Eindexamen biologie vwo 2015, tijdvak 2

Door welke van deze activiteiten kan de vegetatie van samenstelling veranderen? A alleen 1 B alleen 3 C alleen 1 en 2 D alleen 2 en 3 E 1, 2 en 3 Ook het maaibeheer (hoe vaak en wanneer er gemaaid wordt, en of het maaisel blijft liggen of niet) is van invloed op het ontstaan van een heischraal grasland of een blauwgrasland.

Op veel plaatsen is, door de afname van de kalkrijke kwel, het ecosysteem kalkmoeras verdwenen. Als deze situatie lang voortduurt, neemt ook de biodiversiteit van de kwelgevoede zandgronden af. Door beheermaatregelen kunnen de lokale abiotische omstandigheden zo aangepast worden dat er in de loop van de tijd opnieuw het vegetatietype kalkmoeras kan ontstaan. Voorwaarde is de lokale aanwezigheid van blauwgrasland als gradiënt-ecosysteem.

Leg uit wat de rol is van het aanwezige blauwgrasland bij het opnieuw ontstaan van het vegetatietype kalkmoeras. Bij het overwegen van beheermaatregelen wordt onder andere de ‘bezettingsgraad’ van plantensoorten betrokken. Dat is de mate waarin de plant zich, op de plaats waar de soort zich van nature blijvend zou kunnen vestigen (de potentiële ecologische nis), daadwerkelijk gevestigd heeft. De bezettingsgraad is onder andere afhankelijk van de mate waarin planten zich via zaden kunnen verspreiden (dispersiecapaciteit), de levensduur van de planten en die van de zaden. In afbeelding 1 is de relatie weergegeven tussen drie eigenschappen van planten en de bezettingsgraad. dispersiecapaciteit   laag laag     hoog hoog   levensduur planten kort kort lang lang kort kort lang lang levensduur zaden kort lang kort lang kort lang kort lang

Geef een verklaring voor het feit dat de levensduur van de zaden de bezettingsgraad van de plant kan beïnvloeden. Bij het beheer van de hogere zandgronden speelt instandhouding van gradiënt-ecosystemen een belangrijke rol. Het behoud van voldoende blauwgraslanden is voor bijvoorbeeld de zeer zeldzame, beschermde knotszegge Carex buxbaumii (zie afbeelding 2) van levensbelang. afbeelding 2 De ecologische nis van de knotszegge is zeer sterk gebonden aan dit gradiënt-ecosysteem en de soort heeft een beperkte dispersiecapaciteit.

Wat kunnen, naast het genotype cc, op basis van de gegevens in de tekst de genotypen zijn van een pasgeboren wit kitten? A alleen c b c en c s c B alleen c b c b , c b c s en c s c s C alleen c b c, c s c, c b c b , c b c s , c s c s D c b c, c s c, c b c b , c b c s , c s c s en Cc Doordat bij albino katten het tyrosinase onwerkzaam is, wordt bij hen helemaal geen melanine geproduceerd en blijft de vacht wit. De onwerkzaamheid van het tyrosinase is het gevolg van een cytosine-deletie op positie 975 in exon 2 van het TYR-gen. In afbeelding 2 is een deel van de tripletten van exon 2 van de coderende streng van het wildtype TYR-allel weergegeven. Met een pijl is positie 975 aangegeven. afbeelding 2 5’ CCC TCC TCT GCT GAT GTG GAA TTT TGC CTA AGT CTG ACA CAA 3’ Over de gevolgen van de deletie op positie 975 in dit deel van het TYR-allel worden twee beweringen gedaan: 1 Door de leesraamverschuiving verandert het eerste aminozuur in de polypeptideketen die op basis van dit DNA-fragment gevormd wordt. 2 Er ontstaat een nieuw stopcodon in dit DNA-fragment, waardoor de gevormde polypeptideketen korter zal zijn.

De overerving van albinisme is onderzocht in een uitgebreide siamese kattenfamilie waarmee gefokt werd. Een deel van de stamboom van deze familie is weergegeven in afbeelding 3. Kruisingen tussen een kater en een poes zijn aangegeven met een zwart bolletje. Een belangrijke dekkater in de stamboom is Boris: volgens dit overzicht heeft hij kittens verwekt bij zeven poezen. afbeelding 3 Legenda: 1,2,3 of 4 marker gekoppeld aan TYR-allel kruising kater en poes nakomelingen Bij een aantal katten is in de stamboom ook het genotype gegeven, voor wat betreft de TYR-allelen c (albino) en c s (Siamees). Om de herkomst van deze allelen te kunnen onderscheiden is ook een daaraan gekoppelde ‘marker’ onderzocht die in vier varianten (1, 2, 3 en 4) voorkomt. Deze marker ligt dus op hetzelfde chromosoom als de TYR-allelen.

Zijn de twee albino-allelen van elk van deze drie albino kittens, direct of indirect, afkomstig van Boris? A dat is uit de stamboom niet af te leiden B dat geldt voor één van de twee allelen C dat geldt voor beide allelen Bij zoon Felix (zie afbeelding 3) is een afwijkend genotype gevonden dat het gevolg is van crossing-over.

Wat is het voordeel van opzettelijke inteelt voor een fokker? De fokker wil Boris, als drager van het albino-allel, niet langer gebruiken als dekkater voor het fokken van Siamezen. Op basis van de bekende genotypes kan hij snel uit de zonen van Boris een geschiktere dekkater selecteren. Vroeger, toen er nog geen DNA-tests waren, was dat tijdrovender. Een dekkater werd toen geselecteerd door het uitvoeren van een aantal (terug)kruisingen.

Leg uit hoe dit zuurstofgebrek ontstaat. In de dagen na een eerste kinkhoestbesmetting treden er veel veranderingen op in het trilhaarepitheel van de luchtwegen. Bij de afweerreactie zijn onder andere betrokken: − antistoffen (IgA); − fagocyten; − ontstekingsmediatoren (signaalstoffen); − T-helpercellen. In afbeelding 2 zijn met de lijnen P, Q, R en S de relatieve hoeveelheden van deze stoffen en cellen gedurende de eerste 35 dagen na de kinkhoestbesmetting weergegeven. afbeelding 2 In de eerste dagen na besmetting is een sterke toename van de hoeveelheid ontstekingsmediatoren (lijn P) te zien.

Welk type afweercellen zorgt na vaccinatie tegen kinkhoest enkele jaren voor immuniteit? A B-geheugencellen B cytotoxische T-cellen C macrofagen D plasmacellen Het fimbriae-gen fim2 blijkt in twee varianten voor te komen. Zij verschillen in het 174 ste codon, dat bij fim2-1 codeert voor R (arginine) en bij fim2-2 voor K (lysine).

Waardoor is ptxP hiervoor niet geschikt? Vanaf 1953 blijken er telkens nieuwe combinaties van allelen van de genen fim, prn, ptx en de promotor ptxP te zijn verschenen in het DNA van de populaties B. pertussis . Mooi bracht de frequentie in kaart van de verschillende combinaties van allelen (alleltypen) en combineerde die gegevens met het aantal geregistreerde kinkhoestmeldingen vanaf 1987. In het diagram van afbeelding 3 is het resultaat weergegeven voor de alleltypen II tot en met VI. Alleltype II is bijvoorbeeld ptxP2-ptxA4-prn7-fim31 . afbeelding 3 frequentie alleltypen Gegevens over de alleltypen van de bacterie zijn er vanaf 1949. In 1953 begonnen de eerste vaccinaties met cellulaire vaccins; in 2005 werden die vervangen door a-cellulaire vaccins. Het aantal gemelde kinkhoest- diagnoses vanaf 1987 is als staafdiagram weergegeven.

Geef een verklaring voor de opeenvolging van verschillende alleltypen van de kinkhoestbacteriën in de loop van de jaren. In afbeelding 3 is te zien dat het aantal kinkhoestmeldingen fors steeg vanaf eind jaren negentig. De virulentie (het ziekmakend vermogen) van B. pertussis is in die periode ook toegenomen. Een mutatie van ptxP , die de overgang markeert tussen alleltype V en VI, is volgens Mooi de oorzaak van die toegenomen virulentie.

Doordat de vaccinaties betrekkelijk kort werkzaam zijn, circuleert B. pertussis op grote schaal in de bevolking. Zo blijft voor pasgeborenen het risico op kinkhoest hoog. Het RIVM stelt daarom andere vaccinatiescenario’s voor. Een van de onderzochte mogelijkheden is het vaccineren van de moeder tijdens de zwangerschap, waardoor de baby via de placenta (en via de moedermelk) antistoffen tegen B. pertussis binnenkrijgt. Verworven immuniteit wordt onderverdeeld in vier categorieën: 1 kunstmatig actief; 2 kunstmatig passief; 3 natuurlijk actief; 4 natuurlijk passief.

Geef een verklaring voor het minder goed functioneren van de chloridekanaaltjes als gevolg van de puntmutatie. Door de Gly83-mutatie passeren minder Cl - -ionen de chloridekanaaltjes in het opgaande deel van de nierbuisjes (zie afbeelding 1). Dit beïnvloedt de ionensamenstelling van de urine en van het bloed.

Welk gevolg heeft de aanwezigheid van slecht functionerende chloridekanaaltjes voor de concentratie Cl - en Na + van de urine ten opzichte van normaal? concentratie Cl - concentratie Na + in urine in urine A gaat omlaag gaat omlaag B gaat omlaag gaat omhoog C gaat omhoog gaat omlaag D gaat omhoog gaat omhoog

De nieren hebben een belangrijke functie in de osmoregulatie. Bij mensen met het mutantallel Gly83 wordt vaak meer aldosteron geproduceerd. Daardoor wordt de veranderde ionensamenstelling van de urine gecompenseerd. Aldosteron heeft een effect op de wandcellen van het nierbuisje doordat het bindt aan bepaalde receptoren. Als gevolg daarvan worden er door deze wandcellen extra ionkanaaltjes geproduceerd.

Op welke plaats in of aan een wandcel bevinden zich de receptoren voor aldosteron? In welk deel van een niereenheid worden dan in de wandcellen meer ionkanaaltjes geproduceerd? plaats receptor aldosteron meer ionkanaaltjes in A celmembraan tweede gekronkelde nierbuisje B celmembraan verzamelbuisje C cytoplasma tweede gekronkelde nierbuisje D cytoplasma verzamelbuisje E kern tweede gekronkelde nierbuisje F kern verzamelbuisje De veranderde ionenconcentratie van de urine heeft gevolgen voor de waterresorptie, onder andere via de lus van Henle. Drie andere functionele delen van een niereenheid zijn: 1 eerste gekronkelde nierbuisje; 2 tweede gekronkelde nierbuisje; 3 verzamelbuisje.

Van welk bloedvat wordt de systolische druk en van welk bloedvat wordt de diastolische druk op deze wijze gemeten? systolische drukmeting diastolische drukmeting A aorta aorta B aorta holle ader C holle ader aorta D armslagader armslagader E armslagader armader F armader armslagader Mensen die homozygoot zijn voor het allel Gly83, maar ook mensen die hiervoor heterozygoot zijn, hebben een grotere kans op hartfalen. De groep Nederlanders die dit risico loopt is groot, want de allelfrequentie van het Gly83-allel is 0,5 in de Noord-Europese bevolkingsgroep. Uitgaande van de Wet van Hardy en Weinberg kun je berekenen wat de fractie Nederlanders uit deze bevolkingsgroep is met een verhoogde kans op hartfalen op basis van het Gly83-allel.

Bereken de grootte van deze fractie Nederlanders. Een verhoogde bloeddruk leidt op termijn tot bloedvatschade. Daarom wordt bij mensen met hartfalen met behulp van medicijnen ingegrepen in de osmoregulatie. Veel gebruikt zijn ACE-remmers: stoffen die het Angiotensine Converting Enzyme (ACE) remmen. ACE zet angiotensine I om in angiotensine II en wordt met name door endotheelcellen in de longen gevormd.