opgave 1Opgave 1
China blijft vasthoudend
uit een krant van 2005:
“In 2004 is het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans van de
Verenigde Staten van Amerika (VS) met China opgelopen tot 165 miljard dollar.
China handhaaft voorlopig de vaste koppeling tussen de eigen munt renminbi
(rmb) en de Amerikaanse dollar. De koersverhouding is 1 rmb = 0,12 dollar.
Volgens de VS is de renminbi daarmee sterk ondergewaardeerd en zou een
koers van 1 rmb = 0,15 dollar de economische verhoudingen beter weergeven.
De VS vindt dat er sprake is van oneerlijke concurrentie en dreigt
handelsbeperkende maatregelen te nemen, indien China de vaste koppeling niet
wil loslaten. Deze Amerikaanse maatregelen kunnen echter nadelige gevolgen
hebben voor de vele bedrijven uit de VS die zich in de afgelopen jaren in China
hebben gevestigd.”
Om de vaste koppeling te handhaven, zet China een deel van de ontvangen
dollars om in Amerikaanse staatsobligaties. Op deze manier draagt China bij
aan de financiering van het grote begrotingstekort van de overheid in de VS.
11pBereken hoeveel procent de Chinese producten duurder worden voor de VS als
de door de VS gewenste wisselkoers tot stand zou komen.
22pLeg uit dat bedrijven uit de VS die een vestiging hebben in China zowel nadeel
als voordeel kunnen hebben van het loslaten van de vaste koppeling.
32pLeg uit dat het loslaten van de vaste koppeling zou kunnen leiden tot een
rentestijging op de kapitaalmarkt in de VS.
Voor de Chinese overheid betekent de vaste koppeling met de dollar, dat zij de
geldmarktrente niet kan inzetten om de conjuncturele ‘oververhitting’ van de
binnenlandse economie af te remmen.
42pLeg uit waarom het in deze situatie voor de Chinese overheid onmogelijk is de
geldmarktrente in te zetten als instrument van conjunctuurpolitiek.
opgave 2Opgave 2
Overheid en vakbonden discussiëren over het te voeren beleid. Binnen de vakbonden zijn er voorstanders en tegenstanders van het voorgestelde beleid. De vakbonden kijken naar de gevolgen voor de werkgelegenheid en voor de inkomensontwikkeling. Met behulp van onderstaand model verkent een onderzoeksbureau de mogelijke resultaten van dit beleid. Uitgangssituatie: (1) C l = 0,8(Y l − B l ) + 60 C l = consumptie werknemers (2) B l = 0,3Y l Y l = looninkomen (3) C n = 0,6(Y n − B n ) + 30 B l = belasting op looninkomen (4) B n = 0,3Y n C n = consumptie overige inkomenstrekkers (5) C = C l + C n B n = belasting op overig inkomen (6) Y = Y l + Y n C = totale consumptie (7) Y l = 0,75Y Y n = overig inkomen (8) I = 60 Y = nationaal inkomen (9) O = 140 I = particuliere investeringen (10) E = 160 O = overheidsbestedingen (11) M = 0,425Y E = export goederen en diensten (12) EV = C + I + O + E − M M = import goederen en diensten (13) EV = W EV = effectieve vraag (14) Y = W W = nationaal product (15) Av = 50 Y Av = werkgelegenheid (miljoen arbeidsjaren) (16) Aa = 11,5 Aa = beroepsbevolking (miljoen arbeidsjaren) Alle grootheden luiden in miljarden geldeenheden, tenzij anders is aangegeven. In de uitgangssituatie bedraagt het evenwichtsinkomen 500. Het onderzoeksbureau verwerkt de beleidsvoorstellen van de overheid in een aangepaste versie van de vergelijkingen (7) en (10). De loonmatiging wordt vertaald naar een lagere loonquote en de autonome export wordt verhoogd: (7’) Y l = 0,7Y (10’) E = 176
opgave 3Opgave 3
Maak bij deze opgave gebruik van figuur 1, figuur 2 en de tabel in het
informatieboekje.
De onderste arbeidskracht boven
De Raad voor Werk en Inkomen (RWI) adviseert de overheid in Nederland over
het te voeren arbeidsmarktbeleid. Volgens RWI zou dit beleid zich vooral
moeten richten op de onderstaande twee doelen.
− Het verhogen van de participatiegraad.
− Het verlagen van de werkloosheid.
RWI constateert dat er binnen de beroepsgeschikte bevolking specifieke
groepen zijn waarvoor geldt dat de bruto participatiegraad (beroepsbevolking in
verhouding tot de beroepsgeschikte bevolking) lager is dan gemiddeld.
Bovendien geldt binnen de beroepsbevolking dat er specifieke groepen zijn
waarvoor de werkloosheid, in procenten van de beroepsbevolking, hoger is dan
gemiddeld.
RWI is van mening dat het arbeidsmarktbeleid zich vooral zou moeten richten op
deze specifieke groepen en wil voor de overheid een beleidsadvies schrijven. Zij
baseert dit advies op beschikbare gegevens over de arbeidsmarkt in Nederland,
waarvan een selectie is weergegeven in het informatieboekje.
98pSchrijf dit advies en laat daarin de aspecten a, b, c en d aan bod komen.
a Een op figuur 1 gebaseerde omschrijving van de kenmerken van de
specifieke groepen waarvoor geldt dat de bruto participatiegraad lager is dan
het gemiddelde in de beroepsgeschikte bevolking.
b Een op figuur 1 gebaseerde omschrijving van de kenmerken van de
specifieke groepen waarvoor geldt dat de werkloosheid hoger is dan het
gemiddelde in de beroepsbevolking.
c Hieronder staan vier maatregelen die gevolgen kunnen hebben voor de
aanbodkant van de arbeidsmarkt.
1 Verhoging van het inkomen dat geldt als bovengrens voor het gebruik
van inkomensafhankelijke regelingen.
2 Beëindiging van de koppeling tussen lonen en uitkeringen.
3 Verhoging van het bedrag van de algemene heffingskorting
(inkomstenbelasting).
4 Verhoging van het bedrag van de arbeidskorting (inkomstenbelasting).
Kies twee maatregelen die geschikt zijn voor dit arbeidsmarktbeleid. Neem
ze op in het advies en licht de keuze toe met behulp van gegevens uit het
informatieboekje.
d Hieronder staan drie maatregelen die gevolgen kunnen hebben voor de
vraagkant van de arbeidsmarkt.
1 Korting voor werkgevers in de afdracht van premies en loonbelasting
voor laaggeschoolde werknemers.
2 Subsidies aan werkgevers voor het doen van diepte-investeringen.
3 Scholing van laag opgeleiden.
Kies twee maatregelen die geschikt zijn voor dit arbeidsmarktbeleid. Neem
ze op in het advies en licht de keuze toe met behulp van gegevens uit het
informatieboekje.
Aanwijzingen
− In het advies moet gebruik gemaakt worden van (onderdelen van) elk van de
drie informatiebronnen in het informatieboekje.
− De onderdelen van het advies moeten logisch op elkaar aansluiten.
− Gebruik voor het advies 150 woorden. Een afwijking van 25 woorden is
toegestaan.
opgave 4Opgave 4
Reserves op de bank Het gedrag van banken op het gebied van kredietverlening kan procyclisch werken. In tijden van laagconjunctuur willen banken een grotere kapitaalreserve aanhouden als buffer voor tegenvallers. Met behulp van onderstaande figuren 1 en 2 kunnen het aantal bedrijfsfaillissementen, de groei van het bruto binnenlands product (bbp) en dit reserveringsgedrag van banken in een land met elkaar in verband worden gebracht. figuur 1 jaarlijks aantal bedrijfsfaillissementen, uitgesplitst naar jaarlijkse procentuele groei bbp 0 g<1 1<g<2 2<g<3 3<g<4 g>4 g = jaarlijkse groei bbp in procenten; bijvoorbeeld g<1 betekent dat de groei van het bbp kleiner is dan 1% figuur 2 procentuele groei bbp en reserveringen van banken % groei bbp 0,0 1998 1999 2000 2001 2002 Legenda: groei bbp trendmatige reserveringen groei bbp Een econoom beweert dat uit een combinatie van gegevens uit de figuren 1 en 2 het totale aantal faillissementen in de periode 2000 tot en met 2002 geschat kan worden op ruim 18.000 bedrijven.
opgave 5Opgave 5
Meedoen lijkt belangrijker dan winnen
Het Centraal Planbureau (CPB) heeft in 2002 een onderzoeksrapport opgesteld
over de toetreding van een tiental Midden- en Oost-Europese landen (MOE-
landen) tot de Europese Unie (EU) in 2004. Enkele citaten, vrij naar dit rapport:
“Voor Nederland zal de toetreding van de MOE-landen in 2004 leiden tot een
extra afdracht aan de EU van 1 miljard euro per jaar. Ook zal hierdoor de van de
EU te ontvangen structuursteun met 300 miljoen euro per jaar dalen. Anderzijds
verwachten wij dat de toetreding zal leiden tot een extra groei van het bruto
binnenlands product (bbp) in ons land van 0,15% per jaar.”
“Vooral het gemeenschappelijke landbouwbeleid van de EU zal de gevolgen van
deze toetreding ondervinden. Er zal meer concurrentie komen van de MOE-
landen, waar de prijzen van de landbouwproducten nu aanzienlijk lager zijn dan
in de EU. Dit prijsverschil zal wel kleiner worden, doordat in de landbouwsector
van deze MOE-landen fors geïnvesteerd zal moeten worden in modernisering en
kwaliteitsverhoging.”
economische gegevens van Nederland en van de stand van zaken vlak vóór het moment van MOE-landen: toetreding Nederland totale groep van MOE-landen bruto binnenlands product (in miljard euro) 450 450 index nationale spaarquote 1) 100 50 index omvang beroepsbevolking 1) 100 500 index bruto toegevoegde waarde per werkzame persoon in de landbouw 1) 100 17,5 percentage van de beroepsbevolking dat werkzaam is in de landbouw 5% 20% bruto toegevoegde waarde van de landbouw (in % van het bbp) 2% 7%
1)
het gegeven van Nederland vormt de basis (= 100)
142pLaat met een berekening zien of de toetreding van de MOE-landen Nederland in
2004 per saldo geld kost of oplevert.
152pNoem, naast de geciteerde, nog een andere oorzaak waardoor het prijsverschil
tussen de landbouwproducten van de EU en van de MOE-landen kleiner zal
worden na de toetreding.
De noodzaak tot modernisering van de landbouwsector in de MOE-landen kan
afgeleid worden uit de relatief zeer lage index voor de bruto toegevoegde
waarde per werkzame persoon in de landbouw.
162pToon aan dat deze index van 17,5 berekend kan worden op basis van de
gegevens uit de tabel.
172pLeg uit dat deze relatief zeer lage index wijst op een lage kapitaalintensiteit van
de landbouwsector in de MOE-landen.
opgave 6Opgave 6
Stijgen en dalen met Easyfly
In de Europese luchtvaart wordt onderscheid gemaakt tussen lange vluchten
(intercontinentaal) en korte vluchten (binnen Europa).
Een marketingbureau heeft onderzoek gedaan naar de concurrentiekracht van
de luchtvaartmaatschappij Easyfly, een van de nieuwkomers op de markt voor
korte vluchten. Deze prijsvechter concurreert zeer scherp met de prijs op de
markt voor korte vluchten. Easyfly realiseert die lage prijs door sterk te
bezuinigen op de dienstverlening voor, tijdens en na de vlucht. Op de markt voor
lange vluchten zijn geen prijsvechters actief.
Het laatste jaar is, na een periode van groei, de vraag naar korte vluchten van
Easyfly teruggelopen ten gunste van gevestigde luchtvaartmaatschappijen,
zoals ABCAir, die wel veel dienstverlening aan de klant bieden. De
onderzoekers geven hiervoor meerdere oorzaken aan, waaronder:
− een toename van de economische groei in Europa;
− een daling van de loonkosten per eenheid product in de luchtvaart.
De onderzoekers concluderen dat vliegen met een prijsvechter voor veel
mensen in Europa een inferieur goed is.
182pLeg deze conclusie uit op basis van het onderzoek.
192pLeg uit waarom de concurrentiepositie van Easyfly ten opzichte van ABCAir kan
verslechteren door een daling van de loonkosten per eenheid product.
Op korte termijn wordt de concurrentiepositie van Easyfly vooral bepaald door
de prijzen.
Easyfly beschikt over de volgende gegevens.
− prijselasticiteit van de vraag naar korte vluchten met Easyfly
− prijselasticiteit van de vraag naar korte vluchten met ABCAir
− kruislingse prijselasticiteit van de vraag naar korte vluchten met
Easyfly voor de prijs van de korte vluchten met ABCAir
De directie van Easyfly verwacht dat vliegen met ABCAir 5% goedkoper wordt.
De commercieel directeur stelt voor de prijs van de vluchten van Easyfly zodanig
aan te passen dat de afzet gelijk blijft. Dat gaat ten koste van de omzet. De
financieel directeur is daarom tegen dit voorstel. Hij stelt dat de omzetdaling
beperkt kan blijven door niet te reageren op de prijsverlaging door ABCAir.
202pGeef een verklaring voor het gegeven dat de vraag naar korte vluchten met
ABCAir prijselastischer is dan de vraag naar korte vluchten met Easyfly.
212pBereken met hoeveel procent de prijs van Easyfly zou moeten dalen om de afzet
van Easyfly gelijk te houden.
222pIs de stelling van de financieel directeur juist? Verklaar het antwoord.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 7Opgave 7
Loonmatiging als pepmiddel
In 2003 bevindt de Nederlandse economie zich in een laagconjunctuur. In het
Centraal Overleg in de Stichting van de Arbeid is in 2003 een najaarsakkoord
gesloten waarin een loonmatiging wordt afgesproken: de brutolonen in de
marktsector worden in 2004 en 2005 zeer beperkt verhoogd. Dit in verband met
de snel oplopende werkloosheid die mede het gevolg is van een verlaging van
de arbeidsintensiteit van de productie in de marktsector. Ook de verzwakking
van de internationale concurrentiepositie lijkt te vragen om loonmatiging.
In onderstaande tabel schetst het Centraal Planbureau de verwachte gevolgen
van deze afgesproken loonmatiging voor enkele economische variabelen in
2005. Ter vergelijking is ook de verwachting opgenomen bij een situatie zonder
deze loonmatiging.
procentuele veranderingen in 2005 ten opzichte van 2003 met loonmatiging zonder loonmatiging loonkosten per arbeidsjaar (marktsector) 1,0 3,0 consumentenprijspeil 2,6 3,0 volume particuliere consumptie 2,0 2,5 volume bruto investeringen (marktsector) 2,2 2,3 volume goederenuitvoer 11,3 11,0 productievolume marktsector 3,4 3,5 werkgelegenheid in arbeidsjaren (marktsector) 1,4 1,0
Na bestudering van deze tabel doet een arbeidsmarktdeskundige de volgende
uitspraak: “Door de loonmatiging zal de afname van de arbeidsintensiteit van de
productie in de marktsector afgeremd worden.”
231pNoem de drie partijen die betrokken zijn bij het Centraal Overleg in de Stichting
van de Arbeid.
242pBereken, voor een situatie met loonmatiging, met hoeveel procent de loonkosten
per eenheid product in de marktsector tussen 2003 en 2005 afnemen.
252pLeg de uitspraak van de arbeidsmarktdeskundige uit met behulp van de tabel.
