opgave 1Dynamiek en stagnatie in de Republiek
Een gebeurtenis:
In 1560 stelden de Hollandse steden Amsterdam, Enkhuizen en Hoorn
gezamenlijk een consul (zaakgelastigde) aan in de Portugese hoofdstad
Lissabon, om daar hun burgers te helpen bij eventuele problemen.
Uit deze gebeurtenis trekt een historicus vier conclusies, waarvan één onjuist is:
1 De aanstelling was een gevolg van de expansie van de handel vanuit de
Noordelijke Nederlanden.
2 In de Nederlanden begreep men de betekenis van de nieuwe, uit Indië
aangevoerde specerijen.
3 Binnen de Nederlanden bezat Amsterdam geen monopolie op de handel met
Portugal.
4 De aanstelling van deze consul was nodig, omdat Antwerpen vanuit Portugal
overzee onbereikbaar was geworden.
12p
Beargumenteer welke van deze vier conclusies onjuist is.
Gebruik bron 1.
Deze resolutie is tot stand gekomen na de gebeurtenissen van 1585.
24p
Leg uit:
− dat de Staten van Zeeland een andere opvatting over het gevoerde beleid
hebben dan de Staten-Generaal en
− wat het motief van de Zeeuwse Staten is voor het aannemen van deze
resolutie.
De volgende gebeurtenissen gaan over de handel van de Nederlanden:
1 De dienstmaagd van de Amsterdamse burgemeester Reinier Pauw koopt
een aandeel van 50 gulden in de VOC. Zij behoort hierdoor tot de eerste
aandeelhouders van de VOC.
2 Ter hoogte van het eiland Cuba overmeestert Piet Hein achttien
zwaarbeladen Spaanse schepen. De buit bedraagt ondermeer 46 lasten
zilver, 300 kisten met cochenille (een rode kleurstof), indigo (een blauwe
kleurstof) en andere zaken en 37.375 huiden.
3 Koopman Pieter Jansz. Liorne uit Hoorn wordt bespot met zijn nieuwe
vinding: dit fluitschip zal bij de eerste vaart omklappen, zo zei men.
4 Havenmeester Pieter Pletsz. op Curaçao verzoekt de bewindhebbers van de
WIC om een andere betrekking. Hij heeft nauwelijks nog inkomsten doordat,
uit woede over de Nederlandse steun aan de Amerikaanse kolonisten, de
Engelsen ieder schip tegenhouden dat Curaçao wil aandoen.
5 De Rotterdamse koopvrouw en reder in de walvisvaart Maria Musch
bekostigt een groot deel van de eerste expeditie van de Noordse
Compagnie.
6 Het VOC-schip 'Het wapen van Hoorn' wordt gekaapt door de Engelsen. Aan
boord is een brief van Johan Aelsen, waarin hij zijn neef in Batavia vertelt
dat zijn familie naar Hoorn heeft moeten vluchten voor de legers van
Frankrijk en de bisschoppen van Keulen en Munster.
32p
Zet deze gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Noteer
alleen de nummers.
Omstreeks 1600 waren trafieken in de omgeving van Amsterdam sterk in
opkomst.
43p
Noem een voorbeeld van een trafiek en leg uit wat het verband was tussen deze
trafiek en Amsterdam als stapelmarkt.
Gebruik bron 2 en 3.
Een bewering:
Coornherts opvatting over het straffen van misdadigers heeft in de Republiek
navolging gekregen.
52p
Ondersteun deze bewering met beide bronnen.
Gebruik bron 4.
Bij deze bron passen de volgende conclusies:
1 Het is opmerkelijk dat een stad in het noorden van Duitsland graan koopt in
de Republiek.
2 Voor de Staten-Generaal is de graanvoorraad van wezenlijk belang.
64p
Leg beide conclusies uit.
Ondanks de zelfstandigheid van de verschillende provincies van de Republiek,
kon de stad Amsterdam toch vaak haar zin doordrijven in het beleid van de hele
Republiek.
72p
Leg uit hoe dat mogelijk was aan de hand van:
− de positie van Amsterdam in Holland en
− de positie van Holland in de Republiek.
Gebruik bron 5.
Deze tabel kan worden gebruikt om te laten zien dat regenten in de achttiende
eeuw zich in economisch opzicht anders gedragen dan hun voorgangers in de
zeventiende eeuw.
84p
Licht dit toe door:
− (zonder bron) aan te geven wat het gedrag van de regenten in economisch
opzicht in de zeventiende eeuw kenmerkte en
− (met bron) aan te geven welke verandering in dit gedrag in de achttiende
eeuw uit de tabel blijkt en
− uit te leggen waardoor deze verandering verklaard kan worden.
Een bewering:
Een tabel zoals bron 5 zou door veel pamfletschrijvers aan het einde van de
achttiende eeuw gebruikt kunnen zijn om hun kritiek op het economisch beleid
van de regenten te onderbouwen.
92p
Ondersteun deze bewering door aan te geven:
− wat de kritiek van veel pamfletschrijvers op het economisch beleid van de
regenten was en
− welk maatschappelijk gevolg dit beleid had.
In 1696 brak in Amsterdam het Aansprekersoproer uit. De Amsterdamse
bevolking was woedend op de regenten vanwege de invoering van een belasting
op begrafenissen. Tijdens het Aansprekersoproer werd ook de Engelse consul
aangevallen.
104p
Leg uit dat dit:
− opmerkelijk was gezien de politieke banden tussen Engeland en de
Republiek, maar
− begrijpelijk was gezien de economische verhouding tussen beide landen.
Gebruik bron 6.
Stel: je hebt onderzoek gedaan naar de achteruitgang van de Leidse
lakennijverheid. Je vindt deze bron in het stadsarchief. Je stelt vast dat deze
bron past bij de uitkomst van je onderzoek, omdat de beschrijving in de bron
illustratief is voor de toestand van de Leidse lakennijverheid omstreeks 1750.
113p
Ondersteun deze vaststelling door:
− (zonder bron) aan te geven wat de toestand van de Leidse lakennijverheid
omstreeks 1750 was en
− (met bron) één oorzaak te noemen voor die toestand van de Leidse
lakennijverheid en
− (met bron) één gevolg te noemen van de achteruitgang van de Leidse
lakennijverheid.
Gebruik bron 6.
Op grond van de inhoud van deze bron kun je aannemen dat:
1 dit verzoek is gedaan door ondernemers in de lakennijverheid en niet door
hun arbeiders en
2 dat de maatregel die gevraagd wordt de beschreven oorzaak van de
problemen voor de lakennijverheid eerder zal vergroten dan verkleinen.
124p
Leg bij beide aannames met de bron uit welke redenering je daarbij volgt.
Gebruik bron 7.
John Adams sluit zich in deze beschrijving van de Republiek aan bij opvattingen
van de patriotten in die tijd.
134p
Licht dit toe door:
− (met bron) een politieke en een mentale oorzaak van de stagnatie van de
Republiek te noemen die overeenkomt met de opvattingen van de patriotten
en
− bij elke oorzaak aan te geven, waardoor deze heeft bijgedragen aan de
stagnatie van de Republiek.
