bronnen

Eindexamen fries vwo 2017, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Stille maitiid

“Dêr’t dy it hearren en sjen trije desennia lyn fergie ast troch it lân rûnst,
dêr’tst noch mar in jier of sân lyn om healwei fiven wekker waardst fan it
fûgelleven, dêr hearst no in iensume skries of ljip en, hiel komselden, in
ljurk.” (r. 7-13)
11p
Hokker stylfiguer brûkt de skriuwer hjir?
A irony
B paradoks
C tsjinstelling
D understatement
21p
Wat is de relaasje tusken it tekstpart “Dêr’t dy... werklikheid wurden.”
(r. 7-16) en it tekstpart “Sa’n soarte... Fryske Greidhoeke.” (r. 16-26) yn
alinea 2?
A It is in ferlykjend ferbân.
B It is in redenjouwend ferbân.
C It is in tsjinstellend ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.
“de Brabannisearring fan Fryslân, en dan benammen dy fan de flakke,
karakteristike Fryske Greidhoeke.” (r. 23-26)
Fierderop yn de tekst giet de skriuwer hjir ynhâldlik op yn.
31p
Sitearje it sinpart dêr’t de skriuwer foarbylden yn jout fan dy
Brabanisearring.
Helje dyn antwurd út de alinea’s 3 oant en mei 5.
Onderstaande inleiding hoort bij de vragen 4 en 5.
“Histoarysk besjoen ferkeart dizze krite yn in, planút sein, revolúsjonêre
oergongsfaze.” (r. 30-32)
41p
Jou út alinea 3 de wurdgroep dy’t as omskriuwing mei soartgelikense
betsjutting fan ‘revolúsjonêr’ opfette wurde kin.
52p
Karakterisearje dy revolúsjonêre oergongsfaze oan ’e hân fan twa
skaaimerken.
Helje dyn antwurd út de alinea’s 3 en 4.
“Kommentators en politisy stroffelje oerinoar hinne as it te rêden is om
harren reewilligens om foar dit karakteristike gea op te kommen.”
(r. 65-69)
61p
Hokker stylfiguer brûkt de skriuwer hjir?
A hyperboal
B paradoks
C tsjinstelling
D understatement
Yn alinea 5 komt de skriuwer op in tsjinstelling.
72p
Formulearje dy tsjinstelling.
“Yn dizze tiid, en yn dit lânskip bout in iensume Fryske arsjitekt, Rein
Hofstra, syn brêgen. Brêgen oer autodiken, mar foaral ek brêgen tusken it
âlde en it nije Fryslân.” (r. 87-91)
81p
Hokker stylfiguer brûkt de skriuwer hjir?
A hyperboal
B paradoks
C tsjinstelling
D wurdboarterij
92p
Wêrom neamt de skriuwer Rein Hofstra in iensume arsjitekt?
Neam twa redenen en basearje dyn antwurd op alinea 6.
Yn alinea 7 jout de skriuwer syn fyzje op skjintme.
102p
Neam de twa wichtichste eleminten út syn gedachtegong.
111p
Hokker funksje hat alinea 7 yn relaasje ta alinea 6?
A Alinea 7 jout in foarbyld by wat yn alinea 6 sein wurdt.
B Alinea 7 jout in nuansearring fan wat yn alinea 6 sein wurdt.
C Alinea 7 jout in oanfolling op wat yn alinea 6 sein wurdt.
D Alinea 7 jout in oardiel oer wat yn alinea 6 sein wurdt.
“Wêrom swalket it arsjitektewurk hjir te faak hinne en wer tusken Gamma-
bousels út goedkeape Lego-doazen en in sweeslaggerich sabeare
kastieltsje yn it lân by Mantgum?” (r. 142-146)
121p
Op hokker wize wurde de twa foarbylden troch de skriuwer brûkt?
A In Gamma-bousel en it kastieltsje binne beide bedoeld as negative
foarbylden.
B In Gamma-bousel en it kastieltsje binne beide bedoeld as positive
foarbylden.
C In Gamma-bousel is bedoeld as in negatyf foarbyld en it kastieltsje as
in posityf foarbyld.
D In Gamma-bousel is bedoeld as in posityf foarbyld en it kastieltsje as
in negatyf foarbyld.
De skriuwer en Goffe Jensma wurdearje it begryp ‘ferbylde mienskip’
ferskillend.
132p
Lis beide stânpunten út op basis fan de alinea’s 8 en 9.
“It binne te ferwachtsjen gedrachspatroanen.” (r. 205-206)
142p
Op hokker twa gedrachspatroanen doelt Mak hjir?
“‘Place Matters’ is it grutte biedwurd fan dit desennium.” (r. 220-221)
151p
Lis yn eigen wurden út wat mei ‘Place Matters’ bedoeld wurdt.
Sykje dyn antwurd yn alinea 10.
“It giet wol om folle mear diskusje oer dat lânskip, om mear fragen oer
saken dy’t no mar as al te fanselssprekkend akseptearre wurde.”
(r. 233-237)
161p
Yn hokker alinea hat de skriuwer it dúdlikst oanjûn wêrom’t dy diskusje sa
wichtich is foar it Fryske lânskip?
A yn alinea 5
B yn alinea 6
C yn alinea 7
De skriuwer jout op ferskate wizen ynfolling oan it elemint ‘stilte’ út de titel
fan de tekst.
172p
Neam twa aspekten dêr’t de skriuwer mei nei stilte ferwiist.
181p
Wat wol de skriuwer benammen berikke mei dizze tekst?
A De skriuwer wol de lêzer ferdivedearje mei ferhalen oer de ûntjouwing
fan it Fryske lânskip.
B De skriuwer wol de lêzer ynformearje oer de ynrjochting fan it Fryske
lânskip troch de jierren hinne.
C De skriuwer wol de lêzer oantrune ta it koesterjen fan it Fryske lânskip
en de Fryske identiteit.
D De skriuwer wol de lêzer oertsjûgje fan it belang fan mear ynhâldike
diskusje oer it Fryske lânskip.

opgave 2Tekst 2 It each rekket net útsjoen en it ear net útharke

191p
Hoe ferhâlde de alinea’s 1 oant en mei 3 harren ta inoar?
De alinea’s foarmje in opsomming fan
A anekdoaten oer Omrop Fryslân.
B punten út de nota fan Dekker.
C resinte feroaringen yn medialân.
D stânpunten fan de regionale omrop.
202p
Sitearje út alinea 2 twa sinparten dy’t in miening fan de skriuwer
werjouwe.
211p
Lis út wat bedoeld wurdt mei de opmerking dat Jan Koster “de beide
fuotten yn ien hoas hat”. (r. 75-76)
“de oansluting mei sawol omjouwing as eigen minsken in bytsje ferlern
hat.” (r. 98-100)
221p
Wêr docht it neffens de skriuwer út bliken dat Jan Koster dy oansluting
kwyt is?
A dat er de santjin miljoen dy’t frege wurdt derby leveret
B dat er foar in grut part tefreden is mei de plannen fan Dekker
C dat er it ferline fan syn organisaasje net wat better neigien hat
D dat er tegearre mei de provinsje in yllúzje neijaget
“It nivo fan de skoalkrante wurdt mear as ien kear helle, mar dat is noch
krekt te leech as men de goed tolve miljoen euro’s neitelt dy’t de Omrop
jierliks oan publike middels kriget.” (r. 139-144)
231p
Fan hokker bysûnder taalgebrûk is hjir sprake?
A eufemisme
B paradoks
C sarkasme
D understatement
Yn alinea 8 giet de skriuwer yn op it brûken fan de Fryske taal troch de
Omrop. Hy neamt twa mooglike effekten hjirfan.
242p
Jou beide effekten.
“Wol graach op ’e tiid it salaris barre en fierders, yn de bêste nije
provinsjale tradysje, gjin bemuoiallen op it eigen stee.” (r. 196-200)
251p
Fan hokker drôchreden is hjir sprake?
A in falske ferliking
B in persoanlike oanfal
C in te hastige generalisaasje
D it ûntdûken fan de bewiislêst
261p
Op hokker ûnderskied giet de skriuwer yn alinea 10 yn?
Yn de alinea’s 7 oant en mei 10 leveret de skriuwer krityk op de
meiwurkers fan Omrop Fryslân.
272p
Jou oan wat de twa wichtichste kritykpunten fan de skriuwer binne.
281p
Wat is de wichtichste reden dat de skriuwer it ferlerngean fan de
selsstannigens fan Omrop Fryslân posityf fynt?
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Deze inleiding hoort bij de vragen 29 en 30.
De kearn fan de tekst, tusken ynlieding en slotalinea, kin mei
ûndersteande kopkes yn trije opienfolgjende parten opdield wurde:
Part 1: Skiednis
Part 2: Kwaliteit
Part 3: Selsstannigens
291p
By hokker alinea begjint part 2?
A alinea 4
B alinea 5
C alinea 6
D alinea 7
301p
By hokker alinea begjint part 3?
A alinea 8
B alinea 9
C alinea 10
D alinea 11
312p
Jou de haadgedachte fan de tekst.
Brûk net mear as 25 wurden.

opgave 3Tekst 3 Heechlearaar sjoernalistyk Broersma: “De tafoege wearde fan sjoernalistyk sit yn

“‘De tafoege wearde fan sjoernalistyk sit yn it ûndersyk, de hifkjende taak,
it yn kaart bringen fan wat der op in djipper nivo bart yn de provinsje, hoe’t
dat yn in grutter ferhaal past.”
De kontrolearjende taak fan de regionale sjoernalistyk wurdt ek neamd yn
de nota fan steatssiktaris Dekker.
321p
Mei hokker wurd(groep) wurdt dêr yn de tekst fan Hemminga nei ferwiisd?
331p
Is Hemminga it iens mei it pleit fan Broersma oer it ferlet fan de
krantelêzer?
Ljochtsje dyn antwurd ta troch de oerienkomst of krekt it ferskil tusken
beide stânpunten te jaan.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.