bronnen

Eindexamen geschiedenis vwo 2008, tijdvak 1

opgave 1De koloniale relatie tussen Nederland(ers) en Nederlands-Indië

Stel:
Er worden twee scheepswrakken gevonden van schepen op weg naar Indië. Het
ene wrak was beladen met vaten zilveren rijksdaalders en ballast zoals
bakstenen. Het andere wrak had een lading die bestond uit katoenen stoffen uit
Twente (‘katoentjes’).
12p
Leg uit welk wrak uit de VOC-tijd en welk wrak uit de tijd van de NHM dateert.
De VOC had voor het eigen personeel predikanten in dienst. Het was deze
predikanten verboden in Indië hun geloof te verspreiden.
23p
Leg uit waarom de VOC dit verbood en noem een reden waarom deze regel niet
gold voor de Molukken.
Gebruik bron 1.
Deze beschrijving past bij de contacten tussen Nederlanders en de bevolking
van de Indonesische archipel omstreeks 1830.
33p
Licht dit toe door:
− een kenmerk van die contacten te noemen en
− met een gegeven uit de bron aan te tonen dat deze tekst daarbij aansluit en
− (zonder bron) aan te geven wat er omstreeks 1900 verandert in die
contacten.
Gebruik bron 2.
Deze prent over de NHM past in een liberale krant uit die tijd.
43p
Toon aan dat dit juist is, door:
− met een element uit de prent uit te leggen welke kritiek er op de NHM wordt
geleverd en
− uit te leggen waarom dit past bij opvattingen van liberalen uit die tijd.
De volgende gebeurtenissen uit de geschiedenis van Indonesië staan in
willekeurige volgorde:
1 De Koelieordonnantie wordt afgekondigd.
2 De Agrarische Wet treedt in werking.
3 Het Suezkanaal wordt geopend.
4 De Lombokexpeditie vindt plaats.
5 Er komt een einde aan de Atjeh-oorlog.
6 De eerste particuliere ondernemingen krijgen concessies voor het winnen
van delfstoffen.
52p
Zet deze gebeurtenissen in de juiste tijdvolgorde van vroeger naar later. Noteer
alleen de nummers.
Tijdens en na het Cultuurstelsel werd op Java de feodaal-agrarische
samenleving meer en meer vervangen door een op geld gebaseerde economie.
62p
Leg uit waardoor de invoering van een geldeconomie een verslechtering
betekende voor veel Javaanse boeren.
Gebruik bron 3.
Een bewering:
Van Deventer wordt gezien als een van de grondleggers van de Ethische
Politiek. Toch zal de Nederlandse regering die rond 1900 de Ethische Politiek
invoert, op grond van dit fragment bezwaar maken tegen de opvatting van Van
Deventer.
74p
Leg uit:
− wat Van Deventer ziet als motief voor het veranderen van het koloniale
beleid en
− welk motief de Nederlandse regering rond 1900 daar tegenover zal stellen.
Gebruik bron 4.
De schrijver van deze tekst is in 1927 een bekend lid van de SDAP, de Sociaal-
Democratische Arbeiders Partij, de voorloper van de PvdA.
82p
Leg uit dat zijn mening over de samenwerking van de Indonesische nationalisten
met het Nederlandse koloniale bestuur kenmerkend is voor een
sociaaldemocratische opvatting over de manier waarop politieke doelen bereikt
moeten worden.
Gebruik bron 4.
Koch laat in deze tekst zien dat de associatiegedachte mislukt is.
92p
Leg dit uit.
Gebruik bron 4 en 5.
In bron 5 verwijst Soekarno impliciet naar de discussie die in de jaren twintig
onder de Indonesische nationalisten is gevoerd over coöperatie of non-
coöperatie.
103p
Beschrijf de visie van Soekarno op deze discussie door:
− eerst aan te geven welk standpunt over deze kwestie door de Indonesische
nationalisten wordt ingenomen in 1927 (bron 4) en
− vervolgens duidelijk te maken welke weergave Soekarno in 1945 (in bron 5)
geeft van dit standpunt en
− ten slotte (zonder de bronnen) een verklaring te geven voor zijn weergave.
Gebruik bron 6.
Een bewering:
Uit de opschriften op het monument op deze foto blijkt dat de Indonesische
nationalisten in hun propaganda de internationale verhoudingen op dat moment
goed inschatten.
112p
Noem een argument waarmee je deze bewering ondersteunt en geef een reden
waarom juist het Van Heutsz monument gebruikt is voor deze tekst.
Een zin uit een Nederlands geschiedenisboek:
“Op 27 december 1949 wordt de soevereiniteitsoverdracht getekend, waarbij
Indonesië onafhankelijkheid wordt verleend”.
122p
Leg uit welk bezwaar een Indonesiër tegen deze weergave van de
gebeurtenissen zou kunnen hebben.
In 1950 maakte Soekarno een einde aan de federale staatsvorm van Indonesië
door het uitroepen van de eenheidsstaat.
134p
Leg uit waarom deze gebeurtenis:
− onaanvaardbaar was voor een groot deel van de inwoners van de Molukken
en
− de Nederlandse regering deed besluiten om Nieuw-Guinea niet over te
dragen aan Indonesië, wat aanvankelijk wel de bedoeling was.
Omstreeks 1948 en omstreeks 1962 stonden Nederland en Indonesië tegenover
elkaar. In beide conflicten speelden de Verenigde Staten een rol.
144p
Leg uit:
− welke rol de Verenigde Staten speelden in het conflict omstreeks 1948 en
− welke rol de Verenigde Staten speelden in het conflict omstreeks 1962 en
− welke continuïteit er zichtbaar is in de rol van de Verenigde Staten in beide
conflicten en
− waardoor deze opstelling van de Verenigde Staten kan worden verklaard.

opgave 2Ten oorlog! Europese oorlogen 1789 - 1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen

De coalitieoorlogen die na de Franse Revolutie uitbraken, hadden voor het
Franse revolutionaire bewind een machtspolitieke én ideologische achtergrond.
152p
Leg dit voor beide achtergronden uit.
De Franse Revolutie had grote invloed op de sociale samenstelling van het
Franse leger.
162p
Leg dit uit.
Gebruik bron 7.
Stel: je onderzoekt de sociaaleconomische aspecten van de Napoleontische
oorlogen. Je vindt deze brief en je vraagt je af of deze bron bruikbaar is voor je
onderzoek.
175p
Bespreek de bruikbaarheid van deze bron voor je onderzoek naar de
sociaaleconomische aspecten van de Napoleontische oorlogen door:
− eerst aan de bron een sociaaleconomisch aspect van de Napoleontische
oorlogen te ontlenen en
− daarna een argument vóór en een argument tegen de betrouwbaarheid van
de informatie uit deze bron te geven en
− vervolgens een argument vóór en een argument tegen de representativiteit
van deze bron voor je onderzoek te geven.
De volgende gebeurtenissen houden allemaal verband met de Krimoorlog:
1 De Russische tsaar eist het beschermheerschap op over de orthodox
christenen in het Turkse Rijk.
2 In Groot-Brittannië wordt militaire censuur ingesteld.
3 Op het Wener Congres komt de Grote Alliantie tot stand.
4 In Turkije komt een discussie op gang over de keuze tussen hervorming in
westerse zin of een terugkeer naar een islamitisch bewind.
5 Rusland verslaat de Turkse vloot in de Zwarte Zee.
6 Sebastopol wordt na een belegering ingenomen door Groot-Brittannië en
Frankrijk.
7 Tsaar Alexander II volgt zijn vader Nicolaas I op, en gaat in op het
vredesvoorstel van Napoleon III.
183p
Zet deze gebeurtenissen in de juiste tijdvolgorde van vroeger naar later. Noteer
alleen de nummers.
Gebruik bron 8.
Aan de hand van deze bron kom je tot de volgende beweringen:
1 De Krimoorlog heeft geleid tot verandering in de Britse legerorganisatie.
2 Uit deze bron blijkt een verandering van de rol van vrouwen in Groot-
Brittannië na de Krimoorlog.
194p
Ondersteun elke bewering.
De Frans-Duitse oorlog van 1870-1871 moest zowel voor Napoleon III als voor
Bismarck een oplossing bieden voor hun politieke problemen.
204p
Noem voor elk land zo’n politiek probleem en geef aan hoe dat door de oorlog
opgelost zou kunnen worden.
Gebruik bron 9.
Bismarck heeft op dit schilderij een centrale plaats gekregen.
213p
Noem:
− een reden waarom dit schilderij gezien kan worden als propaganda en
− (zonder bron) twee redenen waarom Bismarck die centrale plaats in de
aanloop naar de afgebeelde gebeurtenis heeft verdiend.
Onderdeel van de Weltpolitik van keizer Wilhelm II was het verkrijgen van
kolonies voor Duitsland.
222p
Leg uit waardoor dit het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog (mede)
veroorzaakte.
Veel socialisten steunden hun regeringen bij het uitbreken van de Eerste
Wereldoorlog.
232p
Leg uit waarom veel socialisten principieel tegenstander waren van de oorlog,
maar toch hun regeringen steunden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik bron 10.
Robert Otto Marcus verschilt met zijn regering van mening over de beste manier
waarop hij het vaderland kan dienen.
242p
Noem dit verschil van mening en leg uit dat dit verschil veroorzaakt wordt door
de eisen die de moderne oorlogsvoering aan een staat stelt.
Gebruik bron 10 en 11.
Stel:
Een historicus onderzoekt met deze twee soldatenbrieven de wisselwerking
tussen soldaten in de loopgraven en hun thuisfront. Hij constateert dat contact
met het thuisfront verschillend kan uitwerken op het moreel van de soldaten.
252p
Leg met de twee brieven uit, waarop deze historicus zijn constatering baseert.
Gebruik bron 11.
Johannes Haas is pessimistisch over de toestand in Duitsland na afloop van de
oorlog.
262p
Leg uit:
− of zijn voorspelling is uitgekomen en
− welke oorzaak hij voor deze toestand suggereert.
Gebruik bron 12.
Twee beweringen:
1 Uit dit affiche blijkt dat de Russische regering inziet dat in een moderne
oorlog het thuisfront van groot belang is.
2 Begin 1918 past de verspreiding van dit affiche niet meer in het beleid van
de Russische regering.
273p
Licht beide beweringen toe.
Gebruik bron 13.
Jordaan geeft in deze prent een visie op de vredesbesprekingen in Versailles.
283p
Leg uit:
− (met een element uit de prent) wat die visie is en
− dat Jordaan, als het om de Vrede van Versailles gaat, gelijk heeft gekregen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.