opgave 1Door de tijd heen
De volgende zes voorbeelden van Europese samenwerking staan in
willekeurige volgorde:
1 Heersers van verschillende landen maakten tijdens het Congres van
Wenen afspraken over de machtsverdeling in Europa.
2 Kooplieden en steden uit verschillende Europese landen sloten zich
aan bij de Hanze.
3 Meteen na het rampjaar sloten de Republiek, Spanje, de
Rooms-Duitse keizer en de hertog van Lotharingen, samen de
'Liga van Den Haag', een anti-Frans bondgenootschap.
4 Met het sluiten van het 'Drievoudige Verbond' gingen Engeland,
Frankrijk en de opstandige Nederlandse gewesten samen de strijd aan
tegen de macht van de Spaanse koning.
5 Ridders uit verschillende Europese landen sloten zich aan bij de
legers van Karel Martel, de vorst die probeerde de opmars van
islamitische legers in West-Europa te stoppen.
6 Vier jaar na het uitbreken van de Franse revolutie sloten Europese
mogendheden een bondgenootschap om samen het Franse
republicanisme te bestrijden.
12pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Prehistorie en oudheid
Gebruik bron 1.
Met zijn vraag over het verlenen van burgerschap wil Aristoteles een
probleem aan de orde stellen.
22pGeef aan:
− met bron welk probleem Aristoteles aan de orde stelt, en
− zonder bron waardoor dit probleem onder de toenmalige Atheense
burgers voor onrust kan zorgen.
Door de eeuwen heen verdedigden auteurs, die 'apologeten' werden
genoemd, het christelijke geloof.
Twee gegevens:
1 Justinus de Martelaar schreef een boek, gericht aan de Romeinse
keizer, waarin hij het christendom verdedigde tegen de beschuldiging
dat christenen zich schuldig maakten aan atheïsme en kannibalisme.
2 In de Doctrina Jacobi nuper Baptizati uit de zevende eeuw werd
geschreven dat in het Midden-Oosten "een profeet" was verschenen
die ten onrechte beweerde dat hij de sleutel tot het paradijs bezat.
Het past bij de positie van het christelijke geloof in die tijd dat de
apologeten het noodzakelijk vonden hun verdediging te schrijven.
32pToon dit aan voor elk gegeven, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt
met een passend kenmerkend aspect.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
opgave 3De middeleeuwen
Gebruik bron 2.
Stel: je doet onderzoek naar de strijd om Antiochië tijdens de
Eerste Kruistocht. Je hebt twee onderzoeksgebieden:
1 Het verloop van de strijd om Antiochië.
2 De legitimatie voor de strijd tegen de Turken.
44pLeg uit dat de bron:
− minder bruikbare informatie bevat voor je eerste onderzoeksgebied en
− meer bruikbare informatie bevat voor je tweede onderzoeksgebied.
Gebruik bron 3.
Je concludeert dat het stadsrecht van Beverwijk past bij ontwikkelingen in
de late middeleeuwen.
54pOndersteun deze conclusie door uit te leggen:
− met artikel 4 welk kenmerkend aspect uit de late middeleeuwen je met
het stadsrecht kunt illustreren, en
− met artikel 5 op welke wijze het stadsrecht de relatie versterkt tussen
Beverwijk en het verzorgingsgebied van de stad.
In Harderwijk werd in een bouwput een middeleeuws 'paardgewichtje'
gevonden. Dit gewichtje, in de vorm van een paard, werd gebruikt voor
het wegen van zilveren en gouden munten. Dit was noodzakelijk, omdat in
de middeleeuwen de waarde van de verschillende munten werd bepaald
aan de hand van hun gewicht in edelmetaal.
62pVerklaar dat het gebruik van dit gewichtje in Harderwijk:
− mede voortkwam uit het Harderwijker lidmaatschap van de Hanze, en
− door een economische innovatie in de late middeleeuwen steeds
minder vóórkwam in handelstransacties.
Gebruik bron 4.
Twee conclusies over het boek van Leonardo Bruni:
1 Bruni keurt een politieke ontwikkeling uit de late middeleeuwen af.
2 Bruni loopt vooruit op een culturele ontwikkeling in de tijd van de
renaissance.
74pLeg beide conclusies uit, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met
een verschillend kenmerkend aspect.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
opgave 4Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 5.
Een bewering:
In deze prent wordt kritiek weergegeven op het bestuur van de
Nederlandse gewesten.
83pOndersteun deze bewering door:
− het besluit van Philips II te noemen dat de aanleiding vormt voor het
maken van deze prent en
− uit te leggen welke kritiek over het bestuur van de gewesten wordt
weergegeven, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing
naar de bron.
Gebruik bron 6.
In de jaren 1660 introduceert Jean-Baptiste Colbert (1619-1683), de
Franse minister van financiën, een nieuw economisch beleid in Frankrijk.
93pNoem dit nieuwe beleid en leg uit met een verwijzing naar de bron dat dit
nieuwe beleid noodzakelijk is.
In 1668 schreef de Nederlandse filosoof Adriaan Koerbagh in zijn boek
dat hij zich verbaasde dat in de Bijbel "valt te lezen dat God zelf van
boven naar beneden kwam, om een gezellig praatje te maken met een of
ander godzalig mens en om dan meteen bij hem te blijven logeren".
102pLeg uit welk verlicht uitgangspunt Koerbagh toepaste op verhalen in de
Bijbel.
Gebruik bron 7.
Jefferson gaat bij het schrijven van deze tekst uit van de politieke ideeën
van Rousseau.
114pLeg dit uit voor twee politieke ideeën van Rousseau, waarbij je je
antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.
Twee gebeurtenissen uit de Franse Revolutie:
1 Op 17 juni 1789 richtten de vertegenwoordigers van de derde stand
van de Staten-Generaal de Nationale Vergadering op en begonnen
vervolgens met het schrijven van een grondwet. Verschillende
vertegenwoordigers van de geestelijkheid en de adel sloten zich bij de
Nationale Vergadering aan.
2 Op 27 juni 1789 beval koning Lodewijk XVI alle vertegenwoordigers
van de geestelijkheid en de adel die zich nog niet hadden aangesloten
bij de Nationale Vergadering, om dat alsnog te doen.
122pGeef aan waardoor:
− Lodewijk XVI zich in zijn positie bedreigd voelde door de oprichting
van de Nationale Vergadering, en
− Lodewijk XVI verwachtte dat zijn bevel van 27 juni zijn positie zou
beschermen.
opgave 5Moderne tijd
Twee gegevens over de Chinese geleerde Yan Fu (1854-1921):
1 Yan Fu vertaalde na een verblijf in Groot-Brittannië boeken van
Adam Smith en van Montesquieu.
2 Yan Fu koos ervoor deze boeken te vertalen in het klassieke Chinees
van de elite.
Een bewering:
De vertalingen van Yan Fu stimuleerden de Zelfversterkingsbeweging.
132pGeef voor beide gegevens aan op welke wijze dit de
Zelfversterkingsbeweging stimuleerde.
Gebruik bron 8.
Paus Leo XIII heeft verschillende motieven voor het uitbrengen van de
encycliek Rerum Novarum.
144pLicht dit toe door uit te leggen dat paus Leo XIII:
− een confessionele invulling geeft aan de discussie over de sociale
kwestie, en
− met deze encycliek de opkomst van een andere
politiek-maatschappelijke stroming wil tegengaan.
Gebruik bron 9.
Wilhelmina Drucker beschrijft in de brochure thema's als:
1 het burgerlijk gezinsideaal
2 het maatschappelijke thema drankmisbruik
154pLeg voor beide thema's uit welke boodschap Wilhelmina Drucker met
deze thema's over de maatschappelijke positie van de vrouw wil
weergeven.
Een gegeven:
In oktober 1911 riep het Chinese keizerlijke hof de hulp in van
Yuan Shikai, die daarop verschillende eisen stelde, zoals:
− Verleen amnestie aan iedereen die wordt vastgehouden wegens
politieke overtredingen.
− Verbied dat leden van de keizerlijke familie nog langer in de regering
mogen werken.
− Laat het parlement vanaf heden alle verdragen beoordelen voordat de
keizer deze goedkeurt.
Het optreden van Yuan Shikai paste bij de politieke situatie in die tijd.
163pToon dit aan door:
− te verklaren dat het keizerlijke hof Yuan Shikai om hulp vroeg
vanwege zijn functie, en
− uit te leggen dat uit de eisen van Yuan Shikai bleek dat hijzelf een
politiek doel nastreefde.
Gebruik bron 10.
Mao schrijft dit rapport naar aanleiding van boerenopstanden in de
provincie Hunan. Met dit rapport levert hij kritiek op de nationalistische
partij vanuit een communistisch standpunt.
173pLicht dit toe door:
− uit te leggen vanuit welk communistisch standpunt Mao kritiek heeft op
de nationalistische partij, en
− aan te tonen dat zijn visie hierop past bij het in de praktijk brengen van
een totalitaire ideologie.
Twee gegevens uit een historisch onderzoek naar de gevolgen van de
Amerikaanse beurskrach van 1929:
1 Duitsland was het eerste land buiten de Verenigde Staten dat werd
getroffen door de beurskrach.
2 De economie van de Sovjet-Unie ondervond nauwelijks gevolgen van
de beurskrach.
182pGeef voor beide landen apart een verklaring voor het effect van de
Amerikaanse beurskrach op de economie.
De volgende slogans die in China zijn gebruikt om Chinese burgers te
activeren, staan in willekeurige volgorde:
1 Bij de Grote Sprong Voorwaarts werden Chinese burgers opgeroepen
om in actie te komen met de slogan 'Durf na te denken, durf te
handelen'.
2 De boksers riepen 'Steun de Qing, vernietig de vreemdeling'.
3 De leiders van de Nian-opstand riepen op 'De rijken te vermoorden en
de armen te helpen'.
4 Met de slogan 'Vernietig de bende van vier' werd opgeroepen om de
weduwe van Mao en drie van haar handlangers hun macht af te
nemen.
5 'Vernietig de oude vier' was de slogan waarmee Rode gardisten
werden opgeroepen om alle oude gebruiken, cultuur, gewoontes en
ideeën aan te vallen.
6 Vlak na de start van de Japanse bezetting van Mantsjoerije riep
Chiang Kaishek op tot 'Eerst binnenlandse samenwerking, dan verzet
naar buiten toe'.
192pZet deze slogans in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 11.
Het artikel van De Waarheid past bij een communistisch vijandbeeld van
de BRD.
202pLeg uit welke boodschap over de BRD de schrijver van het artikel wil
overbrengen, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar
de bron.
Gebruik bron 12.
In deze prent geeft Behrendt een mening weer over gevolgen van het
Wirtschaftswunder.
213pToon dit aan door:
− aan te geven welk economisch gevolg van het Wirtschaftswunder
Behrendt weergeeft, en
− uit te leggen welke mening Behrendt weergeeft over de politieke
verandering die hierdoor plaatsvindt in Europa, waarbij je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar het linker deel en naar het
rechter deel van de bron.
Gebruik bron 13.
Een bewering:
De directie van DAF sluit aan bij een sociale verandering in die tijd om
reclame te maken.
222pLeg deze bewering uit.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Een anekdote:
In 1966 publiceerde de Chinese staatskrant een artikel met daarin foto's
van een zwemtocht van de 72-jarige Mao in de Yangtze-rivier. Er werd
beschreven hoe Mao energiek "met ferme slagen de golven doorkliefde".
Toen hij, volgens de pers, een andere zwemster passeerde die maar één
zwemslag kende, pauzeerde Mao even om het meisje de rugslag te leren.
Het artikel geeft mogelijk een eenzijdig beeld weer van de zwemtocht,
omdat het artikel:
1 de Culturele Revolutie moet ondersteunen.
2 in de staatskrant verschijnt.
234pLeg voor beide gegevens uit dat dit mogelijk leidt tot een eenzijdig beeld
van de zwemtocht, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een
andere verwijzing naar de anekdote.
Gebruik bron 14.
Ulrike Meinhof is in de jaren 1970 een actief lid van de
Baader-Meinhof Gruppe. In dit interview zijn haar motieven hiervoor al
zichtbaar.
243pOndersteun dit door:
− aan te tonen dat de kritiek van Meinhof op de regering van de BRD
aansluit bij de ideologie van de Baader-Meinhof Gruppe, en
− uit te leggen welke onderbouwing Meinhof geeft voor de latere
werkwijze van de Baader-Meinhof Gruppe.
Op 10 april 1987 publiceerde Neues Deutschland, de krant van de
Communistische Partij van de DDR, een interview met Kurt Hager. Hierin
zei Hager, die lid was van de regering in de DDR, over het politieke beleid
in de Sovjet-Unie: "Als je buren hun woning opnieuw behangen, moet jij je
dan verplicht voelen dat ook te doen? "
De uitspraak van Kurt Hager werd gezien als typerend voor het politieke
beleid van de regering van de DDR in 1987.
253pLicht deze visie toe door:
− aan te geven bij welk politiek beleid van de regering van de DDR de
uitspraak van Hager paste, en
− uit te leggen dat dit beleid mede werd veroorzaakt door de veranderde
buitenlandse politiek van de Sovjet-Unie.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
