 nucleotiden waarin zich de code CCCAAUCCC bevindt. In
onderstaande afbeelding is dit schematisch weergegeven.
Het telomerase gebruikt een deel van zijn nucleotidenvolgorde (CCCAAUCCC)
als matrijs om de ouderstreng (de matrijsstreng) te verlengen in de 5’ → 3’
richting, telkens met de nucleotiden TTAGGG.
Het actieve deel van de RNA-streng bevat een extra drietal cytosine nucleotiden
met een andere functie.
212p
Wat zal de functie zijn van het drietal cytosine nucleotiden in het actieve deel
van het telomerase-RNA?
A Aanhechting aan het DNA van de ouderstreng mogelijk maken.
B Beëindigen van het aflezen van de RNA-streng.
C Het is een deel van de matrijs voor het volgende telomeerfragment.
Door telomerase wordt vanuit een RNA-streng een nieuw stuk DNA-streng
opgebouwd.
Ook bij bepaalde virussen wordt RNA gebruikt als matrijs voor de opbouw van
dubbelstrengs DNA.
221p
Geef de naam van het hierbij betrokken virale enzym.
Wanneer de telomeren onvoldoende lengte hebben, wordt de celcyclus
onderbroken en stopt de cel voorgoed met delen.
232p
In welke fase van de celcyclus zal een dergelijke cel zich bevinden?
A in de G1-fase
B in de S-fase
C in de G2-fase
D in de M-fase
opgave 10Dioxines in de voedselketen
Het ministerie van milieu in Australië laat met regelmaat onderzoek doen naar
de verspreiding van toxische stoffen in het milieu. In 2004 werd een rapport
uitgebracht over de concentratie van dioxines in de Australische fauna.
Dioxines is de verzamelnaam voor een grote groep van persistente
gechloreerde koolwaterstoffen die ontstaan bij verbranding van chloorhoudende
kunststoffen. Dioxines zijn goed oplosbaar in vet, slecht oplosbaar in water en
zeer giftig. De toxische effecten zijn afhankelijk van de dosis, de wijze van de
blootstelling en de duur daarvan. Uit dierproeven met lange termijn blootstelling
via verontreinigd voedsel is gebleken dat ze kankerverwekkend zijn.
In onderstaande afbeelding zijn resultaten van het Australische onderzoek
weergegeven. In de afbeelding is de concentratie van een aantal zeer giftige
dioxines uitgedrukt in picogram TEQ per gram vet. TEQ staat voor toxische
equivalenten en corrigeert voor verschillen in giftigheid tussen de onderzochte
dioxines. Elk punt geeft een meting aan één individu weer.
belangrijkste voedselbron pla I nten onge w I d e i r I e v r e e ld n e re I pt I ie I len zo I o V gdiere v n o V gels dode V (r d e i s I e t r e e n n van) 10.000 concentratie bepaalde dioxines (pg TEQ g - 1 vet) 1000 100 10 1 0,1 0, k 0 an 1 goeroes a b n u d id e e r l e dieren voge b ls uideldier v e o n ge l e b n e k m d i i e e r r e e n n e g e ls vogel vogels vogels reptiel dingo s
De spreiding van de dioxineconcentratie is per kolom groot. Toch laat het
diagram van kolom I naar V een stijgende lijn zien.
242p
− Bij welke diergroep is het verschil tussen de afzonderlijke metingen van de
individuen naar verhouding het grootst?
− Hoe groot is dit verschil tussen de laagste en de hoogste concentratie
dioxines bij die diergroep?
A bij de kangoeroes; het verschil ligt tussen de 20 en 30 maal
B bij de kangoeroes; het verschil is groter dan een factor 100
C bij de zoogdierenetende vogels; het verschil is ongeveer een factor 100
D bij de zoogdierenetende vogels; het verschil is bijna 1000 maal
253p
− Leg uit waardoor de concentratie van dioxines in vetweefsel van de
onderzochte Australische dieren van kolom I naar V toeneemt.
− Wat is de biologische term voor deze toenemende concentratie van stoffen
in trofische niveaus?
In kolom VI van de afbeelding staan de resultaten van twee soorten aaseters.
De concentraties dioxines die in deze dieren werden aangetroffen zijn
gemiddeld lager dan die in de carnivoren van kolom II tot en met V.
261p
Geef een verklaring hiervoor.
opgave 11Herpesvirus
Het herpesvirus HSV is onder andere verantwoordelijk voor de zogenoemde
koortslip.
Een bijzonderheid bij een HSV-infectie is dat het virus levenslang in het lichaam aanwezig blijft. Het virus dringt binnen in plaatselijke zenuwuiteinden en verplaatst zich naar de bij die zenuwen behorende zenuwknoop. Daar blijft het virus in een latente vorm (in rust) levenslang aanwezig. Door verschillende prikkels kan het virus worden geactiveerd, waarna het zich vanuit de zenuwknoop via de zenuw naar cellen van al eerder besmette huid of slijmvlies verplaatst. Hier kan dan bijvoorbeeld de voor een HSV-infectie kenmerkende koortslip optreden.
Bij een patiënt wordt latent HSV weer actief. Daarop volgt een zeer snelle
reactie van het immuunsysteem.
273p
− Waardoor is de reactie zo snel?
− Noteer de namen van de twee verschillende celtypen die bij de reactie van
het immuunsysteem betrokken zijn.
− Beschrijf kort de reactie van deze twee celtypen.
Met behulp van HSV-1716, een genetisch gemodificeerde variant van het
herpesvirus, tracht men een therapie tegen een bepaald type huidkanker te
ontwikkelen. Injectie van HSV-1716 in onderhuidse tumorknobbeltjes bij een
groep patiënten leidde tot afname van de tumorgrootte. De bij dit onderzoek
betrokken patiënten hadden allemaal eerder een HSV-besmetting doorgemaakt.
281p
Waarom heeft men bij het hierboven beschreven onderzoek uitsluitend patiënten
betrokken die al geïnfecteerd waren met HSV?
opgave 12Geitenmelk
In Nederland worden sinds het einde van de vorige eeuw steeds meer
melkgeiten gehouden. Er is een grotere vraag ontstaan naar geitenmelk en
geitenmelkproducten omdat ze wellicht gezonder zijn dan koemelkproducten.
Hoewel het vetgehalte van geitenmelk iets hoger is, is de melk lichter
verteerbaar dan koemelk. Dat wil zeggen dat het voedingsmiddel een korte
verblijftijd in het darmkanaal heeft en snel kan worden opgenomen. Wanneer
melk na het drinken in de maag komt, verandert de structuur: de eiwitten worden
gedenatureerd en vormen vlokken. Geitenmelkeiwitten vormen in de maag een
zachtere en lossere massa (het stremsel) dan koemelkeiwitten.
De samenstelling van geitenmelk vertoont een grote overeenkomst met die van
koemelk (zie tabel).
samenstelling per 100 mL geitenmelk koemelk energie (kJ) 281 269 lactose (g) 4,2 4,6 eiwit (g) 3,7 3,3 vet (g) 3,9 3,6 Calcium (mg) 127 120 Fosfor (mg) 109 92 IJzer (mg) 0,05 0,06 Kalium (mg) 181 141 Natrium (mg) 42 45 vitamine A ( μ g) 74 31 vitamine B1 ( μ g) 49 37 vitamine B2 ( μ g) 150 180 pantotheenzuur ( μ g) 310 350 vitamine B6 ( μ g) 27 36 biotine ( μ g) 3,9 3,5 foliumzuur ( μ g) 0,8 6,4 vitamine B12 ( μ g) 0,07 0,41 vitamine D ( μ g) 0,25 0,174
De voedingssamenstelling van melk, afkomstig van verschillende
geitenboerderijen, wordt op verschillende tijdstippen bepaald. Dit levert
wisselende resultaten op, ook al wordt dezelfde onderzoeksmethode op de juiste
manier toegepast.
292p
Geef twee omstandigheden die van invloed zijn op de samenstelling aan
voedingsstoffen van geitenmelk.
Bij de vertering van melkproducten spelen endopeptidasen een rol.
302p
− Leg uit waardoor endopeptidasen eiwitten in geitenmelk sneller kunnen
omzetten dan die in koemelk.
− Noem drie delen van het spijsverteringsstelsel waarin dit type enzymen
werkzaam is.
Iemand concludeert op basis van de gegevens in de tabel dat een vrouw die
zwanger is beter geitenmelk kan gaan drinken in plaats van (dezelfde
hoeveelheid) koemelk.
312p
Geef twee argumenten waarom deze conclusie niet getrokken kan worden.
opgave 13Verwoestijning
Verwoestijning, de degradatie van op zich goede landbouwgronden, is een groot probleem voor droge gebieden. Op dit moment heeft een derde van het aardoppervlak hier al mee te maken. Naast klimaatverandering speelt de mens hierin een grote rol. De universiteit van Wageningen is projectleider geworden van een internationaal project, waarin wetenschappelijke instituten uit alle werelddelen werken aan de problemen van verwoestijning. Samen met de bewoners worden alternatieve strategieën ontwikkeld om verdere verwoestijning te voorkomen en de reeds aangetaste gebieden te herstellen.
De klimaatverandering die verwoestijning veroorzaakt is mogelijk indirect een
gevolg van menselijk handelen.
322p
Leg uit door welk menselijk handelen deze wereldwijde klimaatverandering
mogelijk wordt veroorzaakt.
332p
Bij verwoestijning speelt de mens ook direct een grote rol.
Geef twee voorbeelden van menselijke activiteiten die kunnen leiden tot
verwoestijning.
opgave 14Moderne diagnostiek
− In welk of in welke van de genummerde onderdelen zijn vooral centra van het animale zenuwstelsel aan te treffen? − In welk of in welke van de genummerde onderdelen zijn vooral centra van het autonome zenuwstelsel aan te treffen? vooral animale centra vooral autonome centra A alleen 1 zowel 2 als 3 B alleen 2 zowel 1 als 3 C zowel 1 als 3 alleen 2 D zowel 2 als 3 alleen 1
opgave 15Chemotaxis bij spermacellen
Als zwanger worden niet ‘vanzelf’ gaat, kan de huisarts of gynaecoloog een
oriënterend vruchtbaarheidsonderzoek verrichten. De oorzaak van de
onvruchtbaarheid kan bij de vrouw of bij de man liggen, maar soms is het een
combinatie van de twee.
Bij een onderzoek naar de oorzaak van onvruchtbaarheid, werd onder andere de samenstelling en de werking van de follicular fluid (FF) bepaald. FF is een vloeistof die in het ovarium door de rijpende follikel wordt gevormd en die vrijkomt bij de ovulatie. Onder andere werd gekeken naar het opwekken van chemotaxis bij spermacellen door stoffen in de FF. Chemotaxis is een beweging waarvan de richting wordt bepaald door een gradiënt in de concentratie van een chemische verbinding in de omgeving.
Uit de resultaten van het onderzoek werd de conclusie getrokken dat in de FF
zich een stof bevindt die chemotaxis bij spermacellen opwekt.
363p
− Hoe vindt een dergelijk onderzoek in vitro (buiten het lichaam) plaats? Noem
in je beschrijving de twee belangrijkste voorwaarden waaraan de
proefopstelling moet voldoen.
− Welk onderzoeksresultaat moet worden waargenomen wil de onderzoeker
bovenstaande conclusie kunnen trekken?
Het effect van progesteron, één van de stoffen in de FF, op de chemotaxis van
spermacellen werd nader onderzocht.
372p
Beredeneer waarom juist progesteron voor dit onderzoek in aanmerking komt.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
vraag 5
vraag 10
12p
21p
32p
C
41p
52p
62p
D
72p
82p
D
92p
103p
111p
122p
132p
D
142p
B
152p
162p
B
172p
C
182p
B
193p
202p
212p
A
221p
232p
A
242p
B
253p
261p
273p
281p
292p
302p
312p
322p
332p
342p
C
352p
A
363p
372p
